İnternet Bankacılığında Hukuki Sorumluluk ve Tüketici

Günümüzde internet bankacılığı, tüketicilere zaman ve mekân sınırı olmaksızın hızlı işlem yapma imkânı sunarken, beraberinde ciddi hukuki uyuşmazlıkları da getirmektedir. Bankalar, sahip oldukları büyük sermaye ve teknolojik altyapı ile güçlü bir konumda yer alırken, karşılarında genellikle teknik bilgi ve tecrübesi sınırlı olan zayıf tüketiciler bulunmaktadır. Anayasamızın 172. maddesi gereğince devletin tüketicileri koruyucu tedbirler alması esastır ve bu durum Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun ile güvence altına alınmıştır. İnternet bankacılığı sözleşmeleri, hukuki nitelikleri itibarıyla birer çerçeve sözleşme değil, finansal hizmetlerin sunulmasına yönelik bir mesafeli sözleşme olarak değerlendirilir. Bu noktada, nitelikli bir tacir olan bankaların, internet şubelerinde işlem yapan müşterilerine karşı üstlendikleri hukuki sorumluluk sınırlarının doğru çizilmesi ve yargı kararlarında zayıf konumdaki tüketicinin pozitif bir ayrımcılıkla korunması adaletin tesisinde büyük önem taşımaktadır.

Türk Ticaret Kanunu Kapsamında Bankanın Sorumluluğu

Bankalar, Türk Ticaret Kanunu hükümleri çerçevesinde doğrudan bankacılık faaliyetlerini ticari işler kapsamında yürüten birer nitelikli tacir olarak kabul edilir. Bir güven kurumu olarak faaliyet gösteren bankaların, işlemlerinde sadece basit bir özen değil, en üst düzeyde objektif özen yükümlülüğü çerçevesinde hareket etmeleri zorunludur. Bilişim ortamının sürekli yenilenen dinamik yapısı ve kötü niyetli siber korsanların uyguladıkları yeni ele geçirme yöntemleri, bankaların almış olduğu güvenlik önlemlerini zaman zaman zafiyete uğratabilmektedir. Ancak, elektronik finans sisteminin genel güvenliğini sağlama yükümlülüğü münhasıran bankaya aittir. Dolayısıyla, müşterinin internet bankacılığı hesabına siber saldırı yoluyla girilip izinsiz işlemler yapılması halinde, eğer müşterinin bu durumda kendi ağır bir kusuru ispat edilemiyorsa, doğan mali zarardan kural olarak bu güven altyapısını eksiksiz sağlamakla mükellef olan finans kurumu sorumlu tutulmaktadır.

Borçlar Hukuku Perspektifinden Hesap Sahibinin Alacağı

İnternet bankacılığında gerçekleşen haksız fiiller ve yetkisiz para transferi olaylarında, hukuki durumun temelini öncelikle Borçlar Kanunu oluşturmaktadır. Hukuken, mudinin bankada somut bir nakit parası bulunmaz; aksine mudinin bankadan belli bir meblağ alacağı bulunur. Bilişim sistemleri kullanılarak üçüncü kişiler tarafından haksız yere tahsil edilen tutar, gerçekte müşterinin değil doğrudan bankanın parasıdır. Bu yetkisiz fiiller neticesinde ilk planda fakirleşen ve malvarlığında azalma meydana gelen taraf aslında banka olmaktadır. Dolayısıyla, izinsiz yapılan bir işlem, müşterinin bankaya karşı olan mevcut alacak hakkını kural olarak ortadan kaldırmaz. Banka, doğrudan kendisinin ağır bir kusuru bulunmasa dahi, müşterinin alacağını ödemekle yükümlüdür. Ancak olayda müşterinin kusuru söz konusu ise, banka ancak bu kusur oranında ödemeden kaçınma hakkına sahip olabilir. Bu kaçınma, müşterinin alacağının ortadan kalkmasından değil, müşterinin sözleşmeye aykırı davranışı sebebiyle bankaya verdiği zarardan doğan tazminat hakkı ile takas edilmesinden kaynaklanmaktadır.

Tüketici Hukuku ve Mesafeli Sözleşmeler

Satıcı veya sağlayıcının karşısında son kullanıcı olarak yer alan kişiler, hukuki işlemlerinde Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun hükümleri uyarınca mutlak bir biçimde korunmaktadır. İnternet bankacılığı hizmetinden yararlanmak isteyen müşteri ile banka arasında kurulan sözleşme, tüketicilerle fiziksel olarak karşı karşıya gelinmeksizin elektronik ortamda yapıldığı için kanunen bir mesafeli sözleşme niteliği taşır. Bankalar ile yapılan internet bankacılığı hizmet sözleşmesi, müşterinin bankacılık işlemlerini fiziksel şubeye gitmeden, sadece kullanıcı adı ve şifre vasıtasıyla yapabilmesini sağlayan sürekli bir altyapı sunar. Bu sürekli hizmet ilişkisinde sözleşme hükümleri hazırlanırken, tüketicilerin zayıf durumu ve bilgi eksikliği hiçbir zaman göz ardı edilemez. Bankalar, müşterilerine imzalattıkları standart sözleşme metinlerine, ileride doğabilecek siber zararlara karşı kendilerini korumak amacıyla çeşitli sorumsuzluk kayıtları ekleyebilmektedir. Ne var ki, ağır kusur durumlarında bu tür önceden hazırlanan sözleşme içi tek taraflı sorumsuzluk şartları kanunen geçersiz sayılır ve bankayı doğan hukuki yükümlülüklerden asla kurtarmaz.

İnternet Bankacılığında Tüketiciyi Koruyan Temel Unsurlar

Uyuşmazlıkların yargıya taşınması durumunda, tüketicinin etkin korunması ve taraflar arasında hukuki açıdan adil bir dengenin kurulması için, internet bankacılığı işlemleri özelinde belirlenmiş bazı çok önemli yasal güvenceler bulunmaktadır. Bu yasal unsurlar, özellikle ortaya çıkan finansal zararın kimin üzerinde bırakılacağının kesin tespitinde ve hukuki sorumluluk dağılımında yargı makamları tarafından titizlikle incelenmektedir. Sistem altyapısını sağlayan ve nitelikli tacir konumunda olan bankaların, bu uyuşmazlık süreçlerinde doğrudan sorumluluktan kaçınmak için öne sürebilecekleri hukuki savunmalar mevcut yasalarla sıkı bir biçimde sınırlandırılmıştır. Aşağıda bu kapsamda tüketiciyi güvence altına alan ve yargısal ihtilaflarda önemle göz önünde bulundurulan en temel hukuki unsurları belirginleştirebiliriz:

• Bankalar, yasal mevzuat gereği bir güven kurumu olarak en üst seviyede objektif özen yükümlülüğüne tabidir.
• İnternet şubesi elektronik sözleşmelerine banka lehine konulan tek taraflı sorumsuzluk kayıtları hukuken tamamen geçersizdir.
• Üçüncü şahıslarca çalınan para hukuken bankanın parası sayıldığından, hesabı boşaltılan mudinin alacak hakkı etkilenmez.
• Tüketici, ancak sözleşmeye bariz biçimde aykırı davranması ve olayda kendi ağır kusurunun bulunması halinde bankaya karşı sorumlu tutulabilir.