Açık Rıza

Kişisel verilerinizin, özellikle siyasi görüşünüzün ve sağlık durumunuzun rızanız dışında kaydedilmesi, kişisel verilerin kaydedilmesi suçu kapsamında değerlendirilebilecek ciddi bir eylemdir. Kanunlarımızda kişilerin ırkı, siyasi düşüncesi, dini, mezhebi, sağlığı ve cinsel hayatı gibi bilgiler özel nitelikli kişisel veri olarak sınıflandırılmış olup, bunların açık rıza olmaksızın işlenmesi yasaklanmıştır.

Kişisel verilerinizin suç önleme algoritmalarında kullanılarak bir risk profili oluşturulması, mevcut anayasal güvenceler ve kişisel verilerin korunması mevzuatı çerçevesinde son derece hassas ve hukuki incelemeye esas oluşturabilecek bir durumdur. Hukuk sistemimizde verilerin işlenebilmesi için açık bir kanun hükmünün veya kişinin açık rıza beyanının bulunması gerekmektedir.

Elektronik haberleşme sektöründe hizmet veren işletmecilerin, abonelerine ait iletişim detaylarını ve konum bilgilerini açık rıza bulunmaksızın pazarlama veya reklam şirketlerine vermesi yürürlükteki yasal mevzuat uyarınca sınırlandırılmış bir fiildir. İletişimin sağlanması ve faturalandırma amacıyla geçici olarak işlenen trafik verisi niteliğindeki bilgilerin, bu amaçlar ortadan kalktıktan sonra silinmesi veya ilgili kişinin tespitini engelleyecek şekilde anonimleştirilmesi gerekmektedir.

İşverenin, mülkiyeti şirkete ait olsa dahi size tahsis edilen kurum bilgisayarındaki şahsi hesaplarınızı veya kişisel dosyalarınızı sizden habersiz incelemesi kural olarak mutlak bir yasal hakka dayanmamakta olup, bu tür bir denetimin hukuka uygun sayılabilmesi için sınırların önceden çok net çizilmiş olması gerekmektedir. İşveren konumundaki kurumların, bilgisayarların amaç dışı kullanımını denetleme yetkisi ancak personele denetimin nasıl, hangi periyotlarda ve kim tarafından yapılacağı hususunda önceden detaylı bilgi verilip açık rıza onayı alınmışsa bir hukuka uygunluk sebebi olarak mahkemelerce kabul edilebilmektedir.

Bir yapım veya oyuncu sözleşmesi imzalamış olmanız, yapımcının sizin görüntünüz ve sesiniz üzerinde her türlü teknolojik imkanı kullanarak sınırsız ve keyfi değişiklik yapabileceği anlamına gelmemektedir. Eğer imzaladığınız sözleşmenizde deepfake veya benzeri dijital teknolojilerin kullanılarak mimiklerinizin ve sahnelerinizin sonradan değiştirileceğine dair açık rıza niteliği taşıyan özel ve anlaşılır bir madde yoksa, bu tür köklü müdahalelere katlanmak zorunda değilsiniz.

Kural olarak kişisel verilerin işlenmesi ve aktarılması için veri sahibinin açık rızası aranmakla birlikte, kanunlarda açıkça öngörülen hallerde bu rızaya ihtiyaç duyulmamaktadır. Özellikle veri sorumlusunun hukuki yükümlülük altında olduğu sosyal güvenlik mevzuatı veya vergi hukuku kapsamındaki işlemlerde, idarenin ilgili kurumlarla kişisel verilerinizi paylaşması hukuka uygun bir işlemdir.

Sağlık durumu gibi son derece hassas nitelikteki kişisel verilerin, yapay zeka destekli uygulamalar tarafından toplanarak ileride iş veya sigorta şirketleriyle sizin aleyhinize sonuç doğuracak şekilde paylaşılması ciddi bir hukuki ihlal riski barındırmaktadır. Sağlık verileriniz üzerinden profil oluşturulması ve belirli bir hastalığınız ya da fiziksel durumunuz gerekçe gösterilerek haklara veya fırsatlara erişiminizin kısıtlanması sağlık durumu temelinde ayrımcılık olarak kabul edilebilecek bir eylemdir.

Hukuk davalarında duruşmaya uzaktan katılabilmeniz için kural olarak her iki tarafın da bu duruma rıza göstermesi aranmaktadır. Mevzuatımızdaki düzenlemeye göre, tarafın veya vekilinin aynı anda ses ve görüntü nakledilmesi yoluyla bulunduğu yerden duruşmaya katılabilmesi, ancak mahkemenin her iki tarafın rızasını alması koşuluyla hukuken geçerli bir zemine oturmaktadır.

E-ticaret sitelerinin size ticari elektronik ileti gönderebilmesi için önceden seçili gelen onay kutucuklarıyla izin alması hukuka aykırı bir veri işleme faaliyeti olarak değerlendirilebilir. Kişisel Verilerin Korunması Kanunu kapsamında, geçerli bir açık rızadan bahsedebilmek için aktif rıza yönteminin kullanılması, yani kullanıcının bilinçli bir eylemiyle onay vermesi gerekmektedir.

İnternet üzerinden yapacağınız bir alışverişte, sunulan mal veya hizmetin ifası için zorunlu olmayan kişisel verilerinizin talep edilmesi veri minimizasyonu ilkesine aykırılık oluşturabilecek bir eylemdir. E-ticaret siteleri yalnızca sözleşmenin kurulması ve siparişin size ulaştırılması için gerekli olan kimlik, adres ve ödeme bilgilerinizi talep edebilir.