Tazminat

Terör saldırısı gibi olaylarda devletin ihmali veya kusuru sonradan ortaya çıkmışsa, dava açma süresi zararın veya idarenin kusurunun öğrenildiği tarihten itibaren başlar. Olayın meydana geldiği anda idarenin sorumluluğu bilinmiyorsa, zararla idari eylemsizlik arasındaki bağlantının sonradan yürütülen idari veya cezai soruşturmalarla ortaya konulması mümkündür.

Açtığınız tazminat davasında mahkemenin olayı aydınlatacak nitelikteki ceza dosyası delillerini incelemeden karar vermesi, Anayasa ile güvence altına alınan yaşama hakkının usul boyutunun ihlali anlamına gelir. İdarenin yaşamı koruyucu tedbirler almadığına, yani olayda ihmali bulunduğuna dayandığınız iddiaların mahkemeler tarafından dikkatle incelenmesi gerekir.

İdareyle uzlaşma sağlayamayarak uyuşmazlık tutanağı düzenlenmesi sonrasında, idarenin kusurunu öğrenmeniz durumunda genel hükümlere göre tazminat davası açma hakkınız bulunmaktadır. Özel kanun kapsamında yapılan idari başvurularda veya hazırlanan sulhnamelerde zararın karşılanmamış olması, idarenin sorumluluğunun doğrudan ve asli nedeni olan hizmet kusuru ilkesi gereğince zararlarınızın giderilmesine engel oluşturmaz.

İdari gözetim altında tutulmanızın hukuka aykırı olduğu iddiasıyla doğrudan Anayasa Mahkemesine başvuruda bulunmadan önce, bu süreçle ilgili olarak olağan hukuk yollarını ve özellikle de adli yargıda tazminat davası yolunu tüketmeniz gerekmektedir. Kişinin geri gönderme merkezinden salıverilmiş olması yani idari gözetim durumunun fiilen sona ermiş olması hâlinde, hukuka aykırı tutulma iddialarının telafisi için öncelikle derece mahkemelerinde tazminat davası açılması zorunlu bir adım olarak kabul edilmektedir.

Sahibi olduğunuz televizyon kanalında siyasi bir partiye yönelik sert eleştiriler içeren haberiniz nedeniyle aleyhinize tazminata hükmedilmesi, anayasal haklarınızın ihlali anlamına gelebilmektedir. Özellikle ana muhalefet partisi gibi siyasi aktörlerin ve kurumların, sahip oldukları konum gereği sade vatandaşlara kıyasla eleştirilere karşı çok daha geniş bir hoşgörü gösterme yükümlülüğü bulunmaktadır.

Terör saldırısı gibi üzücü olaylar neticesinde idarenin güvenlik zafiyeti bulunduğunu iddia ederek açacağınız tam yargı davasında, zararı ve idarenin kusurunu olay tarihinde öğrenebilecek durumdaysanız yıllar sonra yapacağınız başvurular süre aşımı nedeniyle reddedilebilecektir. İdari eylemlerden doğan zararların tazmini için kanunda öngörülen dava açma süreleri, idari istikrarın sağlanması meşru amacına hizmet etmektedir.

İdarenin eyleminden kaynaklanan zararı ve idarenin kusurunu olay anında değil de daha sonra yapılan idari veya adli soruşturmalar sonucunda öğrenirseniz, tazminat davası açma süreniz olayın gerçekleştiği tarihten değil, bu durumu öğrendiğiniz tarihten itibaren işlemeye başlayacaktır. İdari eylemin yol açtığı zarar ve illiyet bağı her zaman olayın gerçekleştiği anda açıkça anlaşılamayabilir.

Haksız yere geri gönderme merkezinde tutulduğunuz gerekçesiyle açacağınız tazminat davasını, idari gözetiminizin sona erdiği ve serbest bırakıldığınız tarihten itibaren bir yıl içinde açmanız gerekmektedir. Mahkemeler, bu tür idari eylemlerden doğan tazminat taleplerinde sürenin başlangıcı olarak eylemin idariliğinin ve doğurduğu zararın ortaya çıktığı tarihi, yani hakkınızdaki tutulma hâlinin fiilen son bulduğu tarihi esas almaktadır.

Gözaltı süresi dolmasına rağmen hâkim karşısına çıkarılmama nedenine dayalı açacağınız tazminat davasında, hakkınızda yürütülen asıl ceza davasının sonucunu, yani beraat veya takipsizlik kararını beklemenize gerek yoktur. Kanuni gözaltı süresi içinde hâkim önüne çıkarılmadığınızı iddia ediyorsanız, bu durumun tespiti sürmekte olan asıl davanın esasıyla doğrudan bağlantılı değildir.

Devletin gözetimi altındaki hastanelerde meydana gelen şüpheli ölüm olaylarında idarenin etkili bir soruşturma ve yargılama sistemi kurma yükümlülüğü bulunduğundan, tıbbi ihmal iddialarının yeterince aydınlatılmaması durumunda yaşam hakkının usul boyutunun ihlal edildiği kabul edilebilir. Anayasa Mahkemesi kararlarına göre, kasıtlı olmayan tıbbi ihmal iddialarında devletin pozitif yükümlülüğü, mağdurlara hukuki ve idari yolların açık tutulmasıyla yerine getirilmiş sayılabilmektedir.