Etkili Başvuru Hakkı

Anayasa Mahkemesi, önüne gelen uyuşmazlıkları karara bağlarken daha önce benzer olay ve olgular için belirlediği anayasal ilkeleri elbette dikkate almakta ve bu ilkelere dayanarak sonuca ulaşmaktadır. Şirkete yatırılan paranın iadesine yönelik davalarda yargılama sürerken yapılan kanuni düzenlemelerle alacağın tahsili imkânının ortadan kaldırılması durumu, daha önceki emsal kararlarda açıkça değerlendirilmiş ve uygulanacak kurallar ortaya konulmuştur.

Cezaevi idaresinin, bedeli kendi emanet hesabınızdan karşılanmak üzere dergi satın alma talebinizi hiçbir şekilde değerlendirmemesi ve dilekçelerinize cevap vermemesi hukuken hak ihlali anlamına gelebilmektedir. Mevzuata göre mahpusların, masrafı kendi hesaplarından karşılanmak koşuluyla süreli veya süresiz yayınların kurum aracılığıyla satın alınarak kendilerine verilmesini isteme hakları bulunmaktadır.

Şirkete yatırdığınız paranın iadesi için açtığınız dava devam ederken yapılan kanuni bir düzenleme nedeniyle alacağınızı tahsil etme imkânınızın elinizden alınması, anayasal haklarınızın ihlali anlamına gelebilir. Anayasa Mahkemesi benzer durumlarda, kişilerin alacaklarını tahsil etmek için uygun hukuki yollara başvurmasına rağmen yargılama sırasında çıkan yeni bir yasa ile bu mekanizmaları işletme imkânından mahrum bırakılmasını etkili başvuru hakkı ihlali olarak değerlendirmektedir.

Anayasa Mahkemesi tarafından hak ihlali kararı verilip dosya yerel veya istinaf mahkemesine gönderildiğinde, ilgili mahkeme derhal ihlal sonucunu doğuran nedenleri ortadan kaldıracak şekilde yeniden yargılama işlemlerini başlatmakla yükümlüdür. Bu aşamada kararın gönderildiği yargı mercilerinin yapması gereken temel iş, öncelikle dava dosyasını temin ederek süreci yeniden aktif hâle getirmektir.

Hakkınızda yürütülen bir soruşturma sonucunda kovuşturmaya yer olmadığına karar verilmesine rağmen telefon dinleme kayıtlarınızın kanuni süreler içinde imha edilmemesi ve sistemlere yüklenerek başka dosyalara gönderilmesi durumunda devlet aleyhine tazminat davası açabilmeniz mümkündür. Soruşturma aşamasında telekomünikasyon yoluyla iletişimin denetlenmesi tedbiri neticesinde elde edilen kayıtların takipsizlik kararı sonrasında silinmesi gerekmektedir.

Soruşturma aşamasında elde edilen telefon dinleme kayıtlarınızın takipsizlik kararına rağmen silinmeyerek alenileştirilmesi, öncelikle Anayasa ile güvence altına alınan özel hayata saygı hakkı ve haberleşme hürriyetinizin ihlali anlamına gelmektedir. Devletin, suç soruşturması sırasında elde ettiği kişisel verileri ve iletişim kayıtlarını yasal zorunluluklar doğduğunda gecikmeksizin imha etmesi gerekmektedir.

Uzun süren yargılamalar nedeniyle hak ettiğiniz tazminatın yetersiz olması durumunda anayasal haklarınız ihlal edilmiş sayılacağından itiraz hakkınızı kullanabilirsiniz. Anayasa Mahkemesi kararına göre, yargılamanın makul sürede tamamlanmaması nedeniyle İnsan Hakları Tazminat Komisyonu tarafından ödenmesine karar verilen tazminat miktarının, makul sürenin aşımıyla orantılı olarak belirlenmesi gerekmektedir.

Sadece mağduriyetlerin giderilmesi amacıyla bir komisyonun veya yargı yolunun kurulmuş olması devletin sorumluluğunu ortadan kaldırmaz, bu yolların aynı zamanda yeterli giderim sağlaması şarttır. Anayasa Mahkemesi kararlarına göre, ihlal iddialarınızı inceletebileceğiniz makul ve erişilebilir idari ve yargısal yollara başvurabilme imkanınızın olması zorunludur.

Arazinize girememenizden kaynaklanan zararınızın tazmini için yaptığınız idari başvurunun süresinde yapılmadığı gerekçesiyle reddedilmesi durumunda, mülkiyet hakkınızla bağlantılı olarak etkili başvuru hakkınızın ihlal edildiğini ileri sürme imkânınız bulunmaktadır. Süregelen bir erişim engeli söz konusu olduğunda, zarara yol açan olayın âdeta her yıl kesintiye uğrayarak tekrarlandığını kabul eden ve 5233 sayılı Kanun ile getirilen tazminat imkânından yararlanmanızı zorlaştıran bu tür katı yorumlar Anayasa'ya aykırıdır.

Mülkünüze ulaşamamanız gibi süregelen ve devam eden durumlarda idarenin başvurunuzu sırf süre geçtiği gerekçesiyle reddetmesi hukuka aykırıdır. Anayasa Mahkemesi kararlarına göre, kesintisiz olarak devam eden müdahalelerde zarar konusu olay için somut ve tek bir başlangıç tarihi belirlenemez.