İnsan Hakları

Anayasa Mahkemesi kararlarına göre, kamulaştırmasız el atma karşılığında hükmedilen tazminatın enflasyon karşısında değer kaybına uğratılması mülkiyet hakkının ihlali olarak kabul edilmektedir. Mahkeme, daha önceki benzer uyuşmazlıklarda ortaya koyduğu anayasal ilkeler çerçevesinde, idare tarafından ödenmesi gereken tazminat bedellerinin zaman içinde enflasyon karşısında önemli ölçüde erimesini veya bu şekilde değer kaybına uğratılarak ödenmesini vatandaşlar üzerinde şahsi olarak aşırı ve olağan dışı bir külfet yaratan bir durum şeklinde nitelendirmektedir.

Arabanızın üzerine konulan tedbir kararının makul olmayan bir süre boyunca devam etmesi, mülkiyet hakkınızın ihlali anlamına gelebilmektedir. Anayasa Mahkemesi kararlarına göre, mülkiyet hakkını sınırlandıran bir tedbirin hukuka uygun ve ölçülü kabul edilebilmesi için mutlaka kapsamı ve süresi bakımından orantılı bir şekilde uygulanması gerekmektedir.

Şirkete yatırdığınız paranın iadesi talebiyle açtığınız dava devam ederken yapılan kanuni bir düzenleme sonucunda alacağınızı tahsil etme imkânınızın ortadan kaldırılması durumunda Anayasa Mahkemesine bireysel başvuruda bulunarak hakkınızı arayabilirsiniz. Yüksek mahkeme, alacağın tahsili için uygun hukuki yollara başvurulmasına rağmen yargılama sırasında yapılan kanuni düzenleme nedeniyle kişilerin hukuki mekanizmaları işletme imkânından mahrum bırakılmasını hak ihlali olarak kabul etmektedir.

Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonu tarafından devralınan bir bankadaki katılım fonu hesabınıza uzun süre bloke konulması, anayasal güvence altında olan mülkiyet hakkınızın ihlali olarak kabul edilmektedir. Anayasa Mahkemesi benzer durumlara ilişkin verdiği emsal kararlarında, banka hesabı üzerindeki bloke işleminin çok uzun süre boyunca devam etmesinin kişilere şahsi olarak aşırı bir külfet yüklediğini değerlendirmektedir.

İkamet izninizin uzatılmaması nedeniyle Türkiye'de bulunan taşınmazlarınızı fiilen kullanamayacak olmanız, mülkiyet hakkınızın ihlal edildiği anlamına gelmemektedir. Kamu makamlarının ülkeye girişinize izin vermemesi, sahip olduğunuz taşınmazları satma, devretme veya kiraya verme gibi mülkiyet hakkı kapsamındaki hukuki tasarruf imkânlarınızı ortadan kaldırmadığı için bu duruma yönelik ölçüsüz bir müdahale yapıldığı kabul edilmemektedir.

Mülkünüze ulaşamamanız gibi devam eden müdahalelerde zararın doğduğu tarih için kesin bir gün belirlenemeyeceğinden, tazminat başvurusu için öngörülen sürenin müdahalenin tamamen sona erdiği tarihten itibaren başlatılması gerekmektedir. Anayasa Mahkemesi kararlarına göre, mülke ulaşılamaması nedeniyle oluşan zararların karşılanması amacıyla yapılan başvurularda, sürenin müdahalenin başladığı ilk günlerden itibaren hesaplanması aşırı şekilci bir yaklaşımdır.

Terör olayları nedeniyle mülke ulaşamama gibi devam eden durumlarda zarar tespit komisyonuna yapılacak başvuru süresi, ancak mülke ulaşamama durumunun yani müdahalenin tamamen ortadan kalktığı tarihten itibaren işlemeye başlamaktadır. Anayasa Mahkemesi, süregelen nitelikteki müdahalelerde olay için somut bir başlangıç tarihi belirlenemeyeceğini ve kanunda öngörülen sürelerin müdahalenin kesildiği tarihten itibaren başlatılması gerektiğini açıkça vurgulamaktadır.

İdarenin süregelen engellemeleri nedeniyle mülkünüze ulaşamadığınız hallerde tazminat davasının sadece süre aşımı gerekçesiyle reddedilmesi durumunda Anayasa Mahkemesi, mülkiyet hakkınızla bağlantılı olarak etkili başvuru hakkınızın ihlal edildiğine karar vererek davanın yeniden görülmesini sağlar. Anayasa Mahkemesi, olayların sürekli devam ettiği durumlarda zararın başlama tarihini katı bir şekilde değerlendiren yerel mahkeme kararlarını anayasaya aykırı bulmakta ve mülk sahibinin yasal tazminat imkanlarından yararlanmasının zorlaştırılmasını hukuka aykırı bulmaktadır.

Bir davanın devam etmesi sebebiyle tapu kaydınıza konulan tedbirin makul olmayan bir süre boyunca devam etmesi normal ve hukuka uygun kabul edilmemektedir. Mahkemeler tarafından verilen tedbir kararlarının hakkınızı sınırlandırması hususunda belirli ölçütler bulunmaktadır ve bu tedbirin ölçülülük ilkesi gereğince kapsamı ile süresi bakımından orantılı bir şekilde uygulanması şarttır.

Arazinize kamulaştırma yapılmaksızın el atılması karşılığında size ödenmesine hükmedilen tazminatın enflasyon karşısında değer kaybına uğraması veya uğratılarak ödenmesi mülkiyet hakkınızın ihlali anlamına gelmektedir. Anayasa Mahkemesi kararlarına göre, hak edilen kamulaştırmasız el atma tazminatının enflasyon karşısında önemli ölçüde değer kaybetmesi, mülk sahibine şahsi olarak aşırı ve olağan dışı bir külfet yüklemektedir.