Karar Bülteni

KARARIN KÜNYESİ

• Yurda giriş yasağında aile bağları gözetilmelidir.
• Kamu güvenliği tehdidi somut delillerle ispatlanmalıdır.
• İdari ve yargısal kararlar yeterli gerekçe içermelidir.
• Risk analizleri tek başına sınır dışı sebebi olamaz.

Bu karar, idare hukuku ve temel insan hakları kesişiminde, özellikle mavi kart sahibi ve Türkiye ile köklü, organik ailevi bağları bulunan bireylerin yurda giriş yasağı işlemlerinde idarenin ve derece mahkemelerinin sahip olduğu takdir yetkisinin anayasal sınırlarını net bir biçimde çizmesi bakımından hukuken büyük bir önem taşımaktadır. Anayasa Mahkemesi, kamu düzeni ve millî güvenlik gibi idareye geniş takdir alanı bırakan gerekçelerle tesis edilen tahdit kodlarının ve yurda giriş yasaklarının, yalnızca soyut istihbari bilgilere veya yüzeysel profil analizlerine dayandırılamayacağını açıkça ortaya koymuştur. Kişinin özel ve aile hayatına yapılan bu türden ağır müdahalelerde, idarenin ileri sürdüğü iddialarını somut, objektif ve şüpheden uzak delillerle kanıtlaması gerektiği; yargı mercilerinin de bu delilleri hiçbir şüpheye yer bırakmayacak şekilde titizlikle denetlemesi gerektiği vurgulanmıştır.

Kararın emsal etkisi, uygulamada sıklıkla karşılaşılan Ç-138 ve Ç-141 gibi sınır dışı ve giriş yasağı tahdit kodlarının idare tarafından matbu, genel geçer gerekçelerle ve denetimsiz bir biçimde uygulanamayacağının netleşmesinde kendini göstermektedir. Derece mahkemelerinin, idarenin mahkemeye sunduğu tutanakları veya risk analiz raporlarını sorgulamaksızın mutlak doğru kabul etmek yerine; başvurucunun Türkiye'deki mevcut ailevi bağlarını, ziyaret amacını, insani durumlarını ve iddiaların somut olgularla desteklenip desteklenmediğini bir bütün olarak tartması gerektiği kesin bir dille hüküm altına alınmıştır. Bu yönüyle karar, idari yargıda görülen sınır dışı ve giriş yasağı iptal davalarında adil dengeleme testinin ve etkili yargısal denetimin zorunluluğunu pekiştiren, hukuki belirliliği sağlayan çok güçlü bir emsal niteliğindedir.

UYUŞMAZLIĞIN KONUSU

Uyuşmazlık, Türk vatandaşlığından izinle çıkarak Almanya vatandaşı olan ve mavi kart taşıyan başvurucu Musa Polat'ın Türkiye'ye alınmaması ve hakkında giriş yasağı uygulanması üzerine çıkmıştır. Başvurucu, vefat eden dayısının cenazesine katılmak ile Türkiye'de yaşayan anne, baba ve akrabalarını ziyaret etmek amacıyla havalimanına gelmiştir. Ancak havalimanındaki risk analiz birimleri tarafından, bazı sosyal medya paylaşımları gerekçe gösterilerek terör örgütleriyle bağlantısı olabileceği şüphesiyle kamu güvenliği açısından tehdit olarak değerlendirilmiş ve hakkında yurda giriş yasağı kararı tesis edilmiştir. Başvurucu, bu iddiaların asılsız olduğunu, suç teşkil eden bir eyleminin bulunmadığını ve Türkiye ile güçlü aile bağları olduğunu belirterek idari işlemin iptali talebiyle Göç İdaresi Genel Müdürlüğüne karşı dava açmıştır.

HUKUKİ BİLGİ VE TEMEL KURALLAR

Anayasa Mahkemesi, önüne gelen bu uyuşmazlığı değerlendirirken öncelikle Anayasa'nın güvence altına aldığı temel insan haklarını ve bu haklara yapılabilecek müdahalelerin anayasal sınırlarını titizlikle incelemiştir. Başvurucunun iddiaları, doğrudan Anayasa'nın 20. maddesinde güvence altına alınmış olan özel hayata ve aile hayatına saygı hakkı şemsiyesi altında ele alınarak çözüme kavuşturulmuştur.

Yüksek Mahkeme, uluslararası hukuk normları ve devletlerin egemenlik hakları gereği, yabancıların ülkeye girişini denetleme ve kamu düzeni ile millî güvenlik açısından potansiyel tehlike arz ettikleri değerlendirilen kişilerin ülkeye girişini yasaklama yetkisine sahip olduğunu ilkesel olarak kabul etmektedir. Söz konusu müdahaleler, iç hukukta 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu hükümlerine dayanılarak tesis edilmekte olup, kanunilik ilkesini ve devletin güvenliğini koruma şeklindeki meşru amaç ölçütlerini kural olarak karşılamaktadır.

Ancak hukuki incelemede asıl vurgulanan husus, demokratik toplum düzeninin gerekleri ölçütüdür. Ülkeye girişi yasaklanan yabancının, o ülkede güçlü, sürekli ve organik ailevi bağlara sahip olduğu durumlarda, idarenin savunduğu kamu menfaati ile bireyin anayasal koruma altındaki özel ve aile hayatı arasında son derece hassas ve adil bir denge kurulması zorunludur. İdarenin, kişi hakkında millî güvenliği tehlikeye atacak türden faaliyetlerde bulunduğuna dair yeterli, ciddi, somut ve şüpheden uzak bilgileri yargı mercilerinin önüne getirmesi anayasal bir mecburiyettir.

Yargı makamları ise, temel hak ve özgürlüklerin keyfiliğe karşı etkin şekilde korunmasını sağlama misyonları gereği, idarenin sunduğu soyut risk analizi raporlarını denetimsiz kabul etmemelidir. Mahkeme kararlarında, başvurucunun aile bağlarının gücü, ülkeyi ziyaretindeki insani gayesi ve yöneltilen suçlamaların maddi dayanakları derinlemesine tartışılarak ilgili ve yeterli gerekçeler sunulmalıdır.

SOMUT OLAYA İLİŞKİN TESPİTLER

Anayasa Mahkemesi, somut olayda başvurucunun durumunu özel olarak değerlendirmiştir. Başvurucunun daha önce Türk vatandaşı olup sonradan mavi kart sahibi statüsüne geçtiğini, Türkiye'de yaşamını sürdüren anne, baba ve kardeşleriyle olan köklü ailevi bağlarını aralıksız sürdürdüğünü ve ihtilafa konu olan günde ülkeye giriş amacının bütünüyle insani bir neden olan dayısının cenaze merasimine katılmak olduğunu önemle dikkate almıştır. Yargısal süreçte ilk derece mahkemesi, söz konusu idari işlemin iptaline karar verirken; idarenin başvurucunun kamu güvenliğine nasıl bir tehdit oluşturduğuna dair hiçbir somut gerekçe sunamadığını, profil değerlendirmesinin somut delillere ve şüpheden uzak kanıtlara dayandırılmadığını haklı olarak tespit etmiştir.

Buna karşılık, istinaf incelemesini yapan Bölge İdare Mahkemesi, yalnızca iki polis memuru tarafından tanzim edilen risk analizi tutanağını yeterli bularak ilk derece mahkemesinin iptal kararını bozmuştur. Anayasa Mahkemesi, Bölge İdare Mahkemesinin bu hukuki yaklaşımını detaylıca irdelemiş ve başvurucunun terörle bağlantılı sosyal medya paylaşımları bulunduğu yönündeki soyut istihbari bilginin gerçekliğinin tespit edilmesine yönelik yargısal makamlarca hiçbir somut araştırma, tahkikat veya dengeleme yapılmadığını açıkça saptamıştır. İdarenin işlemini dayandırdığı bahse konu sosyal medya hesaplarının fiilen başvurucuya ait olup olmadığı ve yapılan paylaşımların içeriklerinin somut niteliği şüpheye yer bırakmayacak derecede aydınlatılmamıştır.

Bunun yanı sıra, Bölge İdare Mahkemesi kararında, başvurucunun Türkiye'deki yerleşik ve güçlü ailesiyle olan köklü bağları, ülkeyi ziyaretindeki acil ve insani amacı ile uygulanan katı yasağın başvurucunun özel ve aile hayatı üzerinde doğuracağı telafisi güç etkiler bakımından hiçbir orantılılık incelemesi ve hakkaniyet dengelemesi yapılmadığı net bir biçimde görülmüştür. Yargısal kararda yer verilen kısıtlı gerekçeler, Anayasa ile teminat altına alınmış olan özel hayata ve aile hayatına saygı hakkına yapılan böylesi ağır bir müdahaleyi haklı kılacak bağlamda ilgili ve yeterli bulunmamıştır. Kamu menfaati ile bireysel haklar arasında kurulması gereken denge yargı mercilerince gözetilmemiş, eksik incelemeyle sonuca gidilmiştir.

Sonuç olarak Anayasa Mahkemesi, somut bir delil sunulmadan ve aile bağları gözetilmeden uygulanan yurda giriş yasağı nedeniyle başvurucunun Anayasa'nın 20. maddesinde güvence altına alınan özel hayata ve aile hayatına saygı hakkının ihlal edildiği yönünde karar vermiştir.