Makale

Kamu personeli ve devlet memurlarının çalışma koşullarını, özlük haklarını ve yükümlülüklerini düzenleyen temel yasal metin 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu (DMK) olarak karşımıza çıkmaktadır. İş yerinde psikolojik taciz, yani mobbing kavramı bu kanunda doğrudan ve ismen bir madde başlığı altında düzenlenmemiş olsa da, kanunun ruhu ve çeşitli maddeleri bu ihlallere karşı önemli yasal dayanaklar sunmaktadır. Özellikle kamu hizmetinin kesintisiz, düzenli ve liyakat esasına göre yürütülmesi için çalışma barışının sağlanması şarttır. Bu doğrultuda, amirlerin ve memurların birbirlerine karşı olan tutumları yasal bir çerçeveye oturtulmuştur. Bir mobbing hukuku avukatı olarak belirtmek gerekir ki, kamuda mobbing iddiaları sadece etik bir sorun değil, doğrudan disiplin hukuku kapsamında değerlendirilmesi gereken hukuki bir ihlaldir. Kanun koyucu, açıkça "mobbing" kelimesini kullanmasa dahi, memurların işbirliği içinde çalışmasını, amirlerin eşit davranmasını emrederek psikolojik taciz eylemlerini disiplin yaptırımlarına bağlamıştır.

657 Sayılı Kanun Kapsamında Amir ve Memurun Yükümlülükleri

Devlet Memurları Kanunu'nun 8. maddesi, Davranış ve İşbirliği başlığı altında devlet memurlarının çalışma arkadaşlarıyla olan ilişkilerini düzenlemektedir. Bu maddeye göre, devlet memurlarının iş birliği içinde çalışmaları temel bir esastır ve çalışma arkadaşlarıyla terbiye, sevgi, saygı ve nezaket kuralları çerçevesinde münasebet kurmaları zorunludur. İş yerinde gerçekleşen yatay veya dikey mobbing eylemleri, tam da bu işbirliği ve nezaket esaslarına aykırılık teşkil etmektedir. Bununla birlikte, kanunun 10. maddesi amir statüsünde bulunan kişilere çok net bir eşit davranma yükümlülüğü getirmektedir. Bu yasal düzenleme, amirlerin maiyetindeki çalışanlara psikolojik taciz uygulamamasını emrederken, aynı zamanda işyerinde hem yatay hem de dikey düzeyde gerçekleşebilecek psikolojik tacizin önüne geçilmesi görevini de amirlere yüklemektedir. Dolayısıyla, amirin eşitlik ilkesine aykırı hareket ederek bir memuru kayırması veya bir memura sistematik baskı uygulaması doğrudan kanuna aykırılık oluşturmaktadır.

Mobbing Eylemlerine Uygulanacak Disiplin Cezaları

Kamuda psikolojik taciz eylemlerinin yaptırım boyutu, 657 sayılı Kanun'un 125. maddesinde yer alan disiplin cezalarının çeşitleri ile ceza uygulanacak fiil ve haller başlığı altında değerlendirilmektedir. Kanunda iş yerinde psikolojik taciz için özel, müstakil bir ceza maddesi ihdas edilmemiş olsa da, amir veya memurların sergilediği mobbing niteliğindeki etik dışı ve baskıcı davranışlar disiplin cezaları kapsamına girmektedir. Memurun onurunu zedeleyen, onu dışlayan, eşitlik ilkesini bozan ve çalışma barışını bozan her türlü yıldırma politikası, fiilin ağırlığına ve niteliğine göre idari yaptırımlarla karşılanmaktadır. İş hukukunda ve idare hukukunda uzman bir avukatın yaklaşımıyla ele alındığında, idari soruşturmalar neticesinde faillerin eylemleri kanundaki mevcut disiplin ihlalleri ile eşleştirilmekte ve buna göre cezalandırma yoluna gidilmektedir. Bu durum, mağdurların hak arama süreçlerinde idari mekanizmaların ne denli kritik bir role sahip olduğunu göstermektedir.

657 Sayılı Kanunda Yer Alan Disiplin Cezası Türleri

Kamu kurumlarında gerçekleştirilen ve psikolojik şiddet unsurları barındıran eylemlerin disiplin soruşturmasına konu olması durumunda, failin alabileceği cezalar eylemin ağırlığına göre kademelendirilmiştir. İşyerinde psikolojik tacize zemin hazırlayan, amirlerin veya eşit statüdeki memurların uyguladığı haksız fiiller, yasanın 125. maddesi uyarınca aşağıdaki disiplin cezalarından birinin uygulanmasını gerektirebilir:

• Uyarma: Memura görevinde ve davranışlarında daha dikkatli olması gerektiğinin yazı ile bildirilmesidir.
• Kınama: Memura görevinde ve davranışlarında kusurlu olduğunun yazı ile bildirilmesidir.
• Aylıktan Kesme: Memurun brüt aylığından belirli oranlarda kesinti yapılması işlemidir.
• Kademe İlerlemesinin Durdurulması: Memurun bulunduğu kademede ilerlemesinin fiilin ağırlığına göre belirli bir süre durdurulmasıdır.
• Devlet Memurluğundan Çıkarma: Memurun bir daha devlet memurluğuna atanmamak üzere memuriyetten çıkarılmasıdır.

Yukarıda sayılan disiplin yaptırımları, mobbing sürecindeki eylemlerin sürekliliği, kasıt unsuru ve memuriyet onurunu zedeleme derecesi dikkate alınarak yetkili disiplin amirleri veya disiplin kurulları tarafından titizlikle uygulanmaktadır.