Ceza Hukuku

Devlet dairelerinde kamu hizmeti sunan görevlilerin, sırf yürütmekte oldukları faaliyetin kendilerine sağladığı yetki ve erişim imkanlarını kullanarak vatandaşların şahsi bilgilerini kendi kişisel cihazlarına kaydetmeleri oldukça ağır bir hukuki ihlal ihtimali barındırmaktadır. Herkes için suç teşkil eden izinsiz veri kaydetme eyleminin, bir kamu otoritesini temsil eden memur tarafından görevinin sınırları aşılarak gerçekleştirilmesi, ceza mevzuatımızda yaptırımın daha da artırılmasını gerektiren nitelikli hal olarak özel biçimde düzenlenmiştir.

Kamu kurumları da yürüttükleri idari faaliyetlerde tıpkı özel şirketler gibi verilerinizin işlenme amaçlarını ve vasıtalarını bizzat belirledikleri için veri sorumlusu sıfatını haizdirler ve kanundaki yükümlülüklere uymak zorundadırlar. Kişisel Verilerin Korunması Kanunu, verileri işleyen kurumun bir kamu hukuku veya özel hukuk tüzel kişisi olması bakımından herhangi bir koruma farklılığı gözetmemiştir.

İşlediğiniz iddia edilen suçun kanunda öngörülen ceza üst sınırına bağlı olarak sizden zorla kan örneği alınması veya DNA testi yapılması engellenmiş olabilir. Ceza kanunlarımız uyarınca, üst sınırı iki yıldan daha az hapis cezasını gerektiren suçlarda şüpheli veya sanık üzerinde beden müdahalesi sayılabilecek iç beden muayenesi yapılamaz ve bu kişilerden kan, saç, tükürük gibi biyolojik örnekler alınamaz.

Adli makamlar veya soruşturma yürüten savcılık birimleri tarafından usulüne uygun şekilde talep edilen bilgilerin teslim edilmesi, kanun emrini yerine getirme yükümlülüğü altında olduğunuzdan ötürü ticari sırrın ifşası suçunu oluşturmayacaktır. Hukuk sistemimizde yer alan hukuka uygunluk nedenleri arasında kanun hükmünün yerine getirilmesi açıkça düzenlenmiş olup, devletin yetkili adli organlarının yasal talepleri karşısında kurumların veya bireylerin bilgi saklama hakkı bulunmamaktadır.

Dijital ortamlarda kullanıcıların tercihlerini manipüle ederek onları aslında istemedikleri ürünleri satın almaya veya kişisel verilerini gereksiz yere paylaşmaya yönlendiren aldatıcı arayüz tasarımları hukuka aykırılık emareleri barındırır. İlgili yasal düzenlemelerde manipülatif yapay zeka ve karanlık tasarımlar olarak adlandırılan bu tür bilinçaltı yöntemlerin kullanılması hukukun korumadığı alanlar arasında değerlendirilir.

Site sahibinin size ait verileri silmeyi dikkatsizlik sonucu unuttuğunu iddia etmesi, bu eylemin cezai boyutunu mahkeme huzurunda değerlendirmede kritik bir ispat sorunu doğursa da, suçun yasal oluşum yapısı gereği dikkatle irdelenmesi gereken bir noktadır. Hukuk sistemimizde kişisel verileri yok etmeme suçu yalnızca kasten işlenebilen bir fiil olarak kanun metnine yansımış olup, bu fiilin taksirle, yani salt basit bir unutkanlık sonucu işlenebileceğine dair bir yaptırım maddesi öngörülmemiştir.

İşlenme amacı tamamen ortadan kalkan ve mevzuatta öngörülen yasal saklama süreleri dolan kişisel sağlık verilerinizin sistemlerden silinmesini, yok edilmesini veya anonim hale getirilmesini talep etme hakkınız elbette bulunmaktadır. Kanunlarımız gereği kişisel veriler, sınırsız bir biçimde tutulamaz; yalnızca ilgili kanunlarda öngörülen veya işlendikleri meşru amaç için gerekli olan süre kadar muhafaza edilebilmektedir.

Adınız, soyadınız ve telefon numaranız gibi sizi doğrudan veya dolaylı olarak belirlenebilir kılan tüm bilgiler kişisel veri kapsamında değerlendirilmektedir. Bu tür bilgilerin rızanız dışında veya kanunda öngörülen hukuka uygunluk nedenleri bulunmaksızın işlenmesi ve herhangi bir platformda paylaşılması, hukuki incelemeye esas oluşturabilecek bir eylem niteliğindedir.

Kişisel bilgileriniz sizin maddi bir malvarlığınız veya satılacak bir eşyanız olarak değerlendirilmese de, anayasal güvence altındaki özel hayatın gizliliği ve kişisel verilerin korunması hakkı kapsamında oldukça sıkı bir hukuki koruma altındadır. Mevcut hukuki düzenlemeler ışığında kişisel veriler üzerinde bir mülkiyet hakkından ziyade bir kişilik hakkı ihlali değerlendirilmesi yapılması, hukuken daha isabetli ve hakkaniyetli bir yaklaşım sunmaktadır.

Eczaneler gibi sağlık hizmeti sunan veya buna aracılık eden kuruluşların, kullandıkları sistemler üzerinden size ait hastalık ve ilaç bilgilerini ilgisiz üçüncü kişilerle paylaşması kişisel verilerin ihlali anlamına gelmektedir. Kurumların, kayıt sistemlerine yetkisiz kişilerin erişimini engellemek için gerekli her türlü idari ve teknik güvenlik tedbirini alması yasal bir zorunluluktur.