Makale

İş yaşamında teknolojinin kullanımının artmasıyla birlikte, çalışanların karşılaştığı psikolojik taciz vakaları da elektronik ortama taşınmış ve siber mobbing kavramı ortaya çıkmıştır. Siber mobbing davalarında ispat, geleneksel mobbing iddialarından farklı olarak büyük ölçüde dijital izlere dayanmaktadır. Türk hukuku uygulamasında, iddianın ispatı genel kurallara tabi olmakla birlikte, dijital delillerin yapısı yargılama sürecine hem kolaylıklar hem de yeni hukuki tartışmalar getirmektedir. Zira Hukuk Muhakemeleri Kanunu kapsamında ispat yükü kural olarak iddia sahibinde olsa da, siber ortamın sinsi ve gizli yapısı işçinin bu durumu kesin delillerle kanıtlamasını imkânsız hale getirebilmektedir. Bu noktada devreye giren Yargıtay içtihatları ve delil serbestisi ilkesi, e-posta, mesajlaşma kayıtları ve sosyal medya içerikleri gibi elektronik verilerin yargılamadaki yerini belirlemektedir. İş hukuku uygulamaları açısından, bu delillerin mahkemeye sunulmasında dikkate alınması gereken en önemli husus, verilerin güvenilirliği ve hukuka uygun yollardan elde edilmiş olması şartıdır. Bu makalede, bir bilişim hukuku avukatı perspektifiyle, siber mobbing iddialarının nasıl ispatlanacağı ve dijital delillerin yargı sürecindeki etkileri incelenecektir.

Siber Mobbing İddialarında İspat Külfeti ve Yargıtay Yaklaşımı

Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 190. maddesi ve Türk Medeni Kanunu'nun 6. maddesi gereğince, ispat yükü iddia edilen vakıaya bağlanan hukuki sonuçtan kendi lehine hak çıkaran tarafa aittir. İş Hukukunda, ayrımcılık yasağı ihlalleri dışında mobbingin ispatı için kanunda özel bir ispat kolaylığı düzenlenmemiştir. Ancak siber mobbing sürecinin gizli ilerlemesi ve genellikle tanıkların bulunmadığı dijital ortamlarda gerçekleşmesi, mağdur işçiden her türlü şüpheden uzak kesin bir ispat beklenmesini hakkaniyete aykırı kılmaktadır. Bu pratik ispat güçlükleri karşısında Yargıtay içtihatları ile işçi lehine özel bir ispat rejimi geliştirilmiştir. Yüksek Mahkeme kararlarına göre, işçinin siber mobbingin varlığına dair olguları, hayatın olağan akışına uygun ve güçlü bir olasılık dâhilinde mahkemeye sunması yeterlidir.

Yargıtay'ın benimsediği bu yaklaşık ispat kuralı sayesinde, mağdur çalışan iddialarını destekleyen emareler zincirini ortaya koyduğunda, delil ikame yükü işverene geçmektedir. Bu aşamadan sonra işveren, sadece soyut bir inkarla yetinemez; işyerinde siber mobbing yaşanmadığını ve gerçekleştirdiği eylemlerin haklı ve objektif nedenlere dayandığını inandırıcı delillerle kanıtlamak zorundadır. Aslında burada kanuni ispat yükü yer değiştirmemekte, yalnızca delil sunma külfeti işverene aktarılmaktadır. Yargıtay’ın siber mobbing vakalarında uyguladığı bu işçi lehine yorum ilkesi, dijital ortamda üretilmiş verilerin delil olarak değerlendirilmesinde mağdurun hak arama özgürlüğünü güçlendiren hayati bir rol oynamaktadır.

Siber Mobbing Davalarında Kullanılabilecek Dijital Deliller

Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 192. maddesinde düzenlenen delil serbestisi ilkesi, gelişen teknolojiyle birlikte ortaya çıkan elektronik ve dijital verilerin yargılamalarda kullanılabilmesine hukuki bir zemin hazırlamaktadır. Siber mobbing davalarında eylemin kanıtlanması amacıyla çok çeşitli elektronik kaynaklardan yararlanılabilmektedir. Dijital delillerin en büyük avantajı, saldırganın kimliği, olayın zamanı ve eylemin içeriği hakkında kalıcı dijital izler bırakmasıdır. Özellikle Yargıtay'ın mobbing tespitinde aradığı olayların kronolojik sıralaması kriteri, elektronik verilerin sunduğu zaman damgaları sayesinde çok daha somut bir şekilde ortaya konulabilmektedir. Aşağıda, yargılamada sıkça başvurulan dijital delil türleri sıralanmıştır:

• İşveren veya çalışma arkadaşları tarafından gönderilen elektronik posta yazışmaları.
• WhatsApp ve Telegram gibi anlık mesajlaşma uygulamalarına ait kayıtlar.
• Sosyal medya içerikleri, paylaşımlar ve herkese açık yapılan olumsuz yorumlar.
• Görsel ve işitsel nitelik taşıyan fotoğraf veya video dosyaları.
• Failin tespitine yönelik IP adresi kayıtları ve kurumsal sisteme erişim engeli logları.

Dijital Delillerin Değerlendirilmesinde Karşılaşılan Zorluklar ve Hukuka Uygunluk

Dijital deliller ispat sürecine ciddi kolaylıklar sağlasa da, beraberinde hukuki ve teknik anlamda karmaşık sorunlar da getirmektedir. Failin anonim profiller veya teknik araçlar arkasına saklanması, siber mobbing eyleminin işyeri veya belirli bir kişiyle bağlantısının kurulmasını zorlaştırmaktadır. Ayrıca, sanal ortamdaki verilerin fail tarafından kalıcı olarak silinebilmesi durumunda delilin ortadan kalkma riski bulunmaktadır. Bununla birlikte, mahkemeye sunulan ekran görüntüleri ile fotoğraf veya videoların günümüz teknolojisiyle kolayca manipüle edilebilmesi, bu tür elektronik delillerin güvenilirliğine dair ciddi şüpheler uyandırabilmekte ve uzman bilirkişi incelemesini zorunlu kılmaktadır.

Dijital verilerin siber mobbing davalarında kullanılabilmesi için dikkat edilmesi gereken en önemli kıstas, söz konusu kayıtların hukuka uygun yollardan elde edilmiş olması şartıdır. Mağdurun, haklılığını ispatlama kaygısıyla hareket ederken anayasal bir güvence olan özel hayatın gizliliğini ihlal etmemesi gerekmektedir. Özellikle diğer şahısların rızası ve bilgisi dışında gizlice kaydedilen ses ve görüntü kayıtları, yerleşik mahkeme kararlarında hukuka aykırı delil kabul edilmekte ve yargılamada dikkate alınmamaktadır. Hâkim, siber mobbingin varlığını tespit ederken hem elektronik delillerin taşıdığı manipülasyon riskini gözetecek hem de bu delilleri tanık beyanları ve sağlık raporları gibi geleneksel delillerle bir bütün halinde değerlendirecektir.