Mülkiyet Hakkı

Devletin taşınmazınıza el koyması sonucunda ödenmesi gereken tazminatın enflasyon karşısında değer kaybına uğratılması mülkiyet hakkı ihlali sayılmaktadır. Anayasa Mahkemesi kararlarına göre, devletin kamulaştırma usullerine uymadan bir mülke el atması zaten başlı başına hukuka aykırı bir müdahaledir.

Taşınmazınıza kamulaştırma işlemi yapılmaksızın el atılması durumunda, yaşadığınız bu haksız müdahale nedeniyle manevi tazminat talep etme hakkınız bulunmaktadır. Anayasa Mahkemesi, idarenin yasal usullere uymadan mülkiyetinize müdahale etmesinin mülkiyet hakkının kanunilik ilkesi kurallarına açık bir aykırılık oluşturduğunu kabul etmektedir.

İdarenin arazinize el atması sonrasında hak kazandığınız tazminatın size ödenmesi sürecinde geçen zamanda paranın enflasyon karşısında önemli ölçüde erimesi halinde mülkiyet hakkınızın ihlal edildiği gerekçesiyle Anayasa Mahkemesine bireysel başvuruda bulunma imkânınız mevcuttur. Anayasa Mahkemesi benzer nitelikteki olayları incelediği emsal kararlarında, kamulaştırmasız el atma tazminatlarının enflasyon karşısında değer kaybına uğratılarak ödenmesinin kişilere aşırı ve olağan dışı bir külfet yüklediğini belirtmektedir.

Anayasa Mahkemesi, hizmet birleştirmesi yoluyla emekli olan KHK'lılara emekli ikramiyesi ödenmemesinin mülkiyet hakkıyla bağlantılı olarak ayrımcılık yasağının ihlali olduğuna karar vermiştir. Yüksek mahkeme, sadece memuriyet süresiyle emekli olabilenlerin ihraç edilseler dahi ikramiyelerini aldığını hatırlatarak, farklı kurumlarda çalışmış kişilere sırf bu yüzden ödeme yapılmamasını eşitsizlik olarak nitelendirmiştir.

İdarenin kamulaştırma bedelini hak sahiplerine ödemeden veya ödendiğine dair usulüne uygun bir bildirim yapmadan taşınmazı kendi adına tescil ettirmesi anayasal mülkiyet güvencelerine aykırılık oluşturmaktadır. Anayasa'nın ilgili hükümleri gereğince usulüne uygun bir kamulaştırma işleminden bahsedilebilmesi için taşınmazın gerçek karşılığının ödenmesi zorunluluk taşır.

Komşunuza verilen ruhsat nedeniyle evinizin cephesinin kapanması ve güneşinizin kesilmesi durumunda ruhsatın iptalini talep etme hakkınız bulunmakla birlikte, bu durum doğrudan mülkiyet hakkınızın ihlal edildiği anlamına gelmemektedir. İdare mahkemeleri, verilen inşaat ruhsatı ve yapı kullanım izin belgesinin bölgedeki nazım ve uygulama imar planlarına, örneğin bitişik yapı nizamı gibi plan verilerine uygun olup olmadığını incelemektedir.

Bir şirkete yatırdığınız paranın iadesi için dava açtığınızda, yargılama devam ederken çıkarılan bir kanun nedeniyle alacağınızın tahsil imkânının ortadan kaldırılması durumunda Anayasa Mahkemesi ihlal kararı verebilmektedir. Yüksek mahkeme, alacağın tahsili için uygun hukuki yollara başvurulmasına rağmen sonradan yapılan bir kanuni düzenleme sebebiyle hukuki mekanizmaları işletme imkânından mahrum bırakılmayı anayasal hakların ihlali olarak görmektedir.

Askeri üniversite kurumlarından devredilerek görev yapmaya başlayan profesörlere sivil kökenli öğretim üyelerinden daha düşük ek gösterge rakamı uygulanması temel hak ve özgürlüklerin ihlali anlamına gelmektedir. Anayasa Mahkemesi, aynı unvana sahip kişiler arasında sırf askeri kökenli olmaları sebebiyle 6400 yerine 5800 ek gösterge rakamının uygulanmasının mülkiyet hakkı ile bağlantılı olarak ayrımcılık yasağı güvencesini ihlal ettiğine karar vermiştir.

Asker kökenli bir profesör olarak sivil meslektaşlarınıza göre daha düşük bir ek gösterge rakamına tabi tutulmanız, Anayasa'nın 35. maddesinde güvence altına alınan mülkiyet hakkı ile bağlantılı olarak eşitlik ilkesine aykırıdır.

Mahkemenin hatalı yönlendirmesi sonucu boşuna yatırılan istinaf başvuru harcı nedeniyle yaşanan maddi kayıplar, her durumda doğrudan mülkiyet hakkı ihlali olarak kabul edilmemektedir. Anayasa Mahkemesi, bireysel başvuruları incelerken ihlal iddiasına konu edilen zararın kişisel ve anayasal önem taşıyıp taşımadığına bakmaktadır.