Makale

Sorumluluk hukuku bağlamında tehlike arz eden tesislerin işletilmesinden doğan zararlarda, işletenin sorumluluktan kurtulabilmesi ancak illiyet bağını kesen olağanüstü durumların varlığı ile mümkündür. Bir hayvan hukuku avukatı olarak konuyu değerlendirdiğimizde, insan eliyle yeryüzüne inşa edilen bu yüksek tehlike barındıran yapıların, doğanın asıl sahipleri olan hayvanların yaşam alanlarına doğrudan müdahale ettiği yadsınamaz bir gerçektir. Elektrik tesisatı işletenlerin kusursuz sorumluluğu (tehlike sorumluluğu) ilkesi gereği, tesisatın neden olduğu bir zararın tazmin yükümlülüğünden kaçınmak için şirketler tarafından sıklıkla mücbir sebep savunmasına başvurulmaktadır. mücbir sebep, harici, öngörülemez ve önlenemez nitelikteki olağanüstü olayları ifade eder. Ancak yaban hayatının olağan akışı içinde gerçekleşen hayvan eylemlerinin bu kapsama girip girmeyeceği, hem adalet duygusu hem de hukuki normların hayvanların yaşam alanlarını gözetme amacı bakımından hassasiyetle incelenmelidir.

Elektrik Tesisatlarında Tehlike Sorumluluğu Ve Mücbir Sebep

Tehlike sorumluluğu halleri, kamunun ve çevrenin emniyetini temin etmek ve yüksek tehlike yaratan faaliyetlerin risklerini o faaliyeti yürütenlere yüklemek amacıyla kabul edilmiştir. Bu nedenle illiyet bağını kesen sebeplerin ancak çok istisnai hallerde kabul edilmesi gerektiği sorumluluk hukukunun temel prensiplerindendir. illiyet bağının kesilmesinde, zarara yol açan uygun sebebin, araya giren daha yüksek yoğunluktaki başka bir harici sebep tarafından tamamen arka plana itilmesi aranır. mücbir sebep iddiasının mahkemelerce kabul görebilmesi için olayın insan idraki ve tecrübesine göre öngörülmesi mümkün olmayan, ekonomik olarak katlanılabilir araçlarla alınacak tüm özen ve tedbirlere rağmen engellenemeyen olağandışı bir dış kuvvet olması zorunludur. Deprem veya kasırga gibi büyük tabiat olayları mücbir sebep kabul edilebilirken, doğanın döngüsü içerisinde gerçekleşen rutin hayvan davranışlarının mücbir sebep olarak nitelendirilmesi hukuken isabetli değildir.

Hayvan Eylemlerinin Mücbir Sebep Olarak Değerlendirilmesi

Elektrik şebekelerinde sıklıkla karşılaşılan olaylardan biri, havada süzülen kuşların hatlar arasına girerek kısa devreye neden olmasıdır. Karşılaştırmalı hukukta ve özellikle Alman hukuk sisteminde açıkça ifade edildiği üzere, kuş uçuşunun kısa devreye neden olması hali kesinlikle mücbir sebep olarak değerlendirilmemektedir. Doğal yaşam alanlarında hareket eden kuşların elektrik tesisatlarına temas etmesi, ne harici bir olağandışılık ne de bir öngörülemezlik unsuru taşır. Bilakis, açık arazide yüksek gerilim hatları inşa eden işletmecilerin, bu alanlarda yaşayan kuşların varlığını ve uçuş hareketlerini hesaplaması esastır. Bir kuşun iki tel arasında kalıp kısa devre yaptırması ve bedeni yanan kuşun yere düşerek çevredeki ekinlere yangın vasıtasıyla zarar vermesi durumunda, elektrik tesisatından kaynaklanan tipik işletme tehlikesi gerçekleşmiş olur. Asıl sorumlu, tesisin yalıtımını yaban hayatının varlığına uygun şekilde tasarlamayan işletmecidir.

Yargıtay Ve Karşılaştırmalı Hukuk Uygulamaları

Türk hukukunda ve Yargıtay içtihatlarında da hayvan eylemlerinin mücbir sebep sayılmamasına yönelik sağlam bir hukuksal duruş sergilenmektedir. Yargıtay'ın önüne gelen ve emsal teşkil eden uyuşmazlıklarda, kuş uçuşunun elektrik hattında kısa devreye neden olması sonucu yanan kuşun yere düşerek hasat edilmemiş mahsulü yakması olayları detaylıca incelenmiştir. Yüksek mahkeme, bu tür olaylarda hayvanın temasının yangına yol açmasını, tesisat işleticisinin sorumluluğunu ortadan kaldıran veya illiyet bağını kesen bir mücbir sebep olarak görmemiştir. Tesisat sahibinin, hayvan eylemlerinden kaynaklanabilecek bu risklere karşı izolatörler kullanmak veya hat mesafelerini kuşların kanat açıklıklarına göre düzenlemek gibi teknik önlemleri alması hukuki bir zorunluluktur.

Hayvan eylemlerinin mücbir sebep teşkil etmemesinin temel hukuki nedenleri şu şekilde özetlenebilir:

• öngörülebilirlik: Hayvanların doğal yaşam alanlarındaki hareket, avlanma ve göç güzergahlarının şirketlerce bilinmesi veya öngörülmesi tamamen mümkündür.
• Önlenilebilirlik: Teknolojik imkanlar, elektrik hatlarının kuşların ve diğer hayvanların doğal temasında dahi kısa devre oluşturmayacak şekilde izole edilmesine rahatlıkla olanak tanımaktadır.
• Olağandışılık Unsurunun Yokluğu: Bir yaban hayvanının kendi doğal döngüsü ve doğası gereği uçması veya konması, mücbir sebep tanımındaki "olağanüstü dış kuvvet" vasfını barındırmaz.