İnsan Hakları

Hukuk sistemimizde mülkiyet hakkı temel bir anayasal güvence altına alınmış olmakla birlikte, bu hakkın kullanımı toplumun genel menfaatleri ve doğanın sürdürülebilirliği çerçevesinde sınırlandırılabilmektedir. Sulak alanlar, ormanlar veya kıyılar gibi ekolojik açıdan kritik öneme sahip bölgelerde, doğanın dengesini korumak amacıyla ölçülülük ilkesi bağlamında mülkiyet hakkınıza çeşitli yasal kısıtlamalar getirilmesi mümkündür.

Sokaktan veya barınaktan sahiplenilen evcil hayvanların kime ait olduğunun tespitinde, hayvanı ilk kimin bulduğu ve ona sahip olma iradesini kimin gösterdiği hukuki açıdan büyük önem taşır. Satın alınan hayvanlarda fatura kime aitse mülkiyet hakkı onda görülürken, sokaktan alınan hayvanlarda sahiplenme iradesini ilk gösteren kişi asli zilyet ve malik kabul edilebilir.

Akıllı cihazların ve bağlantılı araçların kullanımı sırasında sensörler tarafından üretilen makine verileri üzerinde klasik anlamda tek bir kişiye ait mutlak bir mülkiyet hakkı bulunduğu, henüz yasal olarak kesinleşmiş bir kural değildir. Ancak bu verilerin üretilmesinde sizin de bir kullanıcı olarak fiili bir katkınız bulunduğundan, Avrupa Birliği Veri Yasası gibi yeni hukuki düzenlemeler, kullanıcılara cihazlarının ürettiği verilere yönelik bir veriye erişim hakkı tanımayı amaçlamaktadır.

Şirket aracınızın mesai saatleri dışında ve özellikle dinlenme zamanlarınızda izlenmeye devam edilmesi, özel hayatın gizliliği hakkınıza yapılmış ciddi bir ihlal potansiyeli taşımaktadır. İşvereninizin mülkiyet hakkı ve işin akışını kontrol etme gibi meşru menfaatleri çerçevesinde GPS sistemleri kullanması belirli şartlar altında mümkündür.

Veriler hukuken kendi başlarına elle tutulur maddi bir cisim olarak kabul edilmedikleri için, verinin kendisinin bir çökme sonucu tahrip edilmesi veya silinmesi doğrudan klasik bir mülkiyet hakkı ihlali olarak görülmemekte ve mülkiyet davasına konu olamamaktadır. Özellikle şirket verilerinizin depolandığı fiziksel sunucular sizin mülkiyetinizde değilse, üçüncü kişilere ait bu donanımlar üzerinde yaşanan problemler doğrudan sizin ayni haklarınıza yapılmış bir saldırı olarak değerlendirilememektedir.

Kripto paralar ve dijital varlıklar günümüzde çok ciddi ekonomik değerler taşımasına rağmen, Türk hukuku bağlamında cismani yani maddi bir varlığa sahip olmadıkları için geleneksel anlamda eşya statüsünde sayılmamakta, dolayısıyla üzerlerinde doğrudan bir eşya zilyetliği veya klasik mülkiyet hakkı kurulamamaktadır. Bu fiziksel yoksunluk nedeniyle, maddi eşyaların sahibine iadesini sağlayan ve doğrudan mülkiyet hakkına dayanan klasik istihkak davası açılması usulen bazı hukuki engeller barındırmaktadır.

Dijital ortamda tutulan veriler mevcut eşya hukuku kurallarımız çerçevesinde maddi bir varlığa sahip olmadıkları için hukuken eşya olarak nitelendirilmemekte olup, üzerlerinde doğrudan klasik anlamda mülkiyet hakkı kurulması pek mümkün görünmemektedir. Bununla birlikte, verilerin kopyalanması veya zarar görmesi durumunda Türk Ceza Kanunu kapsamında yer alan bilişim sistemlerine girme veya verileri yok etme, değiştirme suçları bağlamında hukuki incelemeye esas oluşturabilecek bir eylem söz konusu olabilir.

Ek mesai ücreti veya maaş farkı talebinizin reddedilmesi, hukuki durumun henüz netleşmediği ve tartışmalı olduğu dönemlerde mülkiyet hakkının ihlali olarak değerlendirilmemektedir. Bir alacak talebinin mülkiyet hakkı kapsamında bir varlık olarak korunabilmesi için, iç hukukta yeterli bir dayanağa sahip olması ve yerleşik yargı kararlarıyla desteklenerek bir meşru beklenti yaratması gerekir.

Evet, ilgili mevzuatta öngörülen sürenin aşılması halinde idare, tarafınıza özel bir bildirim yapmaksızın ticari plakanızı iptal edebilir ve bu durum mülkiyet hakkının ihlali olarak değerlendirilmeyebilir. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi içtihatlarına göre, taksi plakası gibi ticari faaliyet ruhsatları kamu yararı gözetilerek verilmektedir ve bu tür hakların uzun süre atıl bırakılması olağan bir durum değildir.

Sadece ulusal sınırlar içinde gerçekleşen hisse değişimi işlemlerinin, Avrupa Birliği hukuku kapsamına giren sınır ötesi işlemlere göre daha elverişsiz bir vergi rejimine tabi tutulması doğrudan bir ayrımcılık olarak kabul edilmemektedir. Mahkeme, bu tür bir tersine ayrımcılık iddiasını değerlendirirken, uygulanan farklı muamelenin kişilerin uyruğuna değil, gerçekleştirilen ticari işlemlerin niteliğine dayandığını belirtmektedir.