Karar Bülteni

KARARIN KÜNYESİ

• İmzalı puantaj kayıtları işçiyi bağlar.
• Serbest zamanlar fazla mesai hesabından mahsup edilmelidir.
• Bozmaya uyulması usuli kazanılmış hak oluşturur.
• Temyiz edilmeyen kısımlar kesinleşmiş kabul edilir.

Bu karar, iş yargılamasında tarafların sunduğu yazılı delillerin değerlendirilmesi ve bozma ilamına uyulmasının doğurduğu bağlayıcı hukuki sonuçlar bakımından büyük bir öneme sahiptir. Karar, özellikle fazla mesai alacaklarının ispatında kullanılan puantaj kayıtlarının ve bu kayıtlardaki işçi imzasının mutlak bağlayıcılığını net bir şekilde ortaya koymaktadır. Ayrıca, işverenin işçiye fazla mesai ücreti ödemek yerine kullandırdığı serbest zamanların veya alacak izinlerinin, yargılama aşamasındaki hesaplamalarda mutlaka mahsup edilmesi gerektiği hukuken tescillenmiştir.

Benzer iş davalarındaki emsal etkisi değerlendirildiğinde, Yargıtay'ın yargılamanın uzamasını engelleyen ve hukuki istikrarı sağlayan "usuli kazanılmış hak" ilkesine verdiği önem bir kez daha gün yüzüne çıkmaktadır. İlk mahkeme kararını temyiz etmeyen taraf açısından, önceki bilirkişi raporunda benimsenen hesaplama yöntemlerinin kesinleştiği ve mahkemenin bozma kararı sonrasında bu usuli hakkı ihlal edecek şekilde yeni hesap yöntemlerini benimseyemeyeceği vurgulanmıştır. Uygulamada mahkemelerin ve bilirkişilerin, dosyaya sunulan seçenekli hesaplamaları değerlendirirken usuli müktesep hakları titizlikle gözetmeleri gerektiği, bu hakların göz ardı edilmesinin doğrudan bozma sebebi olduğu bu emsal içtihatla kesin bir dille ifade edilmiştir.

UYUŞMAZLIĞIN KONUSU

Davacı işçi, davalı işverene ait işyerinde 2007 ile 2012 yılları arasında çalışmıştır. Çalışma süresi boyunca fazla mesai ücretlerinin ödenmediğini ve kendisine mobbing uygulandığını iddia ederek iş sözleşmesini noter aracılığıyla haklı nedenle feshetmiştir. İşçi bu feshin ardından işverenden kıdem tazminatı, fazla mesai ücreti ile ulusal bayram ve genel tatil ücretlerinin tahsilini talep ederek dava açmıştır. Davalı işveren ise işçinin iddialarını reddederek davanın reddedilmesini savunmuştur. Mahkemenin ilk kararının Yargıtay tarafından usul ve hesap hataları nedeniyle bozulması üzerine yeniden yapılan yargılamada, işçinin imzasını taşıyan puantaj kayıtlarının durumu ve fazla mesai alacağının hesaplanma şekli taraflar arasında temel uyuşmazlık konusu olmuştur.

HUKUKİ BİLGİ VE TEMEL KURALLAR

Uyuşmazlığın çözümünde 4857 sayılı İş Kanunu'nun fazla çalışma ile serbest zaman kullanımına ilişkin hükümleri ve 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun usul kuralları temel alınmıştır.

İş hukuku uygulamalarına ve yerleşik içtihatlara göre, fazla mesai alacaklarının ispatında kural olarak yazılı belgeler önceliklidir. İşçinin kendi imzasını taşıyan puantaj kayıtları, sahteliği kanıtlanana kadar kesin delil niteliğindedir. Bu doğrultuda, imzalı tutanaklarda fazla çalışma karşılığının "0" (sıfır) olarak gösterilmesi durumunda, ilgili aylar için fazla mesai tahakkuku yapılamaz ve bu aylar hesaplamadan dışlanmalıdır.

Bunun yanı sıra yasal mevzuat uyarınca, işverenin işçiye yaptığı fazla mesailerin karşılığını doğrudan nakdi ücret olarak verebileceği gibi, işçinin talebi veya işyeri uygulamasıyla zamlı oranda serbest zaman olarak da kullandırması mümkündür. Bu hallerde, serbest zaman veya alacak izni adı altında kullandırılan dinlenme sürelerinin fazla mesai hesabında dikkate alınarak mahsup edilmesi hukuki bir zorunluluktur.

Davanın usul hukuku boyutunda ise "usuli kazanılmış hak" kurumu devreye girmektedir. Hukuk sistemimizde, Yargıtay bozma kararına mahkemece uyulması halinde, bozma kararı lehine olan taraf yararına usuli kazanılmış hak doğar. Bu kapsamda, ilk derece mahkemesinin kararına karşı temyiz yoluna başvurmayan taraf açısından, bozma öncesi benimsenen hesap tarzı ve kesinleşen hükümler bağlayıcı hale gelir. Mahkemeler, yargılamanın ilerleyen aşamalarında bu kazanılmış hakları ihlal edecek yönde kararlar veremezler.

SOMUT OLAYA İLİŞKİN TESPİTLER

Yargıtay incelemesinde, yerel mahkemenin daha önce verilen bozma ilamına uyduğu ve buna göre yargılamaya devam ettiği tespit edilmiştir. İlgili bozma kararında; davacının fazla mesai karşılığında kullandığı serbest zamanların hesaplamadan mahsup edilmesi gerektiği, işçinin imzasını taşıyan ve fazla çalışmanın "0" olarak göründüğü puantaj kayıtlarının işçiyi bağlayacağı ve bu ayların hesaplama dışı bırakılması gerektiği, ayrıca bordro ve ibranamelerde yer alan ödemelerin ne amaçla yapıldığının taraflara açıklattırılarak mükerrer ödemenin önüne geçilmesi gerektiği açıkça belirtilmiştir.

Bozma kararı sonrasında mahkemece dosyaya aldırılan yeni bilirkişi raporunda iki farklı seçenekli hesaplama yapıldığı görülmüştür. Birinci seçenek, bozma öncesi rapordaki hesaplama şeklini aynen esas alırken; ikinci seçenek, bilirkişinin kendi kurguladığı farklı bir hesaplama tarzına dayanmaktadır. Yargıtay, yerel mahkemenin ilk kararına karşı davacı işçinin herhangi bir temyiz başvurusunun bulunmadığına dikkat çekmiştir. Davacının temyizinin olmaması, bozma öncesi raporda yapılan hesap tarzının davalı işveren lehine usuli kazanılmış hak oluşturması sonucunu doğurmuştur.

Durum böyleyken, yerel mahkemenin usuli kazanılmış hakka riayet etmesi ve bozma sonrası alınan rapordaki birinci seçenek doğrultusunda karar vermesi gerekirdi. Ancak mahkeme, bu usuli kuralı göz ardı ederek ve herhangi bir hukuki gerekçe de açıklamadan, bozma öncesinde belirlenen ve kazanılmış hakka aykırı düşen net 14.157,20 TL fazla çalışma ücretine yeniden hükmetmiştir. Davalı tarafın lehine oluşan bu kesinleşmiş usuli durumun ihlal edilmesi hukuka ve yargılama ilkelerine aykırı bulunmuştur.

Sonuç olarak Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, usuli kazanılmış hak ilkesinin ihlal edilerek hatalı hesaplama üzerinden karar verilmesi sebebiyle kararı bozmuştur.