Makale

Gelişen bilişim teknolojileri ve internetin hayatımızın merkezine yerleşmesi, bu alanda faaliyet gösteren aktörlerin hukuki statülerinin ve sorumluluklarının belirlenmesini zorunlu kılmıştır. Türk hukukunda bu ihtiyaç, 5651 sayılı Kanun ile karşılanmış olup, internet ortamındaki yayınlar ve içerikler sıkı bir hukuki rejime tabi tutulmuştur. İlgili kanun kapsamında; erişim sağlayıcı, yer sağlayıcı, içerik sağlayıcı, toplu kullanım sağlayıcı ve hukuki mevzuatımıza sonradan dahil olan sosyal ağ sağlayıcı olmak üzere farklı internet aktörleri tanımlanmıştır. Bu aktörlerin her birinin yürüttüğü faaliyetin niteliğine ve internet ekosistemindeki rolüne göre kanuni yükümlülükleri birbirinden farklılık arz etmektedir. Bu makalede, alanında uzman bir bilişim hukuku avukatı perspektifiyle, söz konusu internet aktörlerinin mevzuatımızdan doğan hukuki mükellefiyetleri, usul ve esaslar çerçevesinde kapsamlı bir şekilde ele alınmaktadır. Amacımız, internet ekosisteminde ticari veya bireysel faaliyet yürüten kişilerin yasal sorumluluklarını net bir şekilde ortaya koymaktır.

İnternet Aktörlerinin Ortak Yükümlülükleri

5651 sayılı Kanun, internet ortamındaki bazı temel işleyişlerin güvenliğini sağlamak amacıyla farklı aktörlere ortak yükümlülükler yüklemiştir. Bunların başında bilgilendirme yükümlülüğü gelmektedir. Erişim, yer ve içerik sağlayıcılar, kendilerini tanıtıcı bilgileri internet sitelerinin ana sayfasında kullanıcıların kolayca erişebileceği şekilde ve güncel olarak bulundurmak zorundadır. Bir diğer kritik konu ise trafik bilgisi tutma yükümlülüğü olarak karşımıza çıkmaktadır. Suç soruşturmalarında faillerin tespit edilebilmesi ve delillerin korunabilmesi için trafik verilerinin saklanması şarttır. Erişim sağlayıcıların trafik bilgilerini altı ay ile iki yıl arasında, yer sağlayıcıların ise yönetmeliklerle belirlenen süreler dahilinde saklaması kanuni bir zorunluluktur. Ayrıca tüm bu aktörler, Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu (BTK) tarafından talep edilen bilgileri eksiksiz teslim etmek ve bildirilen tedbirleri ivedilikle almak zorundadır.

Erişim ve Yer Sağlayıcıların Hukuki Sorumlulukları

İnternet trafiğinin omurgasını oluşturan erişim sağlayıcı, kullanıcılara internete bağlantı imkânı sunan işletmelerdir ve faaliyet gösterebilmek için BTK'dan faaliyet belgesi alma yükümlülüğü altındadır. Bu aktörler aynı zamanda, erişimin engellenmesi kararlarını tek elden yürüten Erişim Sağlayıcıları Birliği'ne üye olmak zorundadır. Erişim sağlayıcı, kendisine iletilen erişimi engelleme kararlarını uygulamak için gereken her türlü donanım ve yazılımı kurmalı, alternatif erişim yollarını engelleyici teknik tedbirleri almalıdır. İçerikleri kendi sunucularında barındıran yer sağlayıcı ise kural olarak barındırdığı içeriği kontrol etmekle veya hukuka aykırı bir faaliyeti araştırmakla yükümlü değildir. Ancak yetkili mercilerden veya mahkemelerden gelen bildirimler üzerine, söz konusu hukuka aykırı içeriğin çıkarılması ve erişimin engellenmesi kararlarını derhal yerine getirmek mecburiyetindedir. Aksi halde, yer sağlayıcıların çok ciddi hukuki mesuliyetleri doğmaktadır.

Toplu Kullanım Sağlayıcılarının Mükellefiyetleri

İnternet kafeler, oteller veya restoranlar gibi kişilere belirli bir mekânda internet hizmeti sunan yerler toplu kullanım sağlayıcı olarak adlandırılmaktadır. Bu aktörlerin sorumlulukları, hizmetin ticari amaçla sunulup sunulmamasına göre değişmektedir. Ticari amaç gütmeyen toplu kullanım sağlayıcıları, suç oluşturan içeriklere erişimi önlemek amacıyla içerik filtreleme sistemi kullanma ve erişim kayıtlarını iki yıl saklama yükümlülüğü altındadır. İnternet hizmetini doğrudan bir ticari faaliyet olarak sunan işletmelerin sorumlulukları ise daha ağırdır ve şu yükümlülüklere uymak zorundadırlar:

• Mülki idare amirinden işyeri izin belgesi almak,
• Zararlı içerikleri engelleyen filtreleme sistemi ile birlikte güvenli internet hizmeti sunmak,
• Erişim sağlayıcıdan sabit IP adresi edinmek ve sistem erişim loglarını iki yıl güvenle saklamak,
• İşletme içerisinde yüksek çözünürlüklü ve gece görüşlü kamera kayıt sistemi kurarak verileri doksan gün muhafaza etmek.

Bu ağır tedbirlerin temel amacı, kamuya açık ağlarda suç işlenmesi durumunda faillerin tespitini kolaylaştırmak ve küçükleri zararlı içeriklerden korumaktır.

Sosyal Ağ Sağlayıcılara Getirilen Yeni Yükümlülükler

Hukuk sistemimize sonradan dahil edilen sosyal ağ sağlayıcı statüsü, özellikle yurt dışı merkezli platformların hukuki denetim altına alınmasını hedeflemektedir. Günlük erişimi bir milyondan fazla olan yurt dışı menşeli platformlar, adli ve idari makamların taleplerini karşılamak üzere Türkiye'de en az bir yetkili temsilci belirleme ve bildirme yükümlülüğü altındadır. Temsilcinin gerçek kişi olması halinde Türk vatandaşı olması zorunludur. Bununla birlikte, bu platformlar kullanıcıların özel hayatın gizliliği ve kişilik haklarının ihlaline yönelik şikâyetlerini en geç kırk sekiz saat içinde yanıtlamakla yükümlüdür. Cevabın olumsuz olması halinde, red gerekçesinin de açıkça belirtilmesi yasal bir zorunluluktur. Ayrıca, bu aktörler içerik kaldırma taleplerine ve kullanıcı şikâyetlerine ilişkin istatistikleri altı aylık periyotlarla BTK'ya rapor bildirme yükümlülüğü kapsamında sunmalı ve kişisel verilerden arındırılmış olarak kendi sitelerinde yayımlamalıdır. Son olarak, Türk kullanıcılarına ait kişisel verilerin Türkiye'deki sunucularda barındırılması yönünde gerekli adımların atılması kanunen zorunlu kılınmıştır.

İçerik Sağlayıcının Hukuki Konumu

Kendisine veya bir başkasına ait veriyi internet ortamında kullanıma sunan aktörler içerik sağlayıcı olarak nitelendirilmektedir. İçerik sağlayıcılar kural olarak, kendi ürettikleri, değiştirdikleri veya internette paylaşıma sundukları tüm içeriklerden bizzat sorumludurlar. Bir habere yorum yapan sıradan bir kullanıcı dahi, ürettiği içerik bakımından hukuken içerik sağlayıcı statüsündedir ve yazdığı içeriklerden doğrudan sorumludur. Ancak, içerik sağlayıcılar kendi ürettikleri dışında, sadece bağlantı sağladıkları içeriklerden kural olarak sorumlu tutulamazlar. Bunun tek istisnası, sunuş biçiminden bağlantı sağlanan hukuka aykırı içeriğin benimsendiğinin ve kullanıcının oraya yönlendirilmek istendiğinin açıkça anlaşılması durumudur. Kanun koyucu bu düzenleme ile ifade özgürlüğünü korurken, aynı zamanda suça iştirak niteliği taşıyan eylemleri engellemeyi hedeflemiştir. Hakkı ihlal edilen kişi, içerik sağlayıcıya başvurarak içeriğin yayından çıkarılmasını veya doğrudan sulh ceza hakimliğinden erişimin engellenmesini talep etme hakkına sahiptir.