Adil Yargılanma Hakkı

Anayasa Mahkemesi, tanıklara soru sorma hakkınızın ihlal edilip edilmediğini değerlendirirken yargılamanın adilliğine zarar gelip gelmediğini ölçen üç aşamalı özel bir test uygulamaktadır. Bu kapsamlı incelemede ilk olarak tanığın mahkemede hazır edilmemesinin geçerli ve hukuki bir nedene dayanıp dayanmadığına bakılır.

Ceza yargılamasında aleyhinize ifade veren tanıkları duruşmada bizzat sorgulama ve onlara soru yöneltme hakkınız en temel güvencelerinden biridir. Bir mahkemenin sizi cezalandırabilmesi için hükme dayanak yaptığı kişileri kural olarak duruşmada dinlemesi ve sizin de bu kişilere soru sorarak beyanlarının doğruluğunu sınama imkânına sahip olmanız gerekir.

Mahkemenin gerekçeli kararı özel avukatınıza tebliğ etmemesi yüzünden istinaf aşamasında ayrıntılı dilekçe verememeniz, tanık dinletme gibi maddi gerçeği ortaya çıkaracak ispat imkânlarınızı kaybetmenize ve savunma hakkınızın kısıtlanmasına neden olur. Ceza yargılamasında ilk derece mahkemesinin kararına karşı başvurulan istinaf kanun yolu, davanın maddi ve hukuki yönden yeniden incelendiği, eksik delillerin toplanabildiği ve davanın yeniden görülerek tanık dinlenebildiği oldukça önemli bir aşamadır.

Soruşturma veya kovuşturma aşamasında aleyhinize beyanda bulunan bir tanığı sorgulama imkânından mahrum bırakılarak sadece bu beyanlara dayanılarak cezalandırılmanız adil yargılanma hakkı kapsamında ihlal oluşturur. Bir ceza davasında yargılanan kişinin aleyhindeki tanıklara soru yöneltebilmesi, onlarla yüzleşebilmesi ve tanıkların beyanlarının doğruluğunu sınama imkânına sahip olması esastır.

Açtığınız tazminat davasında mahkemelerin davanın sonucunu etkileyebilecek nitelikteki temel iddialarınıza açık ve detaylı bir yanıt vermesi adil yargılanma hakkı güvencesinin vazgeçilmez bir parçasıdır. Mahkemeler, arama işleminin ölçüsüz olduğu veya soruşturma dosyasına erişiminizin kısıtlandığı yönündeki esaslı iddialarınızı sadece şekli veya matbu ifadelerle geçiştiremez ve somut uyuşmazlıkla ilgisi olmayan genel değerlendirmelerle davanızı reddedemez.

İlk derece mahkemesi aşamasında adli tıp raporu size tebliğ edilmemiş olsa bile, karara itiraz ederken istinaf aşamasında bu raporun içeriğini öğrenip beyanda bulunduysanız adil yargılanma hakkınızın ihlal edildiği kabul edilmeyebilir. Yargılamanın bütününe bakıldığında, ilk aşamada raporu görememiş olsanız dahi istinaf kanun yolu dilekçenizde söz konusu raporun içeriğini belirterek açıklamalar yaptıysanız ve itirazlarınızı üst mahkemeye sunduysanız, rapora eriştiğiniz ve savunma imkânı bulduğunuz değerlendirilir.

Mahkemelerin taraflarca ileri sürülen ve davanın gidişatını etkileyebilecek nitelikteki somut iddialara hiçbir yanıt vermeden karar tesis etmesi anayasal hakların ihlali anlamına gelmektedir. Yargılama makamları, kendilerine sunulan her bir detaya ayrı ayrı cevap vermek zorunda olmasalar da, davanın temelini oluşturan ve sonucu değiştirebilecek ağırlıktaki argümanları mutlaka incelemek ve kararlarında bu argümanları neden kabul etmediklerini açıklamak zorundadırlar.

Hakkınızda düzenlenen polis tutanağının gerçeği yansıtmadığını düşünüyorsanız ve kesilen idari para cezasına itiraz ediyorsanız, mahkemeden sözlü yargılanma hakkı kapsamında duruşma açılmasını ve şahidinizin dinlenmesini talep edebilirsiniz. İlgili kanunlara göre mahkemeler, idari para cezalarına yapılan itirazlarda tarafları çağırarak belli bir gün ve saatte dinleme yetkisine sahiptir.

İdari para cezasına karşı yaptığınız itirazda duruşma talep etmenize rağmen hakimliğin sizi dinlemeden sadece dosya üzerinden karar vermesi, yargılamanın hakkaniyetini zedeleyen hukuki bir sorun yaratabilir. Mahkemeler, usul ekonomisi ve iş yükünün azaltılması gibi amaçlarla bazı uyuşmazlıkları dosya üzerinden karara bağlayabilse de, ortada tartışmalı bir olgu veya çelişkili ifadeler varsa duruşmalı yargılama yapılması gerekebilir.

Ceza davalarında hakkınızda hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararı verilirken savunmalarınızın yeterince araştırılmaması ve itirazlarınızın sadece şeklî gerekçelerle reddedilmesi adil yargılanma hakkının ihlali niteliğindedir. Mahkemelerin sanıklara yüklenen suçların sabit olup olmadığını yeterince araştırmadan, talep edilen tanıkları dinlemeden veya sunulan belgeleri değerlendirmeden varsayımlar üzerinden karar vermesi yargılama güvenceleriyle bağdaşmamaktadır.