Karar Bülteni

KARARIN KÜNYESİ

• Yargı kararıyla kesinleşen vakıalar göz ardı edilemez.
• Kesinleşen maddi vakıanın yok sayılması hakkaniyeti zedeler.
• Hukuki belirlilik ilkesi adil yargılanmanın temelidir.
• Mahkemeler birbiriyle çelişen tespitlerden kaçınmalıdır.

Anayasa Mahkemesi tarafından verilen bu ihlal kararı, Türk hukuk sisteminde hukuki güvenlik ve hukuki belirlilik ilkelerinin ne derece hayati bir öneme sahip olduğunu bir kez daha gözler önüne sermektedir. Karar, yüksek mahkemeler tarafından kesin bir biçimde tespit edilmiş ve tescillenmiş maddi vakıaların, başka bir mahkeme tarafından aynı tarafları ilgilendiren bağlantılı bir davada keyfî olarak yok sayılamayacağını açıkça ortaya koymaktadır. Yargıtay gibi en üst dereceli bir yargı merciinin bir işçinin fesih iradesine yönelik yaptığı net tespitin, istinaf mahkemesi tarafından tamamen aksi yönde değerlendirilmesi adil yargılanma hakkının ağır bir ihlali olarak görülmüştür.

Bu karar, özellikle iş hukuku pratiği ve yargılamalarında emsal teşkil edecek güçlü bir nitelik taşımaktadır. Vatandaşların ve meslektaşların bir mahkeme kararına ve o karardaki maddi tespitlere güvenerek yeni bir hukuki yola başvurmaları, hukuk devletinin en doğal sonucudur. İstinaf mahkemelerinin, Yargıtay denetiminden geçerek kesinleşmiş ve taraflar için bir maddi vakıa hâline gelmiş durumları görmezden gelerek karar vermesi, yargıya olan güveni sarsıcı niteliktedir. Anayasa Mahkemesi, mahkemeler arasındaki bu tür çelişkili yorumların bireyler üzerinde öngörülemez bir külfet yarattığına hükmederek yargısal tutarlılığın mutlak surette sağlanması gerektiğinin altını çizmiştir.

UYUŞMAZLIĞIN KONUSU

Olayın temelinde, bir işçinin emeklilik hakkını elde etmesi sebebiyle işten ayrılarak kıdem tazminatını alma talebi yatmaktadır. Başvurucu, emeklilik gün sayısını doldurduğuna dair yazıyı almak için Sosyal Güvenlik Kurumuna (SGK) başvurmuş ancak Kurumun kayıtlarındaki bir eksiklik nedeniyle bu talebi reddedilmiştir. Bunun üzerine başvurucu, emeklilik gerekçesini dilekçesine açıkça yazamadan işten istifa etmek zorunda kalmıştır. Kısa bir süre sonra SGK hatasını düzeltmiş ve ilgili belgeyi başvurucuya teslim etmiştir.

Başvurucu, Kurumun bu hatası yüzünden kıdem tazminatını zamanında alamadığını belirterek SGK aleyhine dava açmıştır. Yargıtay, başvurucunun gerçek iradesinin emeklilik olduğunu, belgeyi kısa sürede temin ettiğini ve kıdem tazminatını doğrudan işverenden alabileceğini belirterek SGK'ya açılan davayı reddetmiştir. Bu kesinleşmiş tespite güvenen başvurucu, daha sonra işverene karşı dava açmış ve bu dava yerel mahkemede kabul edilmiştir. Ancak istinaf incelemesini yapan Bölge Adliye Mahkemesi, Yargıtay'ın tespitinin aksine başvurucunun gerçek iradesinin emeklilik olmadığını savunarak davayı tamamen reddetmiştir. Başvurucu, farklı mahkemelerin birbiriyle çelişen bu kararları nedeniyle hak kaybına uğradığını belirterek Anayasa Mahkemesine başvurmuştur.

HUKUKİ BİLGİ VE TEMEL KURALLAR

Temel hak ve hürriyetlerin korunması bağlamında adil yargılanma hakkı, Anayasa m.36 ile güvence altına alınmıştır. Bu hak, uyuşmazlıkların esasına yönelik olarak davanın mutlaka kişinin lehine sonuçlanmasını garanti etmese de, yargılama sürecinin ve usulünün hakkaniyete uygun, adil ve öngörülebilir bir biçimde yürütülmesini teminat altına almaktadır.

Mahkemeler önlerine gelen uyuşmazlıklarda delilleri değerlendirme ve hukuk kurallarını yorumlama konusunda geniş bir takdir yetkisine sahiptir. Ancak bu yetki kullanılırken Anayasa m.2'de güvence altına alınan Cumhuriyet'in temel niteliklerinden biri olan hukuk devleti ilkesi mutlaka gözetilmelidir. Hukuk devleti ilkesinin en önemli ayaklarından birini "hukuki güvenlik ve belirlilik" ilkeleri oluşturmaktadır. Hukuki güvenlik ilkesi, hukuk normlarının ve yargısal süreçlerin öngörülebilir olmasını, bireylerin devletin kurumlarına ve mahkeme kararlarına güven duyabilmesini zorunlu kılar.

Bireylerin medeni hak ve yükümlülüklerine ilişkin uyuşmazlıklarda, mahkemelerin uyguladığı hukuk kurallarını veya daha önce kesinleşmiş yargısal olguları açıkça keyfî biçimde veya adaleti hiçe sayacak şekilde yorumlaması usule ilişkin anayasal güvenceleri anlamsız hâle getirir. Kesinleşmiş mahkeme tespitlerinin öngörülemez bir şekilde farklı mahkemelerce zıt yönde yorumlanması, kişilerin hukuk karşısında kendilerini güvensiz hissetmelerine neden olarak hakkaniyete uygun yargılanma hakkını doğrudan ihlal eder.

SOMUT OLAYA İLİŞKİN TESPİTLER

Anayasa Mahkemesi, başvurucunun içinde bulunduğu durumu hukuki güvenlik ve belirlilik ilkeleri merceğinden detaylıca incelemiştir. Başvurucu, baştan beri emeklilik nedeniyle istifa etmek istemiş, ancak Sosyal Güvenlik Kurumunun eksik kaydı yüzünden zamanında belge alamadığı için bu durumu istifa dilekçesinde açıkça belirtememiştir. Başvurucunun Kuruma karşı açtığı ilk davada Yargıtay 10. Hukuk Dairesi, makul bir süre içinde eksikliğin giderildiğini belirterek başvurucunun gerçek iradesinin emekliliğe dayandığını açıkça tespit etmiş ve bu durum yargısal bir kesinlik kazanarak maddi bir vakıaya dönüşmüştür.

Başvurucu, lehine olan ve Yargıtay kararıyla tescillenen bu hukuki vakıaya haklı olarak güvenmiş ve işvereni aleyhine kıdem tazminatı davası açmıştır. Yerel mahkeme bu durumu haklı bularak tazminata hükmetmişken, istinaf incelemesini yapan Bölge Adliye Mahkemesi, Yargıtay'ın aksine bir yorum geliştirerek başvurucunun istifa iradesinin emekliliğe dayanmadığı sonucuna varmış ve davayı reddetmiştir.

Anayasa Mahkemesi, derece mahkemelerinin hukuk kurallarını yorumlama yetkisi bulunduğunu kabul etmekle birlikte, bu yetkinin başka bir yargı kararıyla kesinleşmiş bir vakıanın görmezden gelinmesi anlamına gelemeyeceğini kesin bir dille vurgulamıştır. Yargıtay kararıyla emeklilik iradesi açıkça tescillenmiş olan başvurucunun, bu tespiti yok sayan bir istinaf kararıyla karşılaşması, hukuki belirlilik ve güvenlik ilkelerini temelden sarsmıştır. Birbiriyle çelişen bu yargısal yaklaşımların, yargılamanın hakkaniyetini bütünüyle zedelediği ve birey açısından öngörülemez bir mağduriyete yol açtığı tespit edilmiştir.

Sonuç olarak Anayasa Mahkemesi Birinci Bölümü, adil yargılanma hakkı kapsamındaki hakkaniyete uygun yargılanma hakkının ihlal edildiği yönünde karar vermiştir.