İş Hukukunda Mobbingin Yasal Çerçevesi ve Gelişim Evreleri

İş hayatında giderek artan bir sorun haline gelen psikolojik taciz (mobbing), çalışanların kişilik haklarına ve onuruna yönelik ağır bir saldırı niteliği taşımaktadır. Hukuki açıdan değerlendirildiğinde mobbing, anlık bir tartışma veya olağan bir uyuşmazlık değil; belirli bir süre zarfında, sistematik ve kasıtlı bir şekilde yürütülen yıpratıcı eylemler bütünüdür. Bir mobbing hukuku avukatı olarak belirtmek gerekir ki, bu eylemlerin temel amacı çalışanı çaresizleştirerek onu işten ayrılmaya zorlamaktır. Bireyin maruz kaldığı bu süreç, sadece etik bir ihlal olmakla kalmayıp, Türk hukuk mevzuatı içerisinde de ciddi yaptırımlara bağlanmış bir durumdur. Sürecin doğru analizi ve aşamalarının bilinmesi, mağdurların hukuki hak arama hürriyetini etkin bir biçimde kullanabilmesi için son derece elzemdir.

Mobbingin Türk Hukukundaki Yasal Dayanakları

Türk hukuk sisteminde çalışanların psikolojik şiddete karşı korunması, çeşitli kanunlarla hukuki güvence altına alınmıştır. Bu alandaki en temel düzenlemelerden biri 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'dur. İlgili kanunun 417. maddesi, işverene işçinin kişilik bütünlüğünü koruma borcu yükleyerek mobbinge karşı yasal bir koruma kalkanı oluşturmaktadır. Bunun yanı sıra, 4857 sayılı İş Kanunu kapsamında, iş yerinde cinsel veya psikolojik tacize uğrayan işçiye, iş sözleşmesini haklı nedenle tek taraflı feshetme hakkı tanınmıştır. Ayrıca, 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nun 24. maddesi gereğince, hukuka aykırı olarak kişilik haklarına saldırılan birey, bu duruma karşı yasal yollara başvurabilmektedir. Birey, hak ve fiil ehliyetinden yasal olarak vazgeçemeyeceği için, kendisine uygulanan sürekli baskılar karşısında yargı makamlarından koruma talep etme hakkına daima sahiptir.

Leyman'a Göre Psikolojik Tacizin Gelişim Evreleri

Mobbing, aniden ortaya çıkan spesifik bir hukuka aykırı eylemden ziyade, çalışanı adım adım mağduriyete ve çaresizliğe iten yapısal bir döngüdür. Bilim insanı Leyman tarafından detaylıca kavramsallaştırılan bu sürecin iyi bilinmesi, mağdur avukatları için hukuki müdahale stratejisinin doğru belirlenmesinde kritik bir rol oynamaktadır. Çalışanın iş yerinden koparılmasına kadar giden bu yol, belirli periyotlarla şiddetini artıran aşamalardan oluşmaktadır. Literatürde kabul gören ve mobbinge maruz kalan bireyin iş akdinin sonlanmasına kadar bizzat tecrübe ettiği beş temel aşama aşağıdaki şekilde sıralanmaktadır:

• Anlaşmazlık Aşaması: Çatışmaların başladığı ilk dönemdir. Mağdurun başarıları göz ardı edilerek görünmez kılınmaya çalışılır ve fikir ayrılıklarından doğan gerilimler baş gösterir.
• Saldırganlık Aşaması: Çalışanın çevresinden soyutlanarak yalnızlaştırıldığı ve psikolojik saldırıların yoğunlaştığı evredir. Mağdura kapasitesinin üzerinde işler yüklenerek yıldırma politikası uygulanır.
• Yönetim Birimlerinin Girdiği Aşama: İş yerindeki yönetimin de baskı sürecine dahil olduğu, mağdurun kasıtlı olarak hatalı gösterilerek adeta günah keçisi ilan edildiği tehlikeli bir dönemdir.
• Yalan Beyanlarla Damgalama Aşaması: Mağdurun yalan beyanlar neticesinde sorunlu veya psikolojik olarak hasta şeklinde etiketlendiği, dışlanmanın en üst düzeye çıktığı süreçtir.
• Mesleği Sonlandırma Aşaması: Sistematik baskıların neticesinde huzursuzluğun zirveye ulaştığı, mağdurun verimliliğinin düşürülerek işten ayrılmaya veya çıkarılmaya mecbur bırakıldığı son aşamadır.