Karar Bülteni

KARARIN KÜNYESİ

• Spor tahkim kurulları yeterli gerekçe sunmak zorundadır.
• İdarenin takdir yetkisi keyfi kullanılamaz.
• Mesleki dışlanmanın özel hayata etkisi ciddi olmalıdır.
• Zorunlu tahkim kararlarının yargısal denetimi etkili yapılmalıdır.

Avrupa İnsan Hakları Mahkemesinin bu kararı, spor hukuku ve tahkim kurullarının işleyişi açısından Türkiye'deki mevcut sisteme dair önemli tespitler içermektedir. Karar, spor federasyonlarının hakem atamaları, listeleme veya görevden alma gibi konulardaki idari takdir yetkisinin mutlak ve sınırsız bir ayrıcalık olmadığını; bu yetkinin kullanımının Spor Tahkim Kurulu gibi zorunlu yargı mercileri tarafından mutlaka etkili bir yargısal denetime tabi tutulması gerektiğini ortaya koymaktadır. Kurulların, federasyon kararlarını yalnızca "idarenin takdir yetkisi sınırlarındadır" şeklinde basmakalıp ve somut dayanaktan yoksun ifadelerle onaması, adil yargılanma hakkının açık bir ihlali olarak değerlendirilmiştir.

Bu içtihat, Türkiye'deki Spor Tahkim Kurulunun kararlarının kesin olması nedeniyle, kurula düşen hukuki sorumluluğun ve gerekçelendirme yükümlülüğünün ne denli ağır olduğunu bir kez daha kanıtlamaktadır. Hakem, antrenör veya sporcuların federasyon işlemlerine karşı yaptıkları başvurularda, Tahkim Kurulunun şekli bir incelemeyle yetinemeyeceği, federasyonun takdir yetkisini objektif kriterlere göre ve keyfilikten uzak kullanıp kullanmadığını esastan irdelemesi gerektiği netleşmiştir. Öte yandan karar, mesleki kariyerdeki uyuşmazlıkların Sözleşme'nin 8. maddesi (özel hayat) kapsamına girebilmesi için uygulanan tedbirin kişi üzerinde telafisi imkansız ve çok ağır bir yıkım yaratması gerektiğine dair katı eşiği de korumuştur.

UYUŞMAZLIĞIN KONUSU

Türkiye'nin ilk kadın uluslararası plaj voleybolu hakemi olan başvuran, kariyeri boyunca Avrupa ve Dünya şampiyonalarında yüzlerce maç yönetmiş tecrübeli bir spor insanıdır. Ancak Uluslararası Voleybol Federasyonu (FIVB) tarafından 2021 ve 2022 yıllarında düzenlenen çeşitli uluslararası turnuvalarda görevlendirilmek üzere davet edilmesine rağmen, Türkiye Voleybol Federasyonu (TVF) başvuranın bu görevlendirmelerini onaylamamıştır.

TVF, başvuranı herhangi bir somut gerekçe sunmaksızın ve performansına dair bir değerlendirme yapmaksızın uluslararası müsabakalarda görev alabilecek hakemler listesinden çıkarmıştır. Başvuran, hukuka aykırı bulduğu bu liste dışı bırakma kararının iptali ile uğradığı kazanç kaybı ve manevi zararların tazmini için Gençlik ve Spor Bakanlığı nezdindeki Spor Tahkim Kuruluna başvurmuştur. Spor Tahkim Kurulu ise, hakem atama ve listeleme işlemlerinin federasyonun takdir yetkisi kapsamında olduğunu belirterek davayı esastan reddetmiştir. Başvuran, Spor Tahkim Kurulunun bağımsız ve tarafsız bir yapıya sahip olmadığını, verilen ret kararının gerekçesiz bırakıldığını ve bu keyfi dışlanmanın mesleki kariyerini bitirerek özel hayatına hukuka aykırı bir müdahale oluşturduğunu iddia ederek konuyu AİHM'e taşımıştır.

HUKUKİ BİLGİ VE TEMEL KURALLAR

AİHM, somut uyuşmazlığı değerlendirirken Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nin adil yargılanma hakkını güvence altına alan 6. maddesi ile özel ve aile hayatına saygı hakkını düzenleyen 8. maddesini temel almıştır.

Spor uyuşmazlıklarında adil yargılanma hakkının uygulanabilirliği ilkesi gereğince; ulusal spor federasyonlarının idari ve disiplin kararlarına karşı anayasal olarak yalnızca zorunlu tahkim yoluna başvurulabilmesi, bu kararların Sözleşme'nin 6. maddesi kapsamındaki usuli güvencelerden muaf olduğu anlamına gelmez. Sözleşme m.6, tahkim mahkemelerinin de olağan mahkemeler gibi yasayla kurulmuş, bağımsız ve tarafsız olmasını emrettiği gibi, tarafların uyuşmazlıkları hakkında yeterli bir yargısal denetim yapılmasını ve kararların makul düzeyde gerekçelendirilmesini zorunlu kılar.

Gerekçeli karar hakkı, yargı mercilerinin tarafların ileri sürdüğü her argümana tek tek yanıt vermesini gerektirmese de, davanın sonucunu doğrudan etkileyecek nitelikteki temel ve belirleyici iddialara açık, somut ve ikna edici yanıtlar verilmesini şart koşar. Özellikle idari makamların kararlarını inceleyen tahkim kurulları, idarenin sahip olduğu takdir yetkisinin keyfi, sınırsız veya mevzuata aykırı kullanılıp kullanılmadığını denetlemekle yükümlüdür.

Sözleşme'nin 8. maddesi kapsamında özel hayata saygı hakkı değerlendirilirken, mesleki faaliyetlerin ve işle ilgili uyuşmazlıkların bu madde kapsamına girebilmesi için yüksek bir eşik aranmaktadır. Yerleşik içtihatlara göre, idari bir tedbirin veya mesleki bir yaptırımın kişinin özel hayatına müdahale sayılabilmesi için, kişinin "yakın çevresi", başkalarıyla ilişki kurma fırsatları ve sosyal itibarı üzerinde son derece ağır ve yıkıcı bir etki yaratması gerekir. İlgili eylemin maddi ve manevi sonuçları bu spesifik ciddiyet eşiğine ulaşmıyorsa, konu 8. madde kapsamında incelenemez.

SOMUT OLAYA İLİŞKİN TESPİTLER

AİHM, ilk olarak Spor Tahkim Kurulunun bağımsızlığı ve tarafsızlığına yönelik şikâyetleri incelemiştir. Kurul üyelerinin Gençlik ve Spor Bakanlığı tarafından atanmasına rağmen, görev sürelerinin yasayla güvence altına alınmış olması, ücretlerinin kanunla belirlenmesi ve uyuşmazlığın tarafı olan federasyonlarla aralarında hiçbir organik veya hiyerarşik bağ bulunmaması sebepleriyle, Kurulun Sözleşme'nin 6. maddesi anlamında dış baskılara kapalı, bağımsız ve tarafsız bir mahkeme niteliği taşıdığına kanaat getirilmiştir. Bu nedenle başvuranın Kurulun bağımsız olmadığı yönündeki iddiası reddedilmiştir.

Ancak AİHM, Spor Tahkim Kurulunun başvuranın davasında gerçekleştirdiği yargısal denetimin niteliğini ve kararda sunduğu gerekçeleri son derece yetersiz bulmuştur. Uyuşmazlığın temel dayanağı, TVF'nin başvuranı uluslararası hakem listesinden çıkarma yönündeki takdir yetkisini kendi yönetmeliklerine, objektif kriterlere ve idare hukuku ilkelerine uygun kullanıp kullanmadığıdır. TVF Hakem ve Gözlemci Talimatı uyarınca federasyonun bu yetkiyi kullanırken hakemlerin yurt içi başarı durumlarını ve liyakatlerini dikkate alması zorunludur. Ne var ki Spor Tahkim Kurulu, TVF'nin başvuranı liste dışı bırakırken hangi somut kriterlere dayandığını hiç sorgulamamış, takdir yetkisinin keyfi kullanılıp kullanılmadığına dair esasa yönelik bir denetim yapmamıştır. Kurulun, TVF'nin eylemine dair hiçbir hukuki veya olgusal dayanak göstermeksizin sadece "takdir yetkisi sınırlarının aşılmadığı" şeklindeki şablon bir ifadeyle davayı reddetmesi, adil yargılanma hakkı bağlamında etkili bir yargısal inceleme yapılmadığının açık göstergesi kabul edilmiştir.

Başvuranın, uluslararası maçlarda görev alamamasının Sözleşme'nin 8. maddesi kapsamındaki özel hayata saygı hakkını ihlal ettiği iddiası ise kabul görmemiştir. Başvuranın ulusal ve uluslararası hakem statüsünü kaybetmemesi, yurt içinde maç yönetmeye devam etmesi ve uygulanan idari işlemin maddi refahı veya toplumsal itibarı üzerinde Sözleşme'nin aradığı o "çok ciddi" etkiyi yaratmaması sebepleriyle, bu şikâyet konu bakımından bağdaşmaz bulunarak reddedilmiştir.

Sonuç olarak Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi, Spor Tahkim Kurulunun başvuranın davasında yeterli bir yargısal denetim yapmaması ve kararını tatminkar bir biçimde gerekçelendirmemesi nedeniyle Sözleşme'nin 6. maddesinin ihlal edildiğine karar vermiş, başvurana 6.000 avro manevi tazminat ile 2.000 avro masraf ve gider ödenmesine hükmetmiştir.