Makale

Günümüzde kişisel verilerin hukuka aykırı olarak işlenmesi, veri sahiplerinin mahremiyetini ve kişilik haklarını doğrudan zedeleyen ciddi bir hukuki problem olarak karşımıza çıkmaktadır. Kanun koyucu, veri sorumlularının yasal yükümlülüklerine uymalarını sağlamak ve veri sahiplerinin haklarını etkin bir biçimde korumak amacıyla çeşitli hukuki imkanlar öngörmüştür. Veri sorumlusunun kanuni yükümlülüklerini ihlal etmesi, sadece hukuki sorumluluk doğurmakla kalmayıp, aynı zamanda idari ve cezai yaptırımların da gündeme gelmesine sebebiyet vermektedir. İhlal durumunda ilgili kişiler, ihlalin niteliğine ve meydana gelen zararın türüne göre spesifik dava yollarına başvurarak haklarını arayabilmektedir. Bu kapsamda, kişisel verilerin hukuka aykırı işlenmesi eylemi doğrudan doğruya bir kişilik hakkı ihlali teşkil ettiğinden, veri sahipleri temel hukuk kanunlarımızda düzenlenen koruyucu ve tazmin edici imkanlardan doğrudan faydalanabilmektedir.

Türk Medeni Kanunu Kapsamında Kişiliği Koruyucu Davalar

Kişisel verilerin izinsiz veya hukuka aykırı bir şekilde işlenmesi doğrudan bir kişilik hakkı ihlali sayılmaktadır. Bu kapsamda, saldırıya uğrayan veri sahipleri Türk Medeni Kanunu uyarınca kişiliği koruyucu davalar açarak ihlalin boyutuna göre farklı hukuki taleplerde bulunabilirler. İlgili kişi, henüz gerçekleşmemiş ancak yakın ve ciddi bir tehlike arz eden veri ihlalleri için önleme davası yoluna başvurabilir. Bu davanın açılabilmesi için zararın veya kusurun varlığı aranmamakta, salt hukuka aykırı bir saldırı tehlikesi yeterli görülmektedir. Eğer saldırı eylemi sona ermiş olmasına rağmen etkileri hala devam ediyorsa veya bir hukuka aykırılığın tespit edilmesi gerekiyorsa, veri sahibi tespit davası açarak durumun hukuk önünde açıklığa kavuşturulmasını talep edebilir. Son olarak, hukuka aykırı veri işleme faaliyetinin halihazırda devam ettiği hallerde, bu eylemin derhal durdurulması ve icrai bir müdahale sağlanması maksadıyla durdurma davası yoluna gidilmektedir.

Haksız Fiil ve Sözleşmeye Aykırılık Kapsamında Tazminat Davaları

Kişisel veri ihlalleri nedeniyle zarara uğrayan veri sahiplerinin başvurabileceği en temel hukuki yollardan biri tazminat davalarıdır. İhlalin niteliğine göre ilgili kişi ile veri sorumlusu arasında bir sözleşme varsa sözleşmesel sorumluluk, sözleşme bulunmuyorsa haksız fiil sorumluluğu hükümleri devreye girmektedir. Veri sahibi, malvarlığında meydana gelen somut azalmanın giderilmesi için maddi tazminat davası açabilirken; ihlal nedeniyle yaşadığı manevi acı ve ıstırabın telafisi amacıyla da manevi tazminat davası talep edebilmektedir. Haksız fiil hallerinde kusurun ispatı mağdura düşerken, sözleşmeye aykırılık hallerinde veri sorumlusu kusursuzluğunu ispatlamakla yükümlüdür. Ayrıca, veri sorumlusunun bu hukuka aykırı eylem neticesinde bir gelir elde etmesi durumunda, veri sahibi gerçek olmayan vekaletsiz iş görme hükümlerine dayanarak kazancın iadesi davası da açabilmektedir. Bu dava sayesinde, ihlal edenin elde ettiği haksız kazanç doğrudan veri sahibine aktarılmaktadır.

İdari ve Cezai Yaptırımlar Tablosu

Kişisel verilerin ihlali durumunda, hukuk davalarının yanı sıra Kişisel Verileri Koruma Kurulu tarafından idari para cezaları ve Türk Ceza Kanunu kapsamında özgürlüğü bağlayıcı cezai yaptırımlar öngörülmüştür. İlgili kanunlar gereği, veri işleme faaliyetini kanuna aykırı olarak gerçekleştiren gerçek ve tüzel kişilere yönelik uygulanan yaptırımların temel amacı, mahremiyet ihlallerini caydırıcı hale getirmek ve toplumsal veri güvenliğini sağlamaktır. Veri sorumlularının işlediği ihlalin ağırlığına, etkilediği veri niteliğine ve ihlalin sonuçlarına göre hem idari para cezaları hem de hapis cezaları gündeme gelmektedir. Aşağıdaki tabloda, ilgili kanun maddeleri kapsamında veri ihlallerinde uygulanan temel hukuki ve cezai yaptırımlar spesifik olarak gösterilmektedir.

Kurula Şikayet ve İdari Başvuru Yolları

Hukuki uyuşmazlıklarda mahkemeye gitmeden önce ihlal mağdurlarının kullanabileceği bir diğer pratik yol, idari mercilere başvurmaktır. Veri sahibi, öncelikle kendi verilerini ihlal ettiğini düşündüğü veri sorumlusuna başvurmak zorundadır. Veri sorumlusunun bu başvuruya otuz gün içinde yanıt vermemesi, talebi reddetmesi veya verilen cevabın yetersiz bulunması hallerinde, veri sahibi Kişisel Verileri Koruma Kurulu'na şikayet yoluna gidebilir. Kurul, kendisine gelen şikayet üzerine veya ihlali resen öğrendiği durumlarda doğrudan bir inceleme başlatma yetkisine sahiptir. Şikayet ve inceleme süreci sonunda Kurul, tespit ettiği hukuka aykırılıkların giderilmesi yönünde bağlayıcı kararlar alabilir veya telafisi güç zararların doğması ihtimalinde veri işlenmesinin derhal durdurulmasına hükmedebilir. Bu idari yol, mahkeme süreçlerine kıyasla çok daha hızlı ve etkin bir çözüm sağlayarak hak kayıplarının acilen önüne geçilmesine imkan tanımaktadır.