Makale

Çalışma hayatında bireylerin maruz kaldığı psikolojik yıldırma davranışları, yani mobbing, yalnızca bireyin iş motivasyonunu düşürmekle kalmayan, aynı zamanda kişilik haklarına ve ruhsal bütünlüğüne yönelik ağır bir saldırı niteliği taşıyan hukuki bir sorundur. İnsan Hakları Evrensel Beyannamesi'nde de güvence altına alınan adil ve uygun koşullarda çalışma hakkı, mobbing eylemleri ile doğrudan ihlal edilmektedir. İş ortamında sistematik, sürekli ve kasıtlı biçimde yürütülen bu davranışlar; mağdurun özgüvenini yitirmesine, işten ayrılmaya zorlanmasına ve mesleki itibarının zedelenmesine neden olmaktadır. Bir uzman avukat perspektifiyle yaklaşıldığında, mobbingin sıradan bir işyeri çatışması olmadığı, çalışanın sağlığını ve anayasal çalışma hakkını tehdit eden sistematik bir hukuki ihlal olduğu açıktır. Bu nedenle, mağdurların yaşadıkları sürecin çok boyutlu etkilerini doğru analiz etmeleri, sahip oldukları yasal hakları bilmeleri ve bu psikolojik teröre karşı etkili hukuki mücadele yollarını gecikmeksizin hayata geçirmeleri büyük önem taşımaktadır.

Mobbingin Çalışan Üzerindeki Etkileri

İşyerinde sistematik bir şekilde uygulanan psikolojik taciz eylemleri, mağdur üzerinde çok boyutlu ve yıkıcı sonuçlar doğurmaktadır. Bu etkiler; psikolojik, fiziksel ve sosyal boyutlarda kendini göstererek çalışanın tüm yaşamını derinden sarsar. Hukuki süreçlerde mobbingin ispatı açısından bu etkilerin somutlaştırılarak belgelenmesi hayati bir öneme sahiptir. Mağdurlar genellikle uyku bozuklukları, panik atak, anksiyete ve ağır depresif bozukluklar gibi psikolojik travmalar yaşamaktadır. Stresin kronikleşerek fiziksel sağlığa yansıması sonucunda hipertansiyon, migren, sindirim sistemi sorunları ve bağışıklık sisteminin zayıflaması gibi psikosomatik rahatsızlıklar ortaya çıkmaktadır. Sosyal boyutta ise mağdur, yaşadığı özsaygı kaybı ve sürekli tedirginlik nedeniyle iş çevresinden ve ailesinden uzaklaşarak ağır bir sosyal izolasyona sürüklenmektedir. Tüm bu etkiler, bireyin mesleki kapasitesini tüketerek iş güvencesini ve istihdam edilebilirliğini doğrudan tehlikeye atmaktadır.

Çalışanların Korunması ve Yasal Haklar

Çalışma hayatında belirli gruplar, özellikle engelli bireyler, işyerlerinde ötekileştirme ve psikolojik şiddet eylemlerine karşı daha savunmasız kalabilmektedir. Ulusal ve uluslararası hukuk, bu gruplar başta olmak üzere tüm çalışanların eşit fırsatlara sahip olmasını ve her türlü ayrımcılığa karşı korunmasını mutlak surette güvence altına almıştır. Birleşmiş Milletler Engelli Hakları Sözleşmesi, devletlere ve işverenlere bireylerin iş hayatında ayrımcılığa uğramadan istihdam edilmeleri yükümlülüğünü getirmektedir. İç hukukumuzda ise 5378 sayılı Engelliler Hakkında Kanun ile çalışanların adil ve eşit çalışma koşullarına sahip olmaları ve işyerinde ayrımcılığa maruz kalmamaları güvence altına alınmıştır. Bu hukuki düzenlemeler, işverenlere sadece erişilebilirlik sağlama değil, aynı zamanda psikolojik güvenliği temin etme yükümlülüğü de yüklemektedir. Hakkı ihlal edilen mağdur çalışanlar, bu yasal dayanaklar ışığında ayrımcılık tazminatı ile yasal hak taleplerinde bulunma hakkına sahiptir.

Mobbinge Karşı Hukuki ve Kurumsal Mücadele Yolları

Mobbinge maruz kalan çalışanların, bu sürece karşı sessiz kalmaması ve hukuki yollara başvurması olası hak kayıplarının önüne geçmek için en kritik adımdır. Uygulamada mağdurların büyük bir kısmının etkisiz bir strateji olan sessiz kalmayı tercih ettiği görülmektedir. Oysa mağdurlar, karşılaştıkları ihlalleri şikayet edebilir, kurum içi bildirim mekanizmalarını işletebilir ve sendikal destekten faydalanabilirler. Cumhurbaşkanlığının İşyerlerinde Psikolojik Tacizin Önlenmesi konulu 2025/3 sayılı Genelgesi, işverenlere mobbingi önleyici iç düzenlemeler yapma ve şikayet mekanizmalarında gizlilik ve kişisel verilerin korunması ilkelerine titizlikle riayet etme yükümlülüğü getirmektedir. Çalışanların hukuki mücadele kapsamında izleyebileceği etkili adımlar şunlardır:

• Maruz kalınan psikolojik taciz, asılsız söylem ve sistematik dışlama eylemlerini somutlaştırarak üst yöneticilere resmi olarak bildirmek,
• Sürecin yarattığı yıkıcı sonuçları uzman yardımı alarak psikolojik ve fiziksel sağlık raporları ile belgelendirmek,
• Koruyucu etkisi araştırmalarla sabit olan sendikal örgütlenmelere dahil olarak kolektif destek mekanizmalarını harekete geçirmek,
• İhlallerin devamı halinde yetkili kurumlara ve ALO 170 hattına şikayette bulunmak ve ulusal mevzuat kapsamında hukuki yollara başvurarak yasal haklarını aramak.