Açık Rıza

İşinize devam edebilmeniz veya herhangi bir olumsuzlukla karşılaşmamanız şartına bağlanarak sizden alınan onay, özgür iradeye dayanmadığı için hukuken geçerli bir açık rıza olarak kabul edilmemektedir. İş hukuku kapsamında işçi ile işveren arasında ekonomik ve sosyal yönden bir bağımlılık ilişkisi bulunduğundan, işçinin rızasını hiçbir baskı altında kalmadan serbestçe verip vermediği büyük bir titizlikle değerlendirilmektedir.

Bir uygulamanın veya hizmetin sunulmasını, kişisel verilerinizin işlenmesine veya üçüncü taraflara aktarılmasına dair zorunlu onay vermeniz ön şartına bağlaması, rızanızı özgürce vermenizi engelleyeceğinden alınan bu onayı hukuken geçersiz kılabilecek bir dayatmadır. Türk hukukunda geçerli bir onaydan bahsedebilmek için, irade beyanının herhangi bir baskı veya zorlama altında kalmadan, tam bir serbestlik içinde açıklanmış olması şarttır.

Söz konusu onay metninin belirli bir konuya sınırlandırılmadan, ucu açık ve genel nitelikli ifadelerle düzenlenmiş olması sebebiyle hukuken geçerli bir açık rıza olarak kabul edilmesi güçtür. Veri koruma hukukunda bu tür sınırları çizilmemiş ve işlemenin tam amacını yansıtmayan onaylar battaniye rıza olarak nitelendirilmekte olup, yasal açıdan geçersiz sayılması kuvvetle muhtemeldir.

İnternet sitelerinde karşınıza çıkan ve önceden işaretlenmiş kutucuklar aracılığıyla onayınızı almayı hedefleyen uygulamalar, hukuken geçerli bir açık rıza olarak değerlendirilememektedir. Hukuk pratiğinde opt-out olarak bilinen bu yöntem, sizin bilinçli ve olumlu bir irade beyanınızı yansıtmadığı için tereddüde yer vermeyecek açıklıkta bir rıza beyanı niteliği taşımaz.

Kişisel sağlık verilerinin işlenmesinde genel kural açık rıza alınması olmakla birlikte, hukuk sistemimiz insan hayatının korunmasını temel öncelik olarak kabul etmektedir. Bilincin kapalı olması gibi rızanın fiilen açıklanamayacağı acil durumlarda, hastanın yaşamını kurtarmak ve beden bütünlüğünü korumak amacıyla sağlık personeli tarafından tıbbi geçmişe erişilmesi hukuka uygun kabul edilmektedir.

Bir hizmet sunumunun, özellikle parmak izi gibi son derece hassas nitelikteki biyometrik verilerin işlenmesine dayalı bir zorunluluğa bağlanması, hukuktaki ölçülülük ilkesi ile çelişen ve hukuka aykırılık teşkil edebilecek tipik bir eylemdir. Veri sorumluları, asıl amaca ulaşmak için her zaman daha az müdahaleci alternatif yöntemler, örneğin giriş kartı veya şifre sunmak zorundadır.

Hayır, parmak izi veya iris taraması gibi fiziksel özelliklerinizi ayırt etmeye yarayan bilgiler doğrudan sağlık verisi sayılmamakla birlikte, kanunlarımızca en üst düzeyde korunan özel nitelikli kişisel veri kategorisinde yer aldığından bunları vermek zorunda değilsiniz. Biyometrik veriler olarak adlandırılan bu dijital kayıtlar, bir gerçek kişinin özgün bir şekilde teşhis edilmesini sağlayan son derece hassas nitelikteki verilerdir ve bazı durumlarda kişilerin sağlık durumlarına veya genetik özelliklerine dair önemli emareler de barındırabilmektedir.

Evet, anne rahmindeki cenin, sağ ve tam doğmak koşuluyla hak ehliyetine sahip olduğundan, onun sağlık verilerinin izinsiz paylaşılması da kişilik değerleri kapsamında hukuki bir ihlal olarak değerlendirilmekte olup dava konusu yapılabilir. Türk Medeni Kanunu çerçevesinde kişilik, çocuğun sağ olarak tamamıyla doğduğu anda başlamakla birlikte, ceninin medeni haklardan yararlanabilmesi ana rahmine düştüğü an itibarıyla geçmişe dönük olarak koruma altına alınmıştır.

Sizin onayınız olmadan yüzünüzün veya sesinizin kullanılarak deepfake olarak bilinen sentetik medya içeriklerinin üretilmesi, kişisel verilerinizin amacına aykırı şekilde işlenmesi anlamına gelebileceği için açıkça hukuka aykırı kabul edilebilir. Kendi rızanızla internet ortamında paylaşmış olduğunuz alenileştirilmiş fotoğraflarınızın veya videolarınızın bulunması, bunların yapay zeka modelleri tarafından sınırsızca ve bağlamından koparılarak kullanılabileceği anlamına gelmemektedir.

Okul idaresinin yürütmekte olduğu haklı bir disiplin soruşturması kapsamında çocuğunuza ait psikolojik sağlık verilerini sizin izniniz olmadan kullanması, kanunda sınırlı olarak belirtilen istisnai şartlar dahilinde hukuka uygun kabul edilebilecek bir eylemdir. Kişisel Verilerin Korunması Kanunu'nun yirmi sekizinci maddesi gereğince, yasanın verdiği yetkiye dayanarak görevli kurumların denetleme veya disiplin soruşturması yürütmesi amacıyla kişisel verileri işlemesi durumunda açık rıza veya aydınlatma yükümlülüğü gibi katı şartlar aranmamaktadır.