Makale

Ceza hukuku sistemimizde, toplumun huzur ve güven içinde yaşamasını temin etmek amacıyla yalnızca zararın gerçekleştiği durumlar değil, zarara yol açma ihtimali barındıran tehlikeli eylemler de suç olarak tanımlanarak yaptırıma bağlanmıştır. Topluma karşı işlenen suçlar kategorisinde yer alan ve 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun 177. maddesinde düzenlenen "hayvanın tehlike yaratabilecek şekilde serbest bırakılması suçu", bireylerin hayatı ve vücut dokunulmazlığını muhtemel saldırılardan korumayı hedeflemektedir. Günümüzde evcil hayvan besleme alışkanlıklarının artması ve hayvanların hayatın her alanında yer alması, bu suçun uygulamadaki görünümünü ve hukuki boyutunu daha da önemli hale getirmiştir. TCK m. 177 ile kanun koyucu, gözetimi altında hayvan bulunduran kişilere, hayvanın başkaları için tehlike arz etmemesi adına ciddi bir dikkat ve özen yükümlülüğü getirmiştir. Bu çalışmada, bir hayvan hukuku avukatı perspektifiyle, anılan suçun maddi ve manevi unsurları uygulamada karşılaşılan temel hukuki kriterler çerçevesinde ele alınacaktır.

Suçun Maddi Unsurları

Suçun Faili Ve Gözetim Yükümlülüğü

Ceza hukuku prensipleri gereği fiil ancak gerçek kişiler tarafından işlenebileceğinden, tüzel kişilerin bu suçun faili olması mümkün değildir. TCK m. 177'de düzenlenen bu suç, fail bakımından "özgü suç" niteliği taşımaktadır. Yani herkes bu suçun faili olamaz; fail ancak başkaları için tehlikeli olabilecek hayvanı gözetimi altında bulunduran kişi olabilir. Kanun koyucu, "hayvanın sahibi" yerine "gözetimi altında bulunan" ibaresini tercih ederek sorumluluk alanını genişletmiştir. Dolayısıyla failin hayvanın maliki olması şart değildir; hayvanla aralarında mülkiyet bağı olmasa dahi, hayvanı korumak, beslemek veya barındırmakla geçici de olsa görevli olan ve himaye yükümlülüğünü üstlenen üçüncü kişiler de bu suçun faili sıfatını taşıyabilir. Yargıtay uygulamalarında da vurgulandığı üzere, hayvan sahibinin şehir dışında olması nedeniyle köpeğini emanet ettiği kişinin gerekli tedbirleri almaması durumunda ceza sorumluluğu hayvan sahibine değil, gözetimden sorumlu tutulan kişiye aittir.

Suçun Mağduru Ve Konusu

Suçun mağduru, suç konusu eylemden doğrudan etkilenen veya saldırıya uğrayan kişidir. TCK m. 177 genel tehlike yaratan suçlar bölümünde düzenlendiğinden, bu suçun mağduru belirli bir birey değil, tüm toplumdur. Dolayısıyla toplumu oluşturan her birey mağdur sıfatını haiz olabilir. Suçun hukuki konusunu, kamunun güvenliği ile bireylerin yaşam ve vücut dokunulmazlığının korunması oluştururken, suçun maddi konusu bizzat gözetim altında tutulan hayvanın kendisidir. Kanun metninde hayvanın cinsi, türü, vahşi veya evcil olması gibi bir ayrım yapılmamıştır. Köpek, at, büyükbaş veya küçükbaş hayvan, hatta biyolojik anlamda hayvan tanımına giren böcekler dahi, kişilerin hayatı ve sağlığı açısından tehlike oluşturabilecek özelliklere sahip iseler bu suçun konusunu oluşturabilirler. Burada belirleyici olan kriter, hayvanın ismen zikredilen türünden ziyade, yarattığı somut tehlikenin mahiyetidir.

Tipik Hareketler Ve Netice Unsuru

TCK m. 177'deki suç, seçimlik ve bağlı hareketli bir suçtur. Kanunda öngörülen iki farklı hareketten herhangi birinin gerçekleştirilmesiyle tipe uygun haksızlık meydana gelir. Netice unsuru bakımından ise bu suç, bir zarar suçu değil, somut tehlike suçudur. Suçun tamamlanması için bir kimsenin ölmesi veya yaralanması gibi fiili bir zararın meydana gelmesi zorunlu değildir. İhmali veya icrai davranışın, insan yaşamı veya bedensel bütünlüğü açısından zarar doğurmaya elverişli, somut bir tehlike hali yaratması eylemin suç teşkil etmesi için yeterli kabul edilmektedir.

Suçun Manevi Unsuru

Ceza hukukunda kusurluluğun esası, failin haksız olan bir davranışı bilerek ve isteyerek tercih etmesine dayanır. hayvanın tehlike yaratabilecek şekilde serbest bırakılması suçu, manevi unsur bağlamında yalnızca kasten işlenebilen bir suç tipidir. Kanunda suçun taksirli haline açıkça yer verilmediğinden, bu eylemin taksirle işlenmesi hukuken mümkün değildir. Failin, hayvanın başkalarının hayatı ve sağlığı bakımından tehlike yaratabileceğini bilmesi ve bu tehlikeyi göze alarak Hayvanı Serbest Bırakması veya gözetim yükümlülüğünü ihlal etmesi halinde kastın varlığı kabul edilir. Saik açısından özel bir saik aranmamakta olup, genel kastın veya olası kastın varlığı suçun oluşumu için yeterlidir. Örneğin, saldırgan eğilimleri bilinen bir köpeğin, çevredeki insanlara zarar verme ihtimali öngörülmesine rağmen kalabalık bir alanda tasmasız dolaştırılması durumunda failin kasıtlı hareket ettiği kabul edilmektedir.