Karar Bülteni

KARARIN KÜNYESİ

• Davanın sonucunu değiştirecek iddialar gerekçelendirilmelidir.
• Özelleştirme devir sözleşmesindeki özel hükümler incelenmelidir.
• Esaslı itirazların cevapsız bırakılması adil yargılanmayı zedeler.
• Gerekçeli karar hakkı hukuki denetimin temelidir.

Bu karar, mahkemelerin uyuşmazlığı çözerken tarafların ileri sürdüğü ve davanın kaderini doğrudan etkileme potansiyeline sahip argümanları görmezden gelemeyeceğini hukuken teyit etmektedir. Anayasa Mahkemesi, istinaf mahkemesinin başvurucunun dayandığı spesifik bir sözleşme hükmünü hiç tartışmadan genel geçer kurallarla davayı reddetmesini adil yargılanma hakkı ihlali saymıştır. Yargılamada öne sürülen her iddiaya tek tek yanıt verme zorunluluğu bulunmasa da, davanın sonucunu tamamen tersine çevirebilecek güçteki hukuki veya maddi bir olgunun kararda mutlaka karşılanması gerektiği vurgulanmıştır.

Benzer nitelikteki işçilik alacağı ve özelleştirme davalarında bu karar, bölge adliye mahkemeleri için önemli bir rehber ve emsal niteliğindedir. İstinaf incelemelerinde, tarafların dosyaya sunduğu temel dayanakların kararın gerekçesinde somut olarak tartışılması zorunluluğu bir kez daha hatırlatılmıştır. Özellikle özelleştirme süreçlerinde işçi haklarının akıbetini belirleyen kurum içi devir protokolleri ve satış sözleşmelerinin, genel iş hukuku prensiplerinin ötesinde özel bir dikkatle incelenmesi gerektiği ortaya konulmuştur. Bu durum, uygulamada matbu ve soyut gerekçelerle verilen ret kararlarının önüne geçilmesinde kritik bir rol oynayacaktır.

UYUŞMAZLIĞIN KONUSU

Başvurucu Metin Erten, Muş Şeker Fabrikasında işçi olarak çalışırken fabrika özelleştirilerek başka bir şirkete devredilmiştir. Başvurucu, fabrikayı devreden eski işvereni T. Ş.F. A.Ş. Aleyhine iş mahkemesi sıfatıyla Muş 1. Asliye Hukuk Mahkemesinde dava açmıştır. Davanın temel nedeni, özelleştirme sırasındaki varlık satış sözleşmesinde yer alan özel bir maddedir. Başvurucu, bu maddeye göre alıcı şirketle çalışmaya devam etme kararı veren personelin iş sözleşmelerinin eski işveren tarafından feshedilmiş sayılacağı ve kıdem, ihbar tazminatı ile yıllık izin ücretlerinin eski işveren tarafından ödeneceğinin kararlaştırıldığını belirterek işçilik alacaklarının kendisine ödenmesini talep etmiştir. İlk derece mahkemesi davayı kabul etmiş ancak istinaf mahkemesi, işyeri devrinin fesih niteliğinde olmadığını belirterek genel kurallar çerçevesinde davayı reddetmiştir. Uyuşmazlık, istinaf mahkemesinin başvurucunun dayandığı sözleşme maddesini hiç dikkate almaması üzerine Anayasa Mahkemesine taşınmıştır.

HUKUKİ BİLGİ VE TEMEL KURALLAR

Anayasa Mahkemesi, uyuşmazlığı temel olarak Anayasa'nın 36. maddesinde güvence altına alınan adil yargılanma hakkı ve bu hakkın ayrılmaz bir parçası olan gerekçeli karar hakkı çerçevesinde incelemektedir. Anayasa'nın 141. maddesinin üçüncü fıkrasında yer alan "Bütün mahkemelerin her türlü kararları gerekçeli olarak yazılır." hükmü, yargı mercilerine temel bir anayasal yükümlülük getirmektedir.

Gerekçeli karar hakkı, kişilerin hakkaniyete uygun bir şekilde yargılanmalarını sağlamayı ve bu amaca uygunluk yönünden yargılamanın denetlenmesini temin etmeyi hedefler. Mahkemelerin kararlarında, davanın temel maddi ve hukuki sorunları ile taraflarca ileri sürülen iddia ve itirazlar hakkında, delillerle bağ kurmak suretiyle yeterli gerekçe bulunması zorunludur. Mahkemeler, kendilerine sunulan her bir detaya ve argümana ayrıntılı yanıt vermek zorunda değildir. Ancak, muhakeme sırasında açık ve somut bir biçimde öne sürülen, davanın sonucunu değiştirebilecek nitelikteki esaslı iddia ve savunmalara makul bir gerekçe ile yanıt verilmesi şarttır.

Kanun yolu incelemesi yapan merciin, yargılamayı yapan ilk derece mahkemesiyle aynı sonuca ulaşması hâlinde bunu aynı gerekçeyle veya atıfla kararına yansıtması yeterli görülebilir. Ancak, ilk derece mahkemesince karşılanmayan veya kanun yolunda dile getirilen esaslı iddia ve itirazların, kanun yolu mercilerince de cevapsız bırakılması gerekçeli karar hakkının ihlaline sebebiyet verir.

Öte yandan, iş hukuku mevzuatına göre işyeri devri kural olarak iş sözleşmesinin feshi niteliğinde değildir. Ancak taraflar arasında imzalanan devir veya özelleştirme protokollerinde işçilerin haklarına ilişkin özel ve istisnai düzenlemeler yer alıyorsa, yargı makamlarının uyuşmazlığı salt genel kanun hükümleriyle değil, tarafların iradesini yansıtan bu özel sözleşme hükümleri çerçevesinde de değerlendirmesi hukuki bir zorunluluktur.

SOMUT OLAYA İLİŞKİN TESPİTLER

Anayasa Mahkemesi, başvurucunun iddiaları ve yargılama süreci ışığında yaptığı incelemede, gerekçeli karar hakkının somut olayda ihlal edilip edilmediğini detaylı bir şekilde değerlendirmiştir. Başvurucunun çalıştığı fabrika özelleştirilmiş ve başvurucu, fabrikayı devreden eski işveren aleyhine kıdem tazminatı, ihbar tazminatı ve yıllık izin ücreti alacakları için dava açmıştır. Başvurucu bu taleplerinin temel dayanağı olarak, fabrikayı devreden ile devralan şirket arasında imzalanan "Varlık Satış Sözleşmesi"nin 15. maddesini açıkça göstermiştir. Bu maddede, çalışan personelden alıcı ile anlaşarak çalışmaya karar verenlerin iş sözleşmelerinin eski işveren tarafından feshedileceği ve kıdem, ihbar ile diğer haklarının yine eski işveren tarafından ödeneceği düzenlenmiştir.

İlk derece mahkemesi, başvurucunun dayandığı bu sözleşme hükmünü dikkate alarak davanın kabulüne hükmetmişken, kararı inceleyen Van Bölge Adliye Mahkemesi 3. Hukuk Dairesi kararı kaldırmış ve davayı reddetmiştir. İstinaf Dairesi ret kararında, sadece "işyeri devrinin fesih niteliğinde olmadığı ve devir sebebiyle feshe bağlı hakların istenmesinin mümkün olmadığı" şeklindeki genel iş hukuku kuralına dayanmıştır. Oysa başvuru dosyasındaki belgelerden, aynı fabrikada aynı işverene bağlı olarak çalışan diğer işçilerin açtığı benzer davalarda, yine aynı Dairenin varlık satış sözleşmesinin ilgili maddesini dikkate alarak işçiler lehine verilen kararları onadığı görülmüştür.

Somut uyuşmazlıkta, başvurucunun davasının temel dayanağını oluşturan varlık satış sözleşmesi hükmü, davanın sonucunu tamamen değiştirebilecek mahiyette en önemli unsurdur. İstinaf Dairesi, başvurucunun açıkça dayandığı bu sözleşme hükmü hakkında hiçbir değerlendirme yapmamış ve uyuşmazlığa mutlak surette etki eden bu esaslı iddiayı tamamen cevapsız bırakmıştır. Anayasa Mahkemesi, davanın sonucunu doğrudan etkileyecek böylesi temel bir iddianın kararda karşılanmamasının, gerekçeli karar hakkını zedeleyeceğini ve yargılamayı anlamsız kılacağını tespit etmiştir.

Sonuç olarak Anayasa Mahkemesi, Anayasa'nın 36. maddesinde güvence altına alınan adil yargılanma hakkı kapsamındaki gerekçeli karar hakkının ihlal edildiğine ve ihlalin sonuçlarının ortadan kaldırılması için yeniden yargılama yapılmasına karar vermiştir.