Karar Bülteni

KARARIN KÜNYESİ

• Belirsiz alacaklarda katı zamanaşımı uygulaması hak ihlalidir.
• Kısmi davada ıslah hakkı ölçüsüzce kısıtlanamaz.
• Zararın sonradan öğrenilmesi dava hakkını engellememelidir.
• Mahkemeye erişim hakkı aşırı şekilcilikle daraltılamaz.

Bu karar, iş kazalarından kaynaklanan maddi tazminat davalarında belirsiz alacak davası açma imkânının usul hukukumuzda bulunmadığı geçmiş dönemlerde açılan kısmi davalardaki ıslah taleplerine yönelik zamanaşımı itirazlarının nasıl değerlendirilmesi gerektiği hususunda kritik bir öneme sahiptir. Anayasa Mahkemesi, bedensel zararların niteliği ve kapsamının davanın en başında tam olarak bilinmesinin mümkün olmadığı durumlarda, uzun süren yargılama sırasında alınan bilirkişi raporuyla ortaya çıkan gerçek zararın talep edilebilmesi için yapılan ıslah işleminin on yıllık genel zamanaşımı süresine takılmasını hukuka aykırı bulmuştur. Derece mahkemelerinin katı şekilci yorumlarla zamanaşımını kaza tarihinden itibaren başlatarak artırılan talepleri reddetmesi, bireylerin hak arama hürriyetini ve mahkemeye erişim hakkını zedeleyen orantısız bir müdahale olarak nitelendirilmiştir.

Benzer nitelikteki tazminat davaları açısından bu karar, Yargıtay Hukuk Genel Kurulu ile yerel mahkemeler arasındaki zamanaşımı uyuşmazlıklarında anayasal güvencelerin üstünlüğünü teyit etmektedir. Cismani zararların tespiti uzmanlık gerektirdiğinden, yargılama ne kadar uzarsa uzasın mağdurun gerçek zararını talep etme hakkı korunmalıdır. Özellikle belirsiz alacak davası kurumunun hukukumuza girmesinden önceki dönemde açılan davalarda mağdurların usul kuralları sebebiyle hak kaybına uğramasını engelleyecek bu emsal karar, yasal kuralların hakkın özünü zedeleyecek şekilde katı yorumlanamayacağını ortaya koyarak uygulamadaki adaletsizlikleri giderme noktasında güçlü bir içtihat niteliği taşımaktadır.

UYUŞMAZLIĞIN KONUSU

Başvurucu İdris Çamur, şoför olarak çalıştığı şirkette 2002 yılında geçirdiği trafik kazası neticesinde ciddi şekilde yaralanmış ve işverene karşı maddi ile manevi tazminat davası açmıştır. Başvurucu, dava tarihinde maluliyet oranı ve gerçek zararı henüz net olarak belli olmadığından fazlaya ilişkin haklarını saklı tutarak kısmi dava açmış ve 1.000 TL maddi tazminat talep etmiştir. Yargılama sürecinde alınan bilirkişi raporu ile maddi zararının 75.059,05 TL olduğu tespit edilince başvurucu, 2013 yılında ıslah dilekçesi vererek maddi tazminat talebini 75.000 TL'ye yükseltmiştir. Davalı şirket, ıslah talebinin on yıllık zamanaşımı süresinden sonra yapıldığını belirterek bu artırıma itiraz etmiştir. Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun ilgili bozma kararına uymak zorunda kalan yerel mahkemenin, davanın ıslahla artırılan kısmını zamanaşımı gerekçesiyle reddetmesi üzerine başvurucu, hak arama hürriyeti ve mahkemeye erişim hakkının ihlal edildiği iddiasıyla Anayasa Mahkemesine bireysel başvuruda bulunmuştur.

HUKUKİ BİLGİ VE TEMEL KURALLAR

Anayasa Mahkemesi, uyuşmazlığı temel olarak Türkiye Cumhuriyeti Anayasası m. 36 kapsamında güvence altına alınan mahkemeye erişim hakkı çerçevesinde incelemiştir. Mahkemeye erişim hakkı, hak arama hürriyetinin en temel unsurlarından biri olup bir uyuşmazlığı mahkeme önüne taşıyabilmek ve uyuşmazlığın etkili bir şekilde karara bağlanmasını isteyebilmek anlamına gelmektedir.

Kişinin mahkemeye başvurmasını engelleyen veya mahkeme kararını anlamsız hâle getiren, hakkın özüne dokunan tüm sınırlamalar, hak arama hürriyetini doğrudan ihlal edebilir. Dava açmayı veya kanun yollarına başvurmayı imkânsız kılacak ya da aşırı zorlaştıracak ölçüde kısa olmadıkça usule ilişkin sürelerin ve zamanaşımı kurallarının öngörülmesi hukuki belirlilik ilkesinin doğal bir gereğidir. Ancak mahkemelerin usul kurallarını somut olaylara uygularken yargılamanın hakkaniyetine zarar getirecek ölçüde katı şekilcilikten ve kanunla öngörülmüş usul şartlarının ortadan kalkmasına neden olacak aşırı esneklikten özenle kaçınmaları gerekmektedir.

İş kazalarından kaynaklanan bedensel zararlara ilişkin tazminat davalarında, davaya konu zararın tespit edilmesi özel bir teknik uzmanlık gerektirmektedir. Cismani zararın niteliği, kesin maluliyet oranı ve nihai tazminat miktarı ancak uzman bilirkişilerce uzun bir inceleme sonucunda hazırlanacak raporlar neticesinde netleşebilmektedir. Türk hukuk sisteminde belirsiz alacak davasına ilişkin usul düzenlemelerinin kabulünden önceki dönemde açılan kısmi davalarda, mağdurların gerçek zararlarının boyutunu davanın en başında bilmeleri ve talep etmeleri kendilerinden beklenemez. Bu bağlamda, yargılama aşamasında alınan tıbbi ve teknik raporlarla ortaya çıkan gerçek bedelin talep edilebilmesi için sunulan ıslah dilekçelerine yönelik zamanaşımı itirazlarının değerlendirilmesinde, adalete erişimi ölçüsüz şekilde kısıtlayan yorumlardan kaçınılması anayasal bir zorunluluktur.

SOMUT OLAYA İLİŞKİN TESPİTLER

Anayasa Mahkemesi, uyuşmazlığa konu olayda başvurucunun geçirdiği iş kazası nedeniyle oluşan nihai maluliyet durumunun ve uğradığı maddi zararın davanın açıldığı ilk tarihte tam olarak belirli olmadığını net bir şekilde tespit etmiştir. Bu kapsamdaki maddi gerçeklikler ve tazminata esas olacak teknik veriler, ancak yargılama devam ederken mahkeme tarafından aldırılan Adli Tıp Kurumu ve bilirkişi raporları neticesinde ortaya çıkabilmiştir. Başvurucu da usul hukukunun imkân tanıdığı şekilde, gerçek zararını öğrenmesinin ardından hiçbir gecikmeye mahal vermeksizin talebini artırmak üzere davasını yasal çerçevede ıslah etmiştir.

Yerel mahkemenin yargılamanın ilk aşamasında başvurucunun ıslah talebini kabul ederek hakkaniyete uygun bir karar verdiği, ancak daha sonra Yargıtay Hukuk Genel Kurulu kararına uyarak davanın ıslahla artırılan kısmını on yıllık zamanaşımı süresinin dolduğu gerekçesiyle reddettiği görülmüştür. Yargıtay ve yerel mahkemenin somut uyuşmazlıkta benimsediği bu katı usuli yorum, on yıllık zamanaşımı süresinin başlangıcını mutlak surette kaza tarihi olarak kabul etmiş ve mağdurun salt yargılama süreci uzadığı için ağır bir hak kaybına uğramasına neden olmuştur.

Anayasa Mahkemesi, başvurucunun zararının tamamını yargılamanın henüz başlangıcında bilmesinin kendisinden kesinlikle beklenemeyeceğini önemle vurgulamıştır. Belirsiz alacak davası imkânının usul hukukumuzda bulunmadığı bir dönemde açılan kısmi davada, ıslah yoluyla artırılan tazminat talebinin zamanaşımına uğradığı şeklindeki aşırı şekilci ve katı yorum, hak arama hürriyetinin ve adalete erişimin özünü derinden zedelemiştir. Bu haksız uygulama, kendi kusuru olmaksızın uzun süren yargılamanın mağduru olan başvurucuya şahsi olarak aşırı ve olağan dışı bir hukuki külfet yüklemiş, katlanmak zorunda kalınan bu ağır külfet hedeflenen meşru amaçla karşılaştırıldığında tamamen orantısız kalmıştır.

Sonuç olarak Anayasa Mahkemesi, başvurucunun mahkemeye erişim hakkına yapılan ölçüsüz müdahale nedeniyle adil yargılanma hakkının ihlal edildiği yönünde karar vermiştir.