Makale

İş ilişkilerinde çalışanların fiziksel ve ruhsal sağlığının korunması, modern iş hukuku uygulamalarının temel prensiplerinden biridir. Bu bağlamda karşımıza çıkan en ciddi sorunlardan biri olan psikolojik taciz (mobbing), işyerinde mevcut gücün kötüye kullanılmasıyla ortaya çıkan, çalışanı sistematik olarak baskı altına almayı hedefleyen duygusal bir saldırı sürecidir. Alanında uzman bir iş hukuku avukatı olarak belirtmek gerekir ki; bir eylemin hukuken mobbing sayılabilmesi için anlık veya tesadüfi olmaması, süreklilik arz etmesi şarttır. Mobbing eylemlerinin temel amacı, çalışanı yorarak, itibarını zedeleyerek ve mesleki bütünlüğünü ihlal ederek onu kendi isteğiyle işten çıkmaya zorlamak veya sözleşmesinin feshine zemin hazırlamaktır. Bu nedenle, sıradan işyeri çatışmaları ile psikolojik taciz kavramı birbirinden kesin çizgilerle ayrılmalıdır. İşverenin veya diğer çalışanların haksız ve kasıtlı eylemleri, mağdur üzerinde derin izler bırakırken, yasal düzlemde de ağır yaptırımları beraberinde getirmektedir.

Hukuki Boyutuyla Mobbing Kavramı

Hukuki literatürde ve işçi-işveren uyuşmazlıklarında mobbing kavramı, çalışanın saygısız ve zararlı davranışların hedefi olmasıyla başlayan, işverenin veya çalışma arkadaşlarının ima ve alaylarıyla toplumsal itibarını düşüren bir süreç olarak tanımlanmaktadır. Ülkemizde 2011 yılında yayımlanan İşyerlerinde Psikolojik Tacizin Önlenmesi konulu Başbakanlık Genelgesi, bu kavramın yasal zemine oturtulmasında, mobbing mağdurlarına psikolojik destek sağlanmasında ve mücadele yöntemlerinin belirlenmesinde önemli bir kilometre taşı olmuştur. Mevzuatımız, yaş, ırk veya pozisyon ayrımı gözetmeksizin, bireyin iş yaşamından dışlanması amacıyla gerçekleştirilen her türlü kasıtlı davranışı psikolojik şiddet kapsamında değerlendirir. Burada fail "tacizci", eylemlere maruz kalan çalışan ise hukuken "mağdur" sıfatını taşır. Failin kasıtlı olarak gerçekleştirdiği aktif veya pasif eylemleri, işçinin sağlığını, kişisel ve mesleki onurunu ihlal edecek boyutlara ulaştığında hukuki süreçlerin işletilmesi zaruri hale gelir.

Psikolojik Tacizi Oluşturan Unsurlar

Bir eylemin yasal çerçevede psikolojik taciz (mobbing) olarak kabul edilebilmesi için belirli unsurları bünyesinde barındırması gerekmektedir. İş hukuku uygulamasında, tek seferlik tartışmalar, anlık öfke patlamaları veya işverenin olağan yönetim hakkı kapsamındaki talimatları bu tanımın kesinlikle dışında tutulur. Mobbingin varlığından hukuken söz edilebilmesi için eylemlerin sistematik ve sürekli bir biçimde, kasten ve düşmanca bir tutumla gerçekleştirilmesi aranmaktadır. Failin temel amacı daima mağdurun çalışma ortamındaki huzurunu bozmak, onun işyerine olan aidiyetini yok ederek onu izole etmek ve nihayetinde istifaya sürüklemektir. Çalışanlar üzerinde kasıtlı bir korku yaratma politikası izlemek ve haksız yere aşağılayıcı tutumlar sergilemek, bu sürecin en belirgin özelliklerindendir.

• Sistematik ayrımcılık ve sürekli olarak çalışanın özgüvenini zedeleyen haksız eleştiriler yöneltmek.
• Çalışanı çalışma ortamında yok saymak, iletişimi tamamen kesmek ve sosyal olarak izole etmek.
• Uzmanlığına veya pozisyonuna uygun olmayan, sağlığa zarar verebilecek gereksiz görevlerle bunaltmak.
• Sözlü olarak aşağılamak, topluluk önünde gülünç duruma düşürmek veya asılsız söylentilerle itibarını zedelemek.
• İstifaya zorlamak amacıyla fiziksel, psikolojik tehditler veya kasıtlı cinsel taciz içeren tekliflerde bulunmak.

İşyerinde Mobbingin Hukuki Sonuçları

İşyerinde sistematik bir şekilde psikolojik şiddete maruz kalan çalışanın ruhsal ve sosyal refahının zedelenmesi, telafisi güç zararlar doğurur. Bir mobbing avukatı olarak sıklıkla karşılaştığımız bu durumlarda, mağdurun haklarının yasal güvence altında olduğu unutulmamalıdır. İşveren, çalışma ortamında huzuru sağlamak ve işçisini her türlü psikolojik ve duygusal tacizden korumakla yükümlüdür. Bu koruma yükümlülüğünün ihlali, işverenin hukuki sorumluluğunu doğurur ve mağdura iş sözleşmesini fesih etme yolunu açar. İşçi, bu ihlaller neticesinde ortaya çıkan zararlarının tazminini yasal yollardan talep edebilir. Psikolojik taciz süreci, mağdurun yaşam kalitesini ciddi ölçüde düşürdüğü için hukuki boyutta titizlikle ele alınır. Hukuki uyuşmazlıklarda ispat külfeti açısından değerlendirme yapılırken, mağdurun maruz kaldığı düşmanca davranışların ve onu kasıtlı olarak istifaya zorlama amacının tutarlı bir şekilde ortaya konulması büyük önem taşır.