Etkili Başvuru Hakkı

Yargılamanın makul sürede sonuçlanmadığı iddiasıyla başvurduğunuz komisyonun, dosyanın yerel mahkemeye henüz ulaşmadığı ve kararı öğrenme imkânınızın bulunmadığı bir senaryoda başvurunuzu süre aşımı gerekçesiyle reddetmesi temel hak ihlali oluşturur. İlgili yargı kararlarının mahkemeye gönderilmemesi veya cezaevinde bulunmanız gibi nedenlerle gerekçeli kararı öğrenme imkânınız fiilen oluşmamışsa, sürenin salt Yargıtay dosya kapatma tarihi üzerinden hesaplanması hatalı bir yaklaşımdır.

Bir şirkete yatırdığınız paranın iadesi talebiyle açtığınız dava devam ederken yapılan kanuni bir düzenleme sonucu alacağınızı tahsil etme imkânınızın elinizden alınması durumunda, Anayasa ile güvence altına alınmış olan mülkiyet hakkı ve bu hakla bağlantılı olarak etkili başvuru hakkı ihlal edilmiş olabilir. Anayasa Mahkemesinin benzer nitelikteki olaylar için benimsediği ilkelere göre, alacağın tahsili amacıyla uygun hukuki yollara başvurulmasına rağmen, yargılama aşamasında yürürlüğe giren yeni bir kanuni düzenleme sebebiyle kişilerin hukuki mekanizmaları işletme imkânından mahrum bırakılması anayasal hakların ihlali anlamına gelmektedir.

Şirket aleyhine açtığınız davanın yargılama sürecinde yapılan bir kanun değişikliğiyle sonuçsuz kalması durumunda, paranızı alamamanızdan kaynaklanan mülkiyet hakkı ihlalinin yanı sıra adalete erişiminizi sağlayan etkili başvuru hakkı da ihlal edilmiş sayılmaktadır. Alacağın tahsili için devletin sunduğu uygun hukuki yollara başvurmanıza rağmen, sizin dışınızda gelişen ve sonradan yürürlüğe giren bir düzenleme yüzünden bu yolların aniden işlevsiz bırakılması, hakkınızı aramak için kullanabileceğiniz hukuki mekanizmalardan tamamen mahrum kalmanıza sebep olmaktadır.

Açtığınız tazminat davasının sadece kanundaki kısıtlayıcı bir hükme dayanılarak esasa girilmeden reddedilmesi durumunda, temel güvencelerden yararlanmak amacıyla bireysel başvuruda bulunabilirsiniz. Yargı mercilerinin, dava dosyasındaki iddia ve itirazlarınızı incelemeden, uyuşmazlığın esasına yönelik bir değerlendirme yapmaksızın davanızı doğrudan reddetmesi, Anayasa ile güvence altına alınan adil yargılanma hakkı ihlaline yol açmaktadır.

Evet, yargılamanın uzun sürmesi nedeniyle ödenmesine karar verilen tazminat miktarının çok düşük ve yetersiz olması durumunda Anayasa Mahkemesine başvurarak hakkınızı arayabilirsiniz. Anayasa Mahkemesi bu tür uyuşmazlıklarda temel olarak kişilerin makul sürede yargılanma hakkı ile bağlantılı olarak şikayetlerini etkili bir şekilde sunabilecekleri başvuru yollarının pratikte başarı şansı sunup sunmadığını incelemektedir.

Hayır, yargılamanın uzun sürmesi sebebiyle yaşadığınız mağduriyetler için doğrudan Anayasa Mahkemesine başvurmadan önce yasalarla kurulmuş olan İnsan Hakları Tazminat Komisyonuna başvurmanız gerekmektedir. Anayasa Mahkemesi kararlarına göre, davaların makul sürede tamamlanmaması şikayetiyle yapılan başvurularda öncelikle kanunla oluşturulan bu özel başvuru yolunun tüketilmesi zorunludur.

KHK ile ihraç edilmeniz sebebiyle el konulan silahınızın piyasa değerinin ödenmesini idareden talep etme ve eksik ödeme durumunda mahkemeye başvurma hakkınız bulunmaktadır. Emniyet Genel Müdürlüğü emrinde çalışırken ihraç edilen ve tabancasını teslim eden bir polis memurunun açtığı davada idare, yargılama sürerken kendi komisyonunca belirlediği düşük bir bedeli ödemiş ve mahkeme de davanın konusuz kaldığına hükmetmiştir.

İstinaf mahkemesinin, silahınızın piyasa değerinin eksik ödendiğine dair ileri sürdüğünüz esaslı iddiaları hiçbir şekilde değerlendirmeden ve gerekçe sunmadan davanızı reddetmesi durumunda Anayasa Mahkemesi'ne bireysel başvuruda bulunabilirsiniz. KHK ile kamu görevinden çıkarılan bir memurun açtığı benzer bir davada, istinaf mahkemesi tabancanın gerçek değerinin araştırılması yönündeki itirazlar hakkında hiçbir inceleme yapmamış ve talebin kabulü ya da reddi yönünde herhangi bir gerekçe göstermemiştir.

İdarenin olaydaki kusurunu değerlendirmeden davanızı yalnızca sosyal risk ilkesi çerçevesinde ele alan mahkeme kararları, yaşam hakkıyla bağlantılı olarak etkili başvuru hakkınızı ihlal eder. Anayasa Mahkemesi, idari yargı mercilerinin açılan tam yargı davası sürecinde idarenin muhtemel kusur sorumluluğuna ilişkin hiçbir değerlendirme yapmamasını hukuka aykırı bulmaktadır.

Anayasa Mahkemesi tarafından haklı bulunmanız durumunda, uğradığınız hak ihlalinin sonuçlarının tamamen ortadan kaldırılması amacıyla dosyanız tazminat ödenmesi yerine yeniden yargılama yapılması için ilgili mahkemeye gönderilir. Yaşam hakkıyla bağlantılı etkili başvuru hakkı ihlali tespit edildiğinde, asıl amaç idarenin sorumluluğunun idari yargı mercilerince usulüne uygun bir biçimde yeniden değerlendirilmesini sağlamaktır.