Hukuka Aykırılık

Hayır, parmak izi veya iris taraması gibi fiziksel özelliklerinizi ayırt etmeye yarayan bilgiler doğrudan sağlık verisi sayılmamakla birlikte, kanunlarımızca en üst düzeyde korunan özel nitelikli kişisel veri kategorisinde yer aldığından bunları vermek zorunda değilsiniz. Biyometrik veriler olarak adlandırılan bu dijital kayıtlar, bir gerçek kişinin özgün bir şekilde teşhis edilmesini sağlayan son derece hassas nitelikteki verilerdir ve bazı durumlarda kişilerin sağlık durumlarına veya genetik özelliklerine dair önemli emareler de barındırabilmektedir.

Boşanma davalarında eşlerin, diğer eşin cinsel işlev bozuklukları veya fizyolojik sorunlarına ilişkin tıbbi testlerden geçirilmesini mahkemeden talep etmesi, kişinin beden mahremiyeti ve bütünlüğüne yönelik ciddi bir ihlal ihtimali yaratmaktadır. Anayasamıza ve ilgili ceza kanunu hükümlerine göre, tıbbi zorunluluklar ve kanunda açıkça yazılı haller dışında hiç kimse kendi açık rızası olmadan bedensel bir muayeneye tabi tutulamaz.

Günümüzde gelişen yapay zeka ve sentetik içerik üretim teknolojileriyle oluşturulan sahte görsel veya işitsel kayıtların doğrudan hükme esas alınması, maddi gerçeğin araştırılması ilkesi gereği adli bilişim uzmanları tarafından titizlikle doğrulanmadıkça mümkün değildir. Deepfake gibi yöntemlerle kişinin hiç bulunmadığı bir yerde gösterilmesi veya söylemediği sözleri söylemiş gibi yansıtılması, yargılamalarda görsel-işitsel delillere duyulan güveni sarsan ciddi bir risk faktörüdür.

Sığınma başvurunuzun değerlendirilmesi sürecinde, kimliğinizin ve anlattığınız hikayenin doğruluğunu teyit etmek amacıyla yetkililerin cep telefonunuzdaki veya sosyal medya hesaplarınızdaki dijital izlerinizi incelemesi, modern sınır gözetim uygulamaları arasında yer almaktadır. Günümüzde salt sözlü beyanlar yerine dijital sicil kayıtlarının incelenmesi, idareler tarafından risk analizlerinin bir parçası olarak sıklıkla kullanılmaktadır.

Veri sorumlularının kişisel verilerinizi işlerken her zaman dürüstlük kuralı ve hukuka uygunluk ilkelerine riayet etmesi zorunlu olup, indirim kartı gibi basit bir işlem için annenizin kızlık soyadı gibi gereksiz detayların istenmesi hukuka aykırılık teşkil edebilecek önemli bir emaredir. Hukukumuzda kişisel verilerin yalnızca işlendikleri amaçla bağlantılı, sınırlı ve ölçülü olması ilkesi benimsenmiş olup, bir hazır giyim mağazasının sadece iletişim ve kimlik bilgilerinizi alması meşru bir amaç olarak değerlendirilebilirken, bunun ötesine geçerek aşırı veri talep etmesi hakkın kötüye kullanılması olarak yorumlanabilir.

Topluma açık bir kafe veya restoran gibi ortamlarda bulunuyor olsanız dahi, sadece kendi aranızda geçen ve başkaları tarafından hususi bir çaba sarf edilmeden duyulamayacak olan fısıldaşmalarınızın veya sohbetlerinizin gizlice dinlenmesi hukuka aykırılık taşıyan bir eylemdir. Yasalarımız, bireylerin kendi aralarında gerçekleştirdikleri bu tür aleni olmayan özel konuşmaların, bir cihaz yardımıyla rıza dışında dinlenmesini, kaydedilmesini veya aktarılmasını ceza hukuku anlamında suç teşkil edebilecek davranışlar arasında saymaktadır.

E-ticaret platformlarının olağandan uzun ve karmaşık genel veri işleme belgeleri veya gizlilik politikaları içine onay ibarelerini saklayarak kullanıcılardan rıza almaya çalışması, aydınlatma yükümlülüğünün usulüne uygun yerine getirilmediğine yönelik kuvvetli bir emare oluşturmaktadır. Kişisel Verileri Koruma Kurulu kararlarına göre aydınlatma yükümlülüğü ile kişisel veri işlenmesine dair açık rızanın alınması işlemlerinin aynı metin üzerinden sunulması ve birbirinden bağımsız olarak tasarlanmaması hukuka aykırılık teşkil eden bir kural ihlalidir.

Dijital hizmet sağlayıcı şirketlerin, kullanıcıların özel iletişimlerine ait verileri veya yazışma içeriklerini devlet kurumlarıyla paylaşması, ancak yasalarda açıkça belirlenmiş zorunlu hallerde ve genellikle bir yargı kararı bulunması koşuluyla hukuka uygun kabul edilebilir. Devletlerin ulusal güvenlik gibi gerekçelerle, yeterli hukuki güvence ve bağımsız denetim mekanizması olmaksızın şirketlerden kitlesel veya keyfi veri talep etmesi, uluslararası hukukta haberleşme hürriyeti bağlamında hukuka aykırılık taşıyabilecek bir durumdur.

Bir uygulamanın sizden sadece belirli bir hizmeti sunmak için aldığı bilgileri, rızanız veya hukuki bir gereklilik olmaksızın başka amaçlarla işlemesi ve size özel reklamlar sunması hukuka aykırılık teşkil edebilecek bir durumdur. Veri koruma kuralları gereği, kişisel veriler ancak belirli, açık ve meşru amaçlar için işlenebilir ve sonradan ortaya çıkan uyumsuz amaçlar için kullanılamaz.

Kolluk kuvvetlerinin makul şüphe gerekçesiyle dahi olsa, yasal şekil şartlarına uymadan ve rızanız bulunmadan bedeniniz üzerinde zorla detaylı ve mahrem arama yapması, anayasal haklarınıza yönelik çok ciddi bir müdahale sayılır. Ceza kanunlarımıza göre kişinin vücut boşluklarında veya bedeni üzerinde bu tarz hassas tıbbi veya fiziki müdahalelerin gerçekleştirilebilmesi kural olarak bir hâkim kararı yahut savcı talimatı gibi net bir kanuni yetkiye dayanmak zorundadır.