Maddi Tazminat

Anayasa Mahkemesi, haksız yere gözaltında kalmanız sebebiyle uğradığınız maddi zararları veya kazanç kayıplarınızı kural olarak doğrudan hesaplayıp size ödenmesine karar vermemektedir. Uğradığınız zararın, mevcut mal varlığınız ile uygulanan koruma tedbiri olmasaydı mal varlığınızın olacağı durum arasındaki farktan ibaret olduğu kabul edildiğinden, gerçekleşen ihlal ile zararınız arasında açık ve net bir nedensellik bağı bulunması gerekmektedir.

Hak ihlali kararıyla birlikte maddi tazminat talep etmeniz mümkün olmakla beraber, Anayasa Mahkemesi genellikle ihlalin ve sonuçlarının ortadan kaldırılması için yeniden yargılama yapılmasını yeterli bir giderim olarak kabul ettiğinden tazminat talebinizi reddedebilmektedir. Somut benzer dosyalarda yüksek mahkeme, şirkete yatırılan paranın iadesi talebiyle açılan dava sırasında yapılan kanuni düzenleme sonucu alacağın tahsil imkânının ortadan kaldırılması nedeniyle oluşan ihlalin telafisi için mahkeme sürecinin yeniden işletilmesinde hukuki yarar görmektedir.

Hak ihlali tespit edilen durumlarda mahkemenin temel amacı ihlalin sonuçlarını tamamen ortadan kaldırmak olduğu için öncelikle davanızın ilk derece mahkemesinde yeniden görülmesine karar verilmektedir. Anayasa Mahkemesi, alacağınızın tahsil imkânının sonradan çıkarılan kanunla engellenmesi şeklindeki müdahalelerde en uygun çözümün yeniden yargılama yapılması olduğunu kabul etmektedir.

Anayasa Mahkemesi sizi haklı bularak haklarınızın ihlal edildiğine karar verse bile, doğrudan maddi veya manevi tazminat ödenmesine hükmetmek yerine öncelikle yargılamanın yenilenmesi yolunu tercih etmektedir. Yüksek mahkeme, kanuni düzenleme sebebiyle alacağın tahsil imkânının ortadan kalkması durumunda oluşan ihlalin ve sonuçlarının ortadan kaldırılabilmesi için en uygun yöntemin, dosyanın ilk derece mahkemesine veya ilgili bölge adliye mahkemesine gönderilerek yargılamanın yeniden yapılması olduğuna kanaat getirmektedir.

Anayasa Mahkemesi tarafından hakkınızın ihlal edildiğine karar verilmesi durumunda, ihlalin ve sonuçlarının ortadan kaldırılması için öncelikle dosyanızın ilk derece mahkemesinden temin edilerek davanızın yeniden görülmesine karar verilmektedir. Yüksek mahkeme, ihlal kararında belirtilen ilkelere uygun yeni bir karar verilmesi amacıyla yeniden yargılama yapılmasını hukuki bir yarar ve gereklilik olarak kabul etmektedir.

Meydana gelen ağır yaralanma neticesinde hastanede yatarak tıbbi iyileşme süreci geçirmenize ve belirli bir süre iş gücünüzden mahrum kalmanıza rağmen, sadece kalıcı sakatlık oranınızın bulunmadığı gerekçesiyle maddi tazminat talebinizin reddedilmesi olaydaki idari kusurların tam aydınlatılmaması sebebiyle eksik inceleme niteliği taşımaktadır. Yaralanmanızın, bir başka askerin komutanın odasındaki dolaptan zorla aldığı silahla kalabalık bir alanda ateş etmesi gibi idarenin koruma ödevini yerine getiremediği bir ortamda gerçekleştiği durumlarda, idarenin bu olaydaki ihmali tam olarak tartışılmadan tazminat hakkınızın reddedilmesi adil bir yaklaşım değildir.

Haksız gözaltı veya tutuklama süreçlerinden kaynaklanan maddi zarar taleplerinizin reddedilmesi durumunda Anayasa Mahkemesi sadece kararda açık bir keyfîlik veya bariz bir takdir hatası olup olmadığına bakarak karar vermektedir. Ağır ceza mahkemelerinin maddi tazminat miktarını veya talebin kabul edilip edilmeyeceğini belirlemede daha iyi bir konumda olduğu kabul edildiğinden, ihlal ile zarar arasındaki bağlantının kesin olarak ispatlanması son derece önemlidir.

Haksız uygulanan koruma tedbirleri yüzünden uğradığınız maddi zararlarınızın karşılanması için açtığınız davada verilen ret veya eksik hesaplama kararlarının bariz bir takdir hatası içermesi hâlinde bireysel başvuru yoluna gidebilirsiniz. Maddi zarar, haksız yere tutuklu veya gözaltında kaldığınız dönemde mal varlığınızda fiilen meydana gelen azalma ya da yoksun kalınan kâr şeklinde ortaya çıkabilmektedir.

Yüksek mahkeme hak ihlali tespit etse bile, uğradığınız zararlar için doğrudan maddi tazminat ödenmesine hükmetmemektedir. Karar yaklaşımına göre, tespit edilen ihlalin ve bu ihlalin yol açtığı olumsuz sonuçların ortadan kaldırılması için yerel mahkeme tarafından yapılacak yeniden yargılama işlemi yeterli bir giderim yöntemi olarak kabul edilmektedir.

Maddi zararınızı alabilmeniz için öncelikle uygulanan haksız koruma tedbiri ile uğradığınız zarar arasında net bir nedensellik bağı bulunması gerekmektedir. Maddi zarar, sizin mevcut mal varlığınız ile söz konusu haksız tutulma süreci yaşanmasaydı mal varlığınızın olacağı durum arasındaki farktan oluşur.