Makale

İş yaşamında dijitalleşmenin hız kazanması, çalışanlar arasındaki iletişimi dönüştürürken aynı zamanda yeni hukuki sorunları da beraberinde getirmiştir. Geleneksel psikolojik tacizin sınırlarını aşan siber mobbing, mağdurun zaman ve mekân fark etmeksizin sürekli bir baskı altında kalmasına yol açan karmaşık bir hukuki ihlaldir. Temelini bilişim teknolojilerinden alan bu olgu, her ne kadar iş hukukunun asli inceleme alanlarından biri olsa da, içerdiği eylemlerin ağırlığı ve mağdur üzerinde yarattığı tahribat nedeniyle ceza hukuku ve uluslararası hukuk prensipleri çerçevesinde de çok boyutlu bir değerlendirme gerektirmektedir. Özellikle failin dijital ortamda anonim kalabilme yeteneği ve eylemlerin kalıcı dijital izler bırakması, sorunun yaptırım boyutunu daha da önemli kılmaktadır. Mevzuatımızda siber mobbingi tek başına karşılayan bir düzenleme bulunmadığından, mağdurların korunması ve faillerin cezalandırılması Türk Ceza Kanunu hükümleri ve uluslararası sözleşmelerin dinamik bir biçimde yorumlanmasıyla sağlanabilmektedir.

Türk Ceza Kanunu Kapsamında Siber Mobbing

Türk Ceza Kanunu sistematiğinde, doğrudan siber mobbing ya da psikolojik taciz başlığı altında müstakil bir suç tipi düzenlenmemiştir. Ancak siber mobbing sürecini oluşturan eylemler, tipiklik şartlarını sağladığı ölçüde kanunda yer alan farklı suç tipleri kapsamında cezalandırılabilmektedir. Siber mobbing süreci içerisinde faillerin, iş arkadaşlarına veya astlarına yönelik çevrim içi ortamlarda hakaret etmesi, tehdit mesajları göndermesi veya mağdurun huzur ve sükûnunu bozacak dijital eylemlerde bulunması sıklıkla karşılaşılan durumlardır. Bu eylemler, TCK maddeleri uyarınca münferit suçlar olarak değerlendirilir. Ayrıca, failin eylemleri sürekli ve sistematik bir yapıya bürünerek kişinin onuruyla bağdaşmayan ve ağır psikolojik çöküntü yaratan bir boyuta ulaştığında, eylemlerin bir bütün olarak eziyet suçu kapsamında ele alınabileceği doktrinde ve yargı kararlarında tartışılmaktadır. Bilişim araçlarının bir baskı mekanizması olarak kullanılması, suçun niteliğini değiştirmese de mağduriyetin etki alanını genişletmektedir.

Dijital Alanda Sıklıkla Karşılaşılan Suç Tipleri

Siber mobbing eylemlerinin ceza adaleti sisteminde karşılık bulduğu ana suç tipleri, failin dijital platformlardaki hareket tarzına göre şekillenmektedir. Dijital iş iletişim araçlarının veya sosyal medya platformlarının bir saldırı vasıtasına dönüşmesi neticesinde şu spesifik suçlar gündeme gelebilmektedir:

• Hakaret ve Tehdit Suçları: Dijital mesajlaşma kanalları üzerinden çalışanın onur ve saygınlığına rencide edici ifadeler kullanılması veya korkutucu mesajlar gönderilmesi.
• Kişilerin Huzur ve Sükununu Bozma: Failin sırf mağduru rahatsız etmek maksadıyla ısrarla elektronik posta veya mesaj göndermesi.
• Israrlı Takip Suçu: Haberleşme ve iletişim araçları ya da bilişim sistemleri kullanılarak mağdur üzerinde ciddi bir huzursuzluk veya güvenlik endişesi oluşturacak şekilde temas kurmaya çalışılması.
• Şantaj ve Cinsel Taciz Suçları: Elde edilen dijital verilerin mağdur aleyhine tehdit unsuru olarak kullanılması veya cinsel amaçlı çevrim içi taciz davranışlarında bulunulması.

Uluslararası Çalışma Örgütü (ILO) Normları

Uluslararası arenada çalışma yaşamındaki şiddet ve taciz eylemleri, sadece ulusal hukukun değil, evrensel insan hakları standartlarının da temel bir meselesidir. Bu bağlamda en önemli dönüm noktalarından biri, Uluslararası Çalışma Örgütü (ILO) tarafından kabul edilen 190 sayılı Şiddet ve Taciz Sözleşmesi ve bu sözleşmeyi tamamlayan 206 sayılı Tavsiye Kararıdır. Bu sözleşme, çalışma yaşamında şiddeti sadece fiziksel işyeri mekânıyla sınırlı tutmamış; bilgi ve iletişim teknolojileri yoluyla gerçekleşen, iş ile ilgili çevrim içi etkileşimleri de açıkça koruma kapsamına dâhil etmiştir. Böylelikle, siber mobbing, uluslararası iş hukuku zemininde doğrudan tanınan ve mücadele edilmesi gereken evrensel bir risk olarak konumlandırılmıştır. İşverenlere yalnızca tazmin edici değil, aynı zamanda sıfır tolerans anlayışıyla önleyici politikalar geliştirme yükümlülüğü getiren bu belgeler, dijital çalışma ortamlarında mağdurların korunması için güçlü bir yasal altyapı sunmaktadır.

Avrupa Birliği ve Karşılaştırmalı Hukuk Perspektifi

Avrupa Konseyi ve Avrupa Birliği mevzuatında da siber mobbing, çalışma hakkı, insan onuru ve özel hayata saygı hakkı bağlamında geniş bir koruma ağına tabi tutulmaktadır. Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nin, kişilerin psikolojik bütünlüğünü koruyan dinamik yapısı ile Avrupa Sosyal Şartı'nın onurlu çalışma hakkını güvence altına alan hükümleri, siber mobbinge karşı üye devletlere bağlayıcı sorumluluklar yüklemektedir. Avrupa Birliği yönergeleri ise, özellikle ayrımcılığa dayalı çevrim içi tacizleri kesin bir şekilde yasaklarken, 2024 yılında kabul edilen kadına yönelik şiddetle mücadele yönergesi kapsamında siber takip ve siber taciz fiillerinin ceza hukuku anlamında suç sayılmasını üye devletlerden talep etmektedir. Karşılaştırmalı hukukta ise Fransa gibi ülkeler, Ceza Kanunu'nda manevi tacizi bir suç olarak düzenlemiş ve bu eylemlerin bilişim sistemleri kullanılarak işlenmesini cezanın artırılmasını gerektiren nitelikli bir hal olarak belirlemişlerdir.