Anayasa Mahkemesi Mehmet Postallı Kararı 2020/8527 B.

Bu karar hukuken, olağanüstü hâl kapsamında kanun hükmünde kararname (KHK) ile ihraç edilen kamu personeline uygulanan emeklilik prosedürlerinde eşitlik ve orantılılık ilkelerinin kati bir şekilde gözetilmesi gerektiği anlamına gelmektedir. Anayasa Mahkemesi, kamu görevinden çıkarılan kişilere emekli ikramiyesi ödenmesi hususunda, sadece kamudaki hizmet süresinin uzunluğuna dayalı olarak farklı kuralların işletilemeyeceğini kesin bir dille ortaya koymuştur. Hizmet birleştirmesi yaparak emekli olan bir kişi ile sadece kamuda çalışarak emekli olan bir kişi arasında yaratılan bu fiilî ve hukuki ayrımın, mülkiyet hakkına dayalı meşru bir zemininin olmadığı vurgulanmıştır. İdarenin, sırf hizmet birleştirmesi yapıldığı için memuriyetten ihraç edilmeyi İş Kanunu'ndaki haklı nedenle fesih gibi yorumlayarak ikramiye ödememesinin, anayasal hakların özüne dokunan ölçüsüz bir yaklaşım olduğu tespit edilmiştir.

Benzer davalarda bu kararın emsal etkisi ve uygulamadaki önemi son derece büyüktür. Anayasa Mahkemesi Genel Kurulunun daha önce vermiş olduğu ilkesel nitelikteki kararları pekiştiren bu içtihat, kamu hizmeti süresi yirmi beş yılı doldurmaya çok az bir zaman kala ihraç edilen ve mecburen hizmet birleştirmesi yaparak emekliliğe hak kazanan binlerce kişiyi yakından ilgilendirmektedir. İdare mahkemeleri ve Sosyal Güvenlik Kurumu, bundan sonraki süreçte benzer talepleri değerlendirirken kişilerin hizmet sürelerinin tek başına yeterli olup olmadığına bakarak ayrımcı bir pratik geliştiremeyecektir. Karar, idarenin kıdem tazminatı fesih şartlarını bahane ederek bireylerin yıllarca süren emeklerinin karşılığı olan emekli ikramiyesini ödemekten kaçınamayacağını netleştirmiş, mülkiyet hakkı bağlamında güçlü bir hukuki koruma kalkanı sağlamıştır.

UYUŞMAZLIĞIN KONUSU

Başvurucu Mehmet Postallı, Sosyal Güvenlik Kurumuna karşı idari bir dava açmıştır. Uyuşmazlığın temelinde, SGK'da şef olarak görev yapan başvurucunun 672 sayılı KHK kapsamında kamu görevinden çıkarıldıktan sonra emeklilik sürecinde yaşadığı mağduriyet yer almaktadır. Başvurucu emekli olmak için kuruma başvurduğunda, memuriyette geçirdiği süre 25 yılı doldurmadığı için (24 yıl 8 ay 15 gün), özel sektördeki hizmet süreleri birleştirilerek kendisine emekli aylığı bağlanmıştır. Ancak daha sonra emekli ikramiyesinin ödenmesi için yaptığı başvuru kurum tarafından reddedilmiştir.

SGK, ret kararına gerekçe olarak, hizmet birleştirmesi yapan kişilerin ikramiye alabilmesi için kamudaki görevin kıdem tazminatına hak kazanacak şekilde sona ermesi gerektiğini, memuriyetten KHK ile çıkarılmanın ise iş sözleşmesinin haklı nedenle feshi kapsamında değerlendirildiğini göstermiştir. Başvurucu ise hakkında kesinleşmiş bir disiplin kurulu veya mahkeme kararı olmadığını, memur statüsünde çalıştığı için İş Kanunu hükümlerinin değil Devlet Memurları Kanunu'nun dikkate alınması gerektiğini ve ikramiyesinin ödenmemesinin haksız olduğunu belirterek yargı yoluna gitmiştir.

HUKUKİ BİLGİ VE TEMEL KURALLAR

Mahkeme, söz konusu uyuşmazlığı çözerken Anayasa'da güvence altına alınan mülkiyet hakkı ve bu hakla bağlantılı olarak işletilen ayrımcılık yasağı ilkelerine dayanmıştır.

Olayın yasal çerçevesini oluşturan temel kural, 5434 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Emekli Sandığı Kanunu m.89 hükmüdür. Bu düzenlemeye göre, hizmet süresi herhangi bir birleştirmeye gerek kalmadan tek başına emekli aylığı bağlanmasına yeten kişilere, kamu görevinden nasıl ayrıldıklarına bakılmaksızın emekli ikramiyesi ödenmektedir. Ancak, çalışma hayatının bir kısmı farklı statülerde geçtiği için 2829 sayılı Sosyal Güvenlik Kurumlarına Tabi Olarak Geçen Hizmetlerin Birleştirilmesi Hakkında Kanun uyarınca hizmet birleştirmesi yapmak zorunda kalanlar için ek bir şart öngörülmüştür. Bu kişilere ikramiye ödenebilmesi için kamudaki görevlerinin 1475 sayılı İş Kanunu m.14 kapsamında belirtilen kıdem tazminatına hak kazanma şartlarına uygun olarak sona ermesi gerekmektedir.

Sosyal Güvenlik Kurumu, başvurucunun memuriyetinin KHK ile sonlandırılmasını, 4857 sayılı İş Kanunu m.25 maddesinde yer alan işverenin haklı nedenle feshi sebepleriyle eşdeğer tutmuş ve bu durumun kıdem tazminatı ödenmesine engel teşkil ettiğini savunarak işlemi tesis etmiştir. Aynı zamanda başvurucunun tabi olduğu 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu disiplin hükümleri ile iş hukuku kuralları arasındaki geçişkenlik tartışma konusu yapılmıştır. Anayasa Mahkemesi ise yerleşik içtihat prensipleri gereğince meseleyi kanunların lafzi yorumundan ziyade, Anayasa'nın temel güvenceleri bağlamında ele almış ve aynı şekilde ihraç edilen kamu personeli arasında sırf hizmet süresinin uzunluğuna dayalı olarak ikramiye hakkı bakımından ayrım yapılmasının anayasal normlara aykırı olduğunu kurala bağlamıştır.

SOMUT OLAYA İLİŞKİN TESPİTLER

Anayasa Mahkemesi, somut olayda başvurucunun kamuda geçirdiği 24 yıl 8 ay 15 günlük hizmet süresinin tek başına emekli aylığı bağlanması için yeterli olmaması nedeniyle mecburen hizmet birleştirmesi yoluna gidildiğini tespit etmiştir. İdarenin ret işlemi ve bu işlemi haklı bulan derece mahkemesi kararları tamamen hizmet birleştirmesi yapanlar için öngörülen kıdem tazminatına hak kazanma şartlarına dayandırılmıştır.

Mahkeme, Genel Kurulun daha önce verdiği ilkesel nitelikteki kararlara atıf yaparak olayın mülkiyet hakkıyla bağlantılı ayrımcılık yasağı eksenindeki boyutunu incelemiştir. Kararda, kamudaki sigortalılık süresi tek başına aylık bağlamaya yeterli olan (25 yılı dolduran) kişilerin, KHK ile kamu görevinden çıkarılsalar dahi herhangi bir ek kritere veya incelemeye tabi tutulmaksızın emekli ikramiyesini alabildikleri açıkça vurgulanmıştır. Buna karşılık, hizmet süresi aylık bağlanmasına sadece birkaç ay yetmediği için hizmet birleştirmesi yapmak durumunda kalan başvurucu gibi kişilerin, ağır kıdem tazminatı fesih şartlarına tabi tutulması derin bir eşitsizlik yaratmaktadır.

Bu tablo, aynı şekilde kamu görevinden ihraç edilen kişiler arasında, hizmet sürelerinin tek başına emekliliğe yeterli olup olmamasına göre farklı, adaletsiz ve dışlayıcı bir uygulama doğurmaktadır. Kamuda neredeyse yirmi beş yılını dolduracak kadar uzun bir süre mesai harcayan ve emeklilik kesenekleri bu süre boyunca tahsil edilen başvurucunun, sırf hizmet birleştirmesine ihtiyaç duyduğu için Anayasal bir güvence olan mülkiyet hakkının en temel unsurlarından biri olan emekli ikramiyesinden tamamen mahrum bırakılması hakkaniyetle bağdaşmamaktadır. Bu durum, mülkiyet hakkına yönelik sıradan bir müdahale olmanın ötesine geçerek, kişinin üzerine orantısız, aşırı ve katlanılması mümkün olmayan bir külfet yüklemiştir. Anayasa Mahkemesi, idarenin uyguladığı bu farklı muamelenin objektif ve makul bir nedene dayanmadığını, dolayısıyla ayrımcılık yasağının ihlal edildiğini somut olgularla ortaya koymuştur.

Sonuç olarak Anayasa Mahkemesi Birinci Bölümü, mülkiyet hakkıyla bağlantılı olarak ayrımcılık yasağının ihlal edildiği yönünde karar vermiş ve ihlalin sonuçlarının ortadan kaldırılması amacıyla yeniden yargılama yapılmak üzere dosyayı Ankara 13. İdare Mahkemesine göndermiştir.