Tazminat

Haksız koruma tedbirleri nedeniyle açılan tazminat davalarında, mahkemelerin uygulanan tedbirin ifade özgürlüğüne veya toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkına yönelik bir müdahale niteliğinde olup olmadığını değerlendirmesi ve bunu tazminat miktarına yansıtması gerekmektedir. Kanun koyucu, koruma tedbirleri sonucu doğan kişisel hak mahrumiyetlerinin giderimi için açılacak manevi tazminat davasında duyulan üzüntünün giderimi hususunda herhangi bir sınırlama öngörmemiştir.

Anayasa Mahkemesi, kamulaştırma bedelinin değer kaybına uğratılması nedeniyle mülkiyet hakkının ihlal edildiğini tespit ettiğinde size doğrudan tazminat ödemez, bunun yerine dosyanızı yeniden yargılama yapılması için ilgili yerel mahkemeye gönderir. Tespit edilen anayasal hak ihlalinin sonuçlarının ortadan kaldırılması için yerel mahkemenin yeniden yargılama işlemlerini başlatması hukuki bir zorunluluktur.

Anayasa Mahkemesi, kamulaştırma bedelinin değer kaybetmesi nedeniyle mülkiyet hakkının ihlal edildiğini tespit ettiğinde doğrudan maddi veya manevi tazminat ödenmesine karar vermek yerine kural olarak yeniden yargılama yapılmasına hükmetmektedir. Mahkemenin yerleşik uygulamasına göre, anayasal hak ihlalinin sonuçlarının bütünüyle ortadan kaldırılabilmesi için uyuşmazlığa bakan ilgili derece mahkemesinde yeniden yargılama işlemlerinin yapılmasında hukuki yarar ve zorunluluk bulunmaktadır.

Kamu kurumlarından olan para alacaklarının enflasyon karşısında önemli ölçüde erimesi Anayasa Mahkemesi tarafından mülkiyet hakkının ihlali olarak kabul edilmektedir. Yüksek mahkeme, devletten alınması gereken çeşitli para alacaklarının zamanında ödenmeyerek enflasyon karşısında değer kaybına uğratılmasının veya değer kaybına uğratılarak ödenmesinin kişilere şahsi olarak aşırı ve olağan dışı külfet yüklediğini belirtmektedir.

Ceza infaz kurumunda meydana gelen şüpheli ölüm olaylarının aydınlatılması ve sorumluların cezalandırılması için yürütülen ceza davasının makul bir sürat ve özenle sonuçlandırılamaması, Anayasa ile güvence altına alınan yaşam hakkının usul boyutu yönünden bir hak ihlali teşkil etmektedir. Devletin, yaşam hakkını korumak için oluşturulan yasal çerçevenin gereği gibi uygulanmasını sağlamak ve sorumluların belirlenmesini temin edecek etkili bir yargısal sistem kurmak gibi çok temel bir pozitif yükümlülüğü bulunmaktadır.

Cezaevi yönetiminin hakkınızda uyguladığı haksız disiplin cezası nedeniyle ailenizle görüşememeniz durumunda, yaşanan hak ihlalinin bir karşılığı olarak devletten manevi tazminat talep etme hakkınız bulunmaktadır. Mahpusların dış dünya ve özellikle aile bireyleriyle iletişim kurmasını engelleyen ziyaretçi kabulünden yoksun bırakma gibi cezalar, doğrudan doğruya Anayasa ile güvence altına alınmış olan aile hayatına saygı hakkına yapılmış bir müdahale niteliği taşır.

Anayasa Mahkemesi yaptığınız bireysel başvuru sonucunda adil yargılanma hakkınızın ihlal edildiğine kanaat getirirse, bu ihlalin ve olumsuz sonuçlarının ortadan kaldırılması amacıyla dosyanın yeniden yargılama yapılmak üzere ilgili derece mahkemesine gönderilmesine karar verir. Mahkemenin savcılık itirazını size bildirmeden kabul etmesi gibi usul eksiklikleri nedeniyle silahların eşitliği ve çelişmeli yargılama ilkelerinin zedelendiği tespit edildiğinde, eski hâle getirme kuralı çerçevesinde yargılamanın yeniden yapılması zorunludur.

İdarenin hukuka aykırı işlemi ve mahkeme kararını zamanında uygulamaması nedeniyle evlenememeniz ve aile kurma sürecinizin engellenmesi sonucunda uğradığınız zararlar için manevi tazminat talep etmeniz mümkündür. Devletin, bireylerin kanunlara uygun şekilde evlenebilmeleri için gerekli koşulları sağlama ve evlenmeyi aşırı derece zorlaştıran prosedürlerden kaçınma yönünde pozitif yükümlülükleri bulunmaktadır.

Soruşturma dosyanıza erişiminizin haksız yere kısıtlanması nedeniyle Anayasa Mahkemesi tarafından bir hak ihlali tespit edilmesi durumunda, yaşadığınız bu mağduriyetin karşılığı olarak manevi tazminat talep etmeniz mümkündür. İlgili yargı makamları, tutuklu bulunduğunuz dönemde dosyayı inceleme ve delillere ulaşma yetkinizin soyut ve yetersiz gerekçelerle engellendiğine karar verirse, bu durum kişi hürriyeti ve güvenliği hakkı çerçevesinde bir ihlal olarak kayıtlara geçer.

Boşanma hükmü yönünden itiraz edilmeyip sadece feri nitelikteki tazminat veya nafaka gibi mali talepler kanun yoluna taşındığında, mahkemenin boşanma kararı için gecikmeksizin kısmi kesinleşme şerhi düzenleyerek durumu nüfus müdürlüğüne bildirmesi gerekmektedir. Yargılama devam ederken tarafların boşanma konusundaki kararı kesinleşmişse, diğer tazminat konularının yıllarca sürmesi tarafların yeniden evlenmesine asla engel olmamalıdır.