Aydınlatma Yükümlülüğü

Hayır, kurumların sizden kişisel verilerinizi toplarken bu verileri hangi amaçla, kimlerle paylaşacaklarını ve kanuni haklarınızın neler olduğunu baştan açıklamaması yasal düzenlemelere aykırıdır. Her kurum, kişisel verilerinizi alırken ve işlerken size karşı mutlak bir aydınlatma yükümlülüğü altındadır ve bu yükümlülük anayasa ile güvence altına alınmış olan bilgi edinme hakkınızın temel bir parçasıdır.

Kişisel verilerinizin sizden elde edildiği esnada, verileri toplayan kurumun size verilerin işlenme amacı, kimlere ve hangi amaçla aktarılabileceği gibi konularda detaylı bilgi vermesi kanuni bir zorunluluktur. Hukukumuzda aydınlatma yükümlülüğü olarak adlandırılan bu kural, veri işleme faaliyetinin hukuka uygun, adil ve şeffaf bir şekilde yürütülmesinin temel şartlarından biri olarak kabul edilmektedir.

Arabulucunun, hukuki sürece başlamadan hemen önce sizi arabuluculuğun işleyişi, yasal sonuçları ve süreçte vereceğiniz kişisel verilerinizin nasıl kullanılacağı konusunda detaylı bir biçimde bilgilendirmesi, aydınlatma yükümlülüğü kapsamındaki en temel yasal görevlerinden biridir. Görüşmelerin şeffaflığını sağlayan ve veri koruma hukukunun temel taşı sayılan bu zorunluluk, özellikle rızanıza başvurulacak durumlarda onayınızın sonuçları hakkında net bir bilinçle hareket etmenizi güvence altına almayı hedefler.

Bilgilerinizi toplayan kişi veya kurumlar, en geç bu verilerin elde edilmesi sırasında sizi şeffaf bir şekilde bilgilendirmekle yükümlü olup bu sürece hukuki boyutta aydınlatma yükümlülüğü adı verilmektedir. Hukuka aykırı bir uygulamanın önüne geçilebilmesi adına, verilerinizi alan kurumun kendi kimliğini, bu verileri hangi amaçla işleyeceğini, kimlere hangi sebeple aktarabileceğini, verileri toplama yöntemini ve hukuki sebebini size açıkça bildirmesi gerekir.

İşe alım sürecinde verilerinizi işleyen şirketin, kişisel verilerinizin tamamen veya kısmen otomatik yollarla işleneceği ve mimikleriniz gibi analizlerin yapılacağı konusunda mülakat öncesinde sizi açıkça bilgilendirmemiş olması, aydınlatma yükümlülüğü ihlali olarak değerlendirilebilecek bir eylemdir. Kanun uyarınca veri sorumlusu konumundaki işverenin, kişisel verilerinizi hangi amaçla ve yöntemle işlediğini size şeffaf bir biçimde, en baştan bildirmesi zorunludur.

Kesinlikle mecburidir, zira kanun gereği veri sorumlusu veya yetkilendirdiği kişi, kişisel verilerinizi elde ettiği sırada sizi verilerin hangi amaçla işleneceği ve kimlere aktarılacağı konusunda mutlaka bilgilendirmek zorundadır. Aydınlatma yükümlülüğü adı verilen bu kural, açık rıza alınan veya kanundaki diğer hukuka uygunluk nedenlerine dayanılarak yapılan tüm veri işleme faaliyetlerinde eksiksiz olarak yerine getirilmelidir.

Veri işleyen şirketlerin, kişisel bilgilerinizi yapay zeka sistemlerinin eğitiminde veya profilleme faaliyetlerinde kullanmadan önce sizi açık, sade ve anlaşılır bir dille bilgilendirmesi kanuni bir zorunluluktur. Bu işleme aydınlatma yükümlülüğü denilmektedir ve verilerinizin neden toplandığını, hangi algoritmik süreçlerden geçeceğini ve sonuçlarının neler olabileceğini bilmek en temel hakkınızdır.

Veri işleyen kurum ve kuruluşların, kullanıcıların verilerini nasıl kullanacaklarını açık, sade ve kişinin kolayca anlayabileceği bir dille bildirmesi yasal bir zorunluluktur. Türkiye'deki kullanıcılara hizmet veren platformların aydınlatma yükümlülüğü kapsamında bilgilendirme metinlerini Türkçe sunmamaları ve anlaşılması güç, çok uzun hukuki terimler içeren metinler kullanmaları mevzuata aykırılık teşkil edebilmektedir.

Kişisel verilerin elde edilmesi sırasında müşterilerin hakları, verilerin hangi amaçla işleneceği ve kimlere aktarılacağı gibi konularda bilgi verilmesini kapsayan aydınlatma yükümlülüğü, kural olarak bizzat veri sorumlusu olan şirketinize ait bir borçtur. Ancak, bu hukuki görevin fiilen yerine getirilmesi işini, sözleşme ve uygun talimatlar aracılığıyla sizin adınıza hareket eden çağrı merkezine bir alt yükümlülük olarak devretmeniz mümkündür.

Bir elektronik ticaret sitesinin kişisel verilerinizi toplarken size bu bilgilerin hangi amaçla kullanılacağına dair bilgi vermemesi, kanuni bir zorunluluk olan aydınlatma yükümlülüğü ihlali anlamına gelebilecektir. Mevzuata göre, verilerinizi toplayan veri sorumlusu kişi veya kurumlar; verilerinizin hangi amaçla işleneceği, kimlere aktarılabileceği, toplanma yöntemi ve hukuki sebebi ile haklarınız konusunda sizi en geç verilerin elde edildiği anda bilgilendirmek zorundadır.