Tazminat

Uluslararası yargı mercilerinden gelen resmi mektupların cezaevi idaresince hukuka aykırı şekilde denetlenerek eksik teslim edilmesi veya bu konudaki şikâyetlerinizin sonuçsuz bırakılması, temel anayasal haklardan biri olan haberleşme hürriyetine yönelik ciddi bir müdahale niteliği taşır. Bireylerin, resmi kurumlarla veya yargı mercileriyle olan yazışmalarının güvenli ve eksiksiz bir biçimde kendilerine ulaşması anayasal teminat altındadır.

Anayasa Mahkemesi, yargılama sırasında yapılan kanuni düzenleme sebebiyle alacağınızı tahsil edememenizi bir hak ihlali olarak tespit ettiğinde doğrudan maddi veya manevi tazminat ödenmesine karar vermek yerine davanın yerel mahkemede yeniden görülmesine hükmetmektedir. Yüksek mahkemenin yaklaşımına göre, tespit edilen hak ihlalinin sonuçlarının ortadan kaldırılması için asıl yapılması gereken iş, ilk derece mahkemesinin dosyayı tekrar ele alarak ihlale neden olan durumları giderecek yeni bir karar vermesidir.

İlk derece mahkemelerinin, yazdığınız yorumun bağlamını, kime yönelik olduğunu ve hangi sebeple yazıldığını tartışmadan doğrudan ceza vermesi temel haklarınızın ihlali anlamına gelebilmektedir. Mahkemeler, bir sözün hakaret olup olmadığına karar verirken sadece kullanılan kelimeye bakamazlar; sözün söylendiği ortamı, hedef alınan kişinin toplumsal konumunu ve eleştiriye katlanma yükümlülüğünü detaylıca incelemek zorundadırlar.

Alacağınızın tahsil imkânının yasal bir düzenleme ile ortadan kaldırılması nedeniyle Anayasa Mahkemesine yaptığınız başvuruda ihlal kararı verilse bile, genellikle doğrudan manevi tazminat kazanmanız mümkün olmayabilmektedir. Yüksek mahkeme, hakkınızın ihlal edildiğini tespit ettikten sonra bu ihlalin ve yarattığı olumsuz sonuçların ortadan kaldırılması için yerel mahkemelerde davanızın baştan görülmesine karar verir.

Anayasa Mahkemesi tarafından mülkiyet hakkınızla bağlantılı olarak etkili başvuru hakkınızın ihlal edildiği tespit edilse bile size doğrudan tazminat ödenmesine karar verilmez, bunun yerine davanızın yeniden görülmesine hükmedilir. Mahkemenin tespitlerine göre, teorik olarak etkili görünen ancak kanuni düzenleme yüzünden pratikte başarı şansını yitiren davanızda ihlalin ortadan kaldırılabilmesi için en uygun yöntem yeniden yargılama yapılmasıdır.

Anayasa Mahkemesi doğrudan ilk derece mahkemesinin yerine geçerek sizin suçsuz olduğunuza veya beraat etmenize karar veremeyeceği gibi, yeniden yargılama yapılmasının yeterli görüldüğü durumlarda maddi veya manevi tazminat ödenmesine de hükmetmeyebilir. Yüksek mahkemenin temel görevi, davanızda anayasal haklarınızın, özellikle de davanın sonucunu etkileyecek itirazlarınızın incelenmemesi nedeniyle gerekçeli karar hakkı gibi güvencelerin ihlal edilip edilmediğini denetlemektir.

Anayasa Mahkemesi tarafından mülkiyet hakkınızın ve etkili başvuru hakkınızın ihlal edildiğine karar verilmesi durumunda, bu ihlalin sonuçlarının ortadan kaldırılması için öncelikli ve temel yöntem yeniden yargılama yapılmasıdır. İhlalin doğrudan mahkeme kararından ve yargılama sürecindeki kanuni engellerden kaynaklandığı durumlarda, dosyanız yeniden değerlendirilmek üzere ilgili ilk derece mahkemesine gönderilir.

Anayasa Mahkemesi, tespit edilen hak ihlalinin sonuçlarının ortadan kaldırılması için davanın yeniden görülmesinin yeterli bir giderim sağlayacağını değerlendirdiğinden, size doğrudan maddi veya manevi tazminat ödenmesine hükmetmeyecektir. Hukuki mekanizmaları işletme imkânından mahrum bırakılmanız sebebiyle anayasal haklarınızın ihlal edildiği saptandığında, asıl hukuki yarar bu ihlalin kaynağı olan mahkeme kararının düzeltilmesindedir.

Haksız yere gözaltında kaldığınız veya tutuklandığınız süreler için size ödenen tazminatın yetersiz olduğunu düşünüyorsanız, Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru yaparak bu miktarın artırılması yolunda yeniden yargılama talep edebilirsiniz. Ceza davanız beraat veya takipsizlik kararıyla sonuçlandıktan sonra açtığınız tazminat davasında ağır ceza mahkemelerinin hükmettiği tutar, Anayasa Mahkemesinin benzer durumlarda verdiği tazminat miktarlarına göre kayda değer ölçüde düşük olmamalıdır.

Hakkınızda verilen beraat veya takipsizlik kararı sonrasında açacağınız haksız koruma tedbirlerine dayalı tazminat davasında, tutuklanmanızın ifade özgürlüğünüzü ve toplantı hakkınızı engellemiş olması mahkeme tarafından mutlaka dikkate alınmalıdır. Kanun koyucu, haksız yakalama veya tutuklama neticesinde kişisel haklardan mahrum kalınması sebebiyle açılacak manevi tazminat davasında duyulan üzüntünün ve mağduriyetin giderimi için mahkemelere herhangi bir sınırlama getirmemiştir.