Makale

Çalışma yaşamında psikolojik taciz veya psikolojik terör olarak da adlandırılan mobbing, işyerinde bir veya birkaç kişi tarafından belirli bir bireye yönelik olarak sistematik bir şekilde gerçekleştirilen, düşmanca ve etik olmayan iletişim ve davranışlar bütünüdür. Hukuki bir uyuşmazlık konusu olarak mobbingi değerlendirdiğimizde, her olumsuz davranışın bu kapsama girmediğini görmekteyiz. İş hukuku bağlamında bir eylemin mobbing olarak nitelendirilebilmesi için, bireyi yalnızlaştırma, yıldırma ve pasifize etme amacını taşıması gerekmektedir. Failin, mağdurun psikolojisine, sosyal ve aile hayatına, kişilik değerlerine ve çalışma ortamına zarar veren olumsuz davranışları uzun sürelerde ve düzenli olarak uygulaması şarttır. Bu noktada, uzman bir avukat olarak vurgulamam gerekir ki, mobbing sinsi ve gizli bir yapıya sahiptir; bu nedenle hukuki süreçlerde eylemin sürekliliği ve kasıtlılığı büyük önem arz eder.

Mobbingi Oluşturan Temel Hukuki Unsurlar

Bir eylemin hukuken mobbing olarak kabul edilebilmesi için belirli unsurların kümülatif olarak gerçekleşmesi aranır. En temel unsur, davranışların sistematik bir biçimde yapılmasıdır. Hukuki doktrinde ve uygulamada kabul gördüğü üzere, mobbing eylemleri sıklıkla (neredeyse her gün) ve uzun zaman zarflarında (en az altı ay) uygulanmalıdır. Taraflardan biri tam anlamıyla mağdur duruma düşene kadar karşılıklı veya tek taraflı olarak devam eden bu süreç, etik olmayan iletişim yöntemleriyle ortaya çıkar. Geçici, anlık veya bir defaya mahsus olumsuz davranışlar bu kapsama girmez. Ayrıca, uygulanan eylemlerin mağduru işten uzaklaştırma, yıldırma ve pasifize etme gibi somut bir amaca hizmet etmesi veya fiilen bu sonuçları doğurması gerekmektedir. Bu unsurların varlığı, hukuki süreçlerde mobbing iddiasının ispatı açısından kritik bir temel oluşturur.

Mobbingin Diğer Olumsuz Davranışlardan Farkı

İş davalarında en sık karşılaşılan hukuki yanılgılardan biri, çalışma ortamındaki her türlü olumsuzluğun mobbing olarak nitelendirilmesidir. Oysa mobbing; kabalık, çatışma ve şiddet kavramlarından hukuki niteliği itibarıyla ayrılır. Bir mobbing avukatı olarak bu kavramların sınırlarının doğru çizilmesinin, dava stratejisi açısından hayati olduğunu belirtmeliyim:

• Çatışma: Gruplar veya bireyler arasında doğan olağan, kısa süreli ve basit anlaşmazlıklardır.
• Şiddet: Fiziksel veya ekonomik yollarla güç sağlamak amacıyla yapılan ve genellikle ağır suç oluşturan eylemlerdir. Mobbing ise daha sinsi ve gizlidir, doğrudan suç unsuru barındıran eylemlerden ayrılır.
• Kabalık: İşyerinde saygı kuralları dışına çıkılmasıdır; kişiyi rahatsız etse de mobbingin yarattığı o ağır psikolojik yıkıma neden olmaz.

Mobbing Davranışlarının Kategorik Sınıflandırması

Hukuki uyuşmazlıklara konu olan mobbing eylemleri, mağdur üzerindeki etkilerine göre çeşitli kategorilere ayrılmaktadır. Bu davranışların tespiti, davanın temelini oluşturur. Hukuk uygulamasında en sık karşılaşılan eylemler, mağdurun mesleki durumu üzerindeki etkiler olarak karşımıza çıkar; niteliklerin altında işler verilmesi veya anlamsız görevlerle öz saygının zedelenmesi bu gruba girer. Bununla birlikte, mağdurun sosyal ilişkilerini sürdürme ihtimalini ortadan kaldıran, onu çalışma ortamından izole eden ve yokmuş gibi davranılan eylemler de mevcuttur. Mağdurun iletişim kurma olasılığını engelleyen sözlü veya yazılı tehditler, sürekli söz kesme ve azarlama fiilleri de mobbingin temel göstergelerindendir. Son olarak, kişinin sosyal itibarına yönelik saldırılar (asılsız söylentiler, alay etme, küçük düşürücü lakaplar takma) ve nadiren de olsa mağduru zorlayıcı, tehlikeli görevlere sürükleyerek fiziksel sağlık üzerinde etki bırakan eylemler psikolojik tacizin sınırlarını belirler.