Karar Bülteni

Danıştay 8. Daire | 2021/5897 E. | 2024/5856 K.

KARARIN KÜNYESİ

• İptal davası tarihi faiz başlangıcı olarak kabul edilir.
• Mobbing iddialarının somut bilgi ve belgelerle ispatı zorunludur.
• Yoksun kalınan maaş ve haklar yasal faiziyle ödenmelidir.

Bu karar, hukuka aykırı idari işlemlerin iptali sonrasında açılan tam yargı davalarında faiz başlangıç tarihinin tespiti açısından büyük bir hukuki öneme sahiptir. İdare mahkemesi, davacının yoksun kaldığı parasal hakların ve manevi tazminatın yasal faizini tam yargı davasının açıldığı tarihten başlatmışken, istinaf merci bu tarihi iptal davasının açıldığı tarih olarak düzelterek oldukça önemli bir içtihat ortaya koymuştur. Karar, idarenin kusurlu işlemi nedeniyle doğan zararlarda faiz başlangıcının, ilk uyuşmazlığın mahkemeye taşındığı andan itibaren işletilmesi gerektiğini netleştirmiştir. Bu yaklaşım, adalete erişim ve tam tazmin ilkelerinin bir gereği olarak mağduriyetleri önlemektedir.

Benzer davalardaki emsal etkisine bakıldığında, iptal davası sonrası açılan tazminat davalarında faiz hesabının nasıl yapılacağı tartışmalarına kesin bir son verilmektedir. Kamu görevlilerinin hukuka aykırı şekilde kurumla ilişiğinin kesilmesi durumunda, geriye dönük hakların ödenmesinde faiz yükünün iptal davası tarihi itibarıyla doğacağı artık istikrarlı bir kuraldır. Ayrıca karar, memuriyet sürecinde ileri sürülen mobbing iddialarının her zaman somut, belgelenebilir hukuki delillere dayanması gerektiğini, aksi takdirde yer değiştirme veya taşınma gibi giderlerin tazmin edilemeyeceği prensibini de güçlü bir şekilde pekiştirmektedir.

UYUŞMAZLIĞIN KONUSU

Davacı, bir üniversitenin Tıp Fakültesi Acil Tıp Anabilim Dalı'nda araştırma görevlisi olarak çalışmaktayken uzmanlık tezinin kabul edilmediği gerekçesiyle görev süresi uzatılmayarak kurumla ilişiği kesilmiştir. Bu işleme karşı açtığı iptal davasını kazanan davacı, yaklaşık on yedi ay sonra yargı kararıyla görevine iade edilmiştir.

Görevine döndükten bir süre sonra kurum içindeki yöneticilerinden mobbing gördüğünü iddia eden davacı, kendi isteğiyle başka bir üniversiteye naklen atanmıştır. Davacı; ilişiğinin kesik kaldığı on yedi aylık dönemde ödenmeyen maaş ve döner sermaye alacakları ile mobbing nedeniyle naklen atanmak zorunda kalmasından kaynaklanan taşınma, barınma ve yol giderleri için maddi tazminat talep etmiştir. Ayrıca, yaşadığı tüm bu haksız süreçler nedeniyle uğradığı manevi yıpranmanın karşılanması için manevi tazminat ödenmesi talebiyle idareye karşı tam yargı davası açmıştır.

HUKUKİ BİLGİ VE TEMEL KURALLAR

Uyuşmazlığın temelinde, idarenin hukuka aykırı işlemi neticesinde memurun yoksun kaldığı parasal hakların iadesi ve bu alacaklara işletilecek yasal faizin başlangıç tarihinin belirlenmesi kuralları yatmaktadır. Türkiye Cumhuriyeti Anayasası'nın 125. maddesi uyarınca idare, kendi eylem ve işlemlerinden doğan zararları ödemekle yükümlüdür. Bu çerçevede, idari işlemlerin hukuka aykırılığı saptanarak iptal edilmesi durumunda, idarenin hizmet kusuru işlediği kabul edilmekte ve kişilerin uğradığı maddi ile manevi zararların karşılanması zorunlu hale gelmektedir. 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu hükümleri uyarınca, idari eylem veya işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel olanlar tarafından tam yargı davası açılabilmektedir. İptal davası sonucunda idari işlemin geçmişe etkili olarak ortadan kalkması sebebiyle, bu işlemden doğan zararların idarece tazmini anayasal bir sorumluluktur.

Öte yandan, faiz başlangıç tarihinin tespiti noktasında idare hukuku prensipleri ve yerleşik yargısal içtihatlar devreye girmektedir. Bir idari işlemin iptali istemiyle açılan davanın kazanılmasının ardından açılan tam yargı davalarında, iptal davasının açıldığı tarih, uyuşmazlığın idareye ve yargıya intikal ettiği ilk tarih olarak kabul edilerek faiz başlangıcı için esas alınmaktadır. Aylık maaş ve döner sermaye gibi periyodik ödemelerde ise, iptal davası açıldıktan sonra muaccel hale gelen her bir alacak kalemi için kendi tahakkuk tarihinden itibaren faiz işletilmesi esastır.

Manevi tazminat taleplerinde ve özellikle psikolojik taciz (mobbing) iddialarının incelenmesinde ise ispat hukuku kuralları geçerlidir. Mobbing iddialarının şüpheye yer bırakmayacak biçimde, somut ve inandırıcı bilgi ve belgelerle desteklenmesi temel bir kuraldır.

SOMUT OLAYA İLİŞKİN TESPİTLER

İlk derece mahkemesi tarafından yapılan incelemede, davacının hukuka aykırı şekilde kurumdan ilişiğinin kesildiği on yedi aylık döneme ait eksik ödenen maaş ve döner sermaye karşılığı olan toplam 52.175,66 TL maddi tazminatın ödenmesine hükmedilmiştir. Ayrıca davacının, haksız işlem nedeniyle bu süreçte yaşadığı elem ve üzüntü karşılığında kendisine 10.000,00 TL manevi tazminat verilmesi kararlaştırılmış; ancak tüm bu tutarlara tam yargı davasının açıldığı tarihten itibaren yasal faiz işletilmesine karar verilmiştir. Davacının iddia ettiği mobbing olaylarına dayalı olarak başka bir şehre taşınma ve barınma giderleri talebi ise, iddiaları destekler nitelikte somut bilgi ve belge bulunmadığından reddedilmiştir.

Söz konusu kararın istinaf incelemesinde Bölge İdare Mahkemesi, faiz başlangıç tarihi yönünden çok önemli bir düzeltme yapmıştır. İstinaf dairesi, yoksun kalınan maddi haklar ve manevi tazminat yönünden yasal faizin başlangıç tarihinin, sonradan açılan tam yargı davasının tarihi değil, asıl uyuşmazlığı başlatan iptal davasının açıldığı tarih olan 15 Şubat 2011 olması gerektiğini tespit etmiştir. Buna göre, eksik ödenen maaş ve döner sermaye tutarlarının iptal davasının açıldığı tarihten itibaren, bu tarihten sonra doğan ve tahakkuk eden maaş ve döner sermaye alacaklarının ise her birinin kendi tahakkuk tarihlerinden itibaren faizlendirilmesine karar verilerek ilk derece mahkemesinin faiz kararı kısmen kaldırılmıştır. Davalı idare, davacının tezinin olmadığı ve jüri toplanmadığı için sürenin uzatılmadığını savunmuşsa da, yargı kararıyla haksızlığı tescillenen bu durumun tazminat sorumluluğunu ortadan kaldırmadığı vurgulanmıştır.

Sonuç olarak Danıştay 8. Dairesi, yasal faizin iptal davası tarihinden itibaren işletilmesine ve mobbing iddiasının somut delillerle ispatlanamadığı gerekçesiyle bazı maddi taleplerin reddine hükmeden Bölge İdare Mahkemesi kararını usul ve hukuka uygun bularak, kararı onama yönünde karar vermiştir.