Ceza Hukuku

Evet, sivil toplum kuruluşlarında araştırmacı olarak görev yapan kişilerin, kamuoyunu ilgilendiren önemli meseleler hakkında savcılıktan bilgi talep etme hakkı bulunmaktadır. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi, bu tür kuruluşların ve araştırmacıların toplumda bir kamu bekçisi işlevi gördüğünü kabul etmektedir.

Cinsel saldırı iddialarına ilişkin kritik delillerin polis gözetimindeyken kaybolması veya yok edilmesi durumunda Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi'ne başvurarak haklı bulunabilirsiniz. Mahkeme, kimyasal madde ile uyutularak cinsel saldırıya uğranıldığı yönündeki iddialarda devletin pozitif yükümlülükler kapsamında derhal ve derinlemesine bir soruşturma yürütmek zorunda olduğunu kabul etmektedir.

Bir gösteri sırasında polisin orantısız güç kullanımı neticesinde yaralanmanız durumunda, müdahaleyi planlayan ve organize eden üst düzey yetkililer hakkında ceza soruşturması başlatılmasını talep edebilirsiniz. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi içtihatlarına göre, devlet makamları sadece doğrudan güç kullanan memurları değil, operasyonun planlanmasındaki eksiklikleri ve verilen talimatları da incelemekle yükümlüdür.

Şikayetçi olduğunuz kamu görevlileri hakkında soruşturma izni verilmemesi durumunda, bu karara karşı iç hukukta bölge idare mahkemelerine veya Danıştaya itiraz edebilir, sonuç alamazsanız Avrupa İnsan Hakları Mahkemesine başvurabilirsiniz. Türkiye'de kamu görevlilerinin yargılanması 4483 sayılı Kanun kapsamında idari makamların iznine tabidir.

Yaşadığınız bu üzücü durum karşısında Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi'ne yapacağınız bir başvuruda, devletin yaşam hakkı kapsamındaki etkili soruşturma yükümlülüğü ihlal edildiği gerekçesiyle haklı bulunmanız mümkündür. Mahkeme, savaş suçları gibi sivil halka karşı işlenen ve insanlığa karşı suç teşkil eden ağır vakalarda, aradan onlarca yıl geçmiş olsa bile yetkili makamların şikayetleri makul bir süre içinde ve özenle incelemesi gerektiğini belirtmektedir.

Yakınınızın ölümü, ülkenizin sözleşmeyi onaylamasından çok önce gerçekleşmiş olsa dahi, yetkili makamların günümüzde yürüttüğü soruşturmadaki ciddi eksiklikler ve gecikmeler nedeniyle Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi'ne başvurabilirsiniz. Mahkeme, zaman bakımından yetki kuralını uygularken, ölüm olayının tarihi ile sözleşmenin onaylanması arasında on yılı aşan bir süre bulunsa bile istisnai durumlarda şikayetleri inceleyebilmektedir.

Yüksek mahkemenin, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi tarafından verilen ihlal kararını yalnızca küçük bir usul hatası olarak nitelendirip yargılamanın genel adilliğinin zedelenmediği şeklinde yorumlaması kesinlikle doğru bir yaklaşım değildir. Avukata erişim hakkınızın kısıtlanması gibi temel bir güvencenin ihlal edilmesi, tüm yargılama sürecinin adilliğini onarılamaz biçimde zedeleyen çok ciddi bir hak ihlalidir.

AİHM kararlarına göre, hakkınızda somut ve kişiselleştirilmiş bir gerekçe sunulmadan yapılan bu tür aramalar özel hayata ve konuta saygı hakkı ihlali sayılmaktadır. Soruşturma makamlarının yalnızca genel şablonlar kullanarak ve sizin iddia edilen suçla bağlantınızı gösteren makul bir şüphe ortaya koymadan arama kararı çıkartması hukuka aykırıdır.

Emniyet yetkililerinin beraatla sonuçlanmış bir suçlamayı işverene bildirmeden önce size önceden beyanda bulunma veya duruma itiraz etme imkanı sunmaması, yeterli yasal güvencelerin sağlanmadığı durumlarda hak ihlali olarak kabul edilmektedir. İlgili uyuşmazlıkta polis birimlerinin, bir iş başvurusunda sunduğunuz detaylı sabıka belgesine geçmişteki bir suçlamayı eklerken size haber vermemesi ve bu bilginin doğruluğunu sizinle tartışmaması ciddi bir hukuki eksiklik olarak değerlendirilmiştir.

Devletin, aile içi şiddet iddialarına karşı sizi koruma ve olayları aydınlatmak için etkili soruşturma yürütme yükümlülüğü kesinlikle bulunmaktadır ancak bu yükümlülük bir sonuç yükümlülüğü değil, bir araç yükümlülüğüdür. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi kararlarına göre, yetkili makamların şikayetiniz üzerine derhal harekete geçmesi, tanıkları dinlemesi ve gerekli tüm delilleri toplaması, devletin üzerine düşen pozitif yükümlülükler kapsamında değerlendirilmektedir.