Makale

Acil servisler gibi yoğun ve stresli çalışma ortamlarında görev yapan hemşireler, fiziksel yorgunluğun ötesinde ciddi bir psikolojik taciz tehlikesiyle karşı karşıya kalmaktadır. Hukuki bağlamda mobbing, işyerinde bir veya birden fazla kişi tarafından diğer bir kişiye yönelik gerçekleştirilen, sistematik hale gelen, düşmanca ve ahlak dışı davranışlar bütünüdür. İncelediğimiz vakalar ve saha verileri, acil servis hemşirelerinin doğrudan yöneticiler ve hekimler tarafından uygulanan mobbinge maruz kaldığını açıkça göstermektedir. Amir pozisyonundaki kişilerin ve hekimlerin, hiyerarşik konumlarını birer ego tatmini ve tahakküm aracı olarak kullanmaları, iş hukukunun temel prensiplerinden olan işçiyi gözetme borcuna temelden aykırıdır. Sağlık çalışanlarının kendi meslek tanımları içerisinde bağımsız ve saygın birer birey olarak kabul edilmemesi, hukuki açıdan çalışma barışını bozan ve çalışanın anayasal haklarını zedeleyen ağır bir ihlal tablosu ortaya çıkarmaktadır.

Hekimlerin Eşitsiz Yaklaşımı ve Hiyerarşik Baskı

Acil servis yapılanmasında tüm sağlık personeli aslında belirli bir görev dağılımı çerçevesinde, eşit şartlarda çalışması gereken bir ekibin parçasıdır. Ancak uygulamada karşılaşılan en büyük hukuki problemlerden biri, hekimlerin hemşireler üzerinde kurduğu gereksiz ego ve hiyerarşik baskıdır. Saha verileri, doktor ve hemşire eşitsizliğinin çalışanlar üzerinde ne derece büyük bir psikolojik yük oluşturduğunu kanıtlamaktadır. Hukuk sistemimizde işverenin ve vekillerinin, yani burada ekip lideri konumundaki hekimlerin çalışanlara eşit işlem yapma borcu bulunmaktadır. Görev tanımları çok net bir şekilde yapılmış olmasına rağmen, hekimlerin statülerini kullanarak hemşireler üzerinde sürekli bir tahakküm kurması, mobbingin en tipik görünümlerinden biridir. Bu tür davranışlar, çalışanın mesleki onurunu kırarak anksiyete yaşamasına sebep olmakta ve hukuki boyutta manevi tazminat taleplerine hak kazandıran haksız fiil niteliği taşımaktadır.

Yöneticilerin Sürekli Denetim Baskısı ve Liyakat Sorunu

Yöneticiler tarafından uygulanan mobbing, genellikle liyakatsiz atamalar ve sahanın dinamiklerini bilmeyen kişilerin amir pozisyonuna getirilmesiyle şiddetlenmektedir. Sahanın tabanından gelmeyen yöneticilerin, çalışanların yaşadığı zorlukları öngörememesi ve konumlarını ego tatmini amacıyla kullanmaları, ağır bir hukuki ihlaldir. Çalışanlarda sürekli olarak acaba açığımı mı arıyorlar psikolojisinin yaratılması, mobbingin sistematik yıldırma kastını ortaya koyan en net hukuki delillerden biridir. Sürekli bir denetim baskısı altında tutulan, özellikle yöneticilerden biri alana geldiğinde hata yapma korkusu ile çalışmak zorunda bırakılan hemşirelerin durumu, iş hukukunda işverenin koruma yükümlülüğünün açıkça ihlali anlamına gelir. Yönetimin kendi personeline destek olmak yerine, sürekli açık arayan ve baskı kuran bir tutum sergilemesi, çalışanın iş sözleşmesini haklı nedenle feshedebilmesine zemin hazırlayan temel bir psikolojik şiddet eylemidir.

Görev Tanımı Dışında İş Yüklenmesi

Mobbingin acil servislerdeki bir diğer belirgin türü, hemşirelere görev tanımları dışında işler yaptırılmaya zorlanmasıdır. Yasalar ve yönetmeliklerle belirlenmiş olan mesleki çerçevenin dışına çıkılarak hemşirenin aynı zamanda personel, hasta yakını veya farklı bir ara eleman gibi kullanılması hukuka kesinlikle aykırıdır. İş kanunları gereği, bir çalışana iş sözleşmesinde ve görev tanımında yer almayan esaslı işlerin dayatılması, çalışma koşullarında aleyhe değişiklik niteliğindedir. Bu durum, personelin eksik olması bahanesiyle meşrulaştırılamaz. Çalışanlardan kendi asli görevleri dışında, sırf amirlerin veya sistemin baskısıyla ekstra işlerin talep edilmesi ve üstümüze yıkılan işlerin fazlalığı şeklindeki uygulamalar, çalışanı tüketmeye yönelik açık bir psikolojik taciz yöntemidir. Bu tür uygulamalar, çalışana yasal yollara başvurarak haklarını arama ve tazminat talep etme hakkı verir.

Yargıya Taşınabilecek Tipik Mobbing Eylemleri

Sağlık hukuku ve iş hukuku mevzuatları çerçevesinde değerlendirildiğinde, acil servislerde yöneticiler ve hekimler tarafından gerçekleştirilen bazı spesifik eylemler, doğrudan yargıya taşınabilecek mobbing davranışları olarak kabul edilmektedir. Hukuki süreçlerde ispat vasıtası olarak kullanılabilecek bu tipik ihlaller ve sistematik psikolojik baskı unsurları, çalışanların yasal haklarını arayabilmeleri için büyük önem taşımaktadır. Yöneticilerin ve hekimlerin, bulundukları konumu personeli ezmek için kullanması kanunlar önünde kesinlikle korunmaz. İncelemelerimize yansıyan ve acil servis çalışanlarının sıklıkla maruz kaldığı, hukuka aykırı temel eylemleri şu şekilde sıralayabiliriz:

• Görev tanımlarının net olmasına rağmen hiyerarşik gücün kötüye kullanılarak eşitsiz bir çalışma ortamının dayatılması.
• Saha deneyimi bulunmayan yöneticilerin makamlarını ego tatmini aracı olarak kullanıp sürekli açık arama odaklı denetim gerçekleştirmesi.
• Hemşirelerin mesleki çerçeveleri dışında kalan ve personel niteliği taşıyan angarya işlere sistematik olarak zorlanması.
• Yöneticilerin baskıcı tutumları sebebiyle personelde sürekli bir hata yapma korkusunun ve ağır psikolojik gerginliğin yaratılması.