Adil Yargılanma Hakkı

Ses ve görüntü aktarımında yaşanan teknik aksaklıklar, sizi doğrudan etkilediği için savunma hakkınızın kısıtlanması niteliğinde değerlendirilebilecek önemli bir nedendir. Ceza yargılamasında maddi gerçeğe ulaşılması için çelişmeli yargılama ilkesi gereği söylenenleri net duymanız, anlamanız ve bunlara karşı itirazlarınızı özgürce dile getirebilmeniz hayati önem taşır.

Ceza yargılamasında bizzat duruşmada hazır bulunarak savunma yapmanız kural olmakla birlikte, zorunlu hallerde Ses ve Görüntü Bilişim Sistemi (SEGBİS) üzerinden ifadenizin alınması mümkündür. Yargıtay kararlarında da belirtildiği üzere, zorunlu nedenlerin varlığı halinde bu yöntem adil yargılanma hakkına bir müdahale olarak görülmeyebilmektedir.

Duruşma esnasında yaşanan teknik altyapı sorunları nedeniyle savunmanızın anlaşılamaması, adil yargılanma hakkı ihlali çerçevesinde temyiz veya itiraz yollarında ileri sürülebilecek ciddi bir hukuki gerekçe oluşturabilir. SEGBİS uygulamalarında sesin ve görüntünün net bir şekilde iletilmemesi, kimlik teşhisinin yapılamaması veya bağlantı kopuklukları gibi durumlar savunma hakkının kısıtlanması riskini doğurmaktadır.

Adaletin hızlı ve etkin tecellisi amacıyla kurulan Ulusal Yargı Ağı Projesi (UYAP), yargısal süreçleri kolaylaştırmakla birlikte, sistemin düzgün çalışmamasından kaynaklanan ciddi hak kayıpları hukuken korunmaktadır. Bilişim sistemindeki teknik bir arıza, sunucu çökmesi veya yazılımsal bir iletişim hatası nedeniyle yasal süresi içinde gönderdiğiniz evrakın dosyaya yansımaması, doğrudan vatandaşın kusuru olarak değerlendirilemez.

Farklı bir ilde bulunan mahkemenize fiziksel olarak gitmenize gerek kalmadan, bulunduğunuz yerdeki adliyeden teknolojik imkanlar aracılığıyla ifade vermeniz mümkündür. Ceza muhakemesi sistemimizde yer alan Ses ve Görüntü Bilişim Sistemi sayesinde, mahkemenizin bulunduğu şehre seyahat etmeksizin, sesinizin ve görüntünüzün aynı anda duruşma salonuna elektronik ortamda iletilmesi yoluyla ifadeniz alınabilmektedir.

Yüz tanıma teknolojileri, özellikle eğitim verilerinin yetersizliği veya ön yargılı olması nedeniyle belirli bir ırk veya ten rengine mensup kişileri yanlış teşhis edebilmekte olup bu durum yasal hak arama süreçlerine konu edilebilir. Sistemlerin, farklı cinsiyet ve ten renginden yeterli örnek içermeyen verilerle eğitilmesi durumunda ortaya çıkan bu yanılma payı, kişilerin haksız yere suçlanması gibi ağır mağduriyetler yaratabilmektedir.

Öngörücü kolluk faaliyetleri kapsamında yapay zeka sistemlerinin istatistiksel verilere dayanarak suç şüphesi oluşturması, adil yargılanma hakkı ve masumiyet karinesi ihlali iddialarıyla yargı makamları önüne taşınabilecek çok yönlü ve karmaşık bir hukuki konudur. Suçun işlenmeden önce geçmiş polis kayıtları, sosyal medya ihbarları ve lokasyon verileri üzerinden algoritma yardımıyla tahmin edilmesi, uygulamada ayrımcı ve önyargılı profil çıkarma sonuçları doğurma riski barındırmaktadır.

Hukuken hala eşiniz dahi olsa, açık rızanız veya mahkeme kararı olmadan evlilik öncesine ait hastane kayıtlarınız gibi son derece mahrem ve özel nitelikli kişisel verilerinizi gizlice ele geçirip davanın esasına sunması, hukuka aykırı bir müdahale olarak değerlendirilmeye son derece elverişlidir. Anayasa Mahkemesi kararlarında da vakıa bazlı olarak istikrarlı bir şekilde belirtildiği üzere, kişinin sağlık verilerinin üçüncü kişilerce veya eşi tarafından izinsiz olarak elde edilmesi ve mahkemelere delil olarak sunulması eylemi, kişisel verilerin korunması hakkı ile iddia edenin adil yargılanma hakkı arasında bir hukuki çatışma yaratsa da, çoğu zaman anayasal kişilik hakkının ağır bir ihlali niteliğinde görülmektedir.

Ceza yargılamasında sanığın mahkeme salonunda bizzat bulunma imkânı elinden alınarak isteği dışında uzaktan bağlantı ile savunma yapmaya zorlanması, hukuki incelemeye esas oluşturabilecek bir adil yargılanma hakkı ihlali şüphesi doğurur. Mevzuatımızda ve yüksek mahkeme kararlarında vurgulandığı üzere, sanığın hakimiyle doğrudan yüz yüze gelmesini sağlayan vasıtasızlık ilkesi, yargılamanın sağlıklı yürütülmesi için temel bir güvencedir.

İdari makamlar tarafından yürütülen soruşturmalarda kendinizi sözlü olarak ifade etme talebinizin karşılanmaması, mevzuatın kuruma tanıdığı çerçevenin darlığından kaynaklanabilmektedir. Ancak anayasal bir güvence olan adil yargılanma hakkı ve idari usul ilkeleri uyarınca, muhatapların yaptırım öncesinde iddia ve savunmalarını etkili biçimde, yüz yüze anlatabilmeleri savunma hakkının özünü oluşturur.