Karar Bülteni

KARARIN KÜNYESİ

• Yargılamanın sonucunu değiştirecek iddialar gerekçesiz bırakılamaz.
• Ardışık arama iddialarında detaylı bilirkişi incelemesi şarttır.
• Savunmaya ilişkin esaslı olgular kararda mutlaka tartışılmalıdır.
• Tek delile dayalı mahkûmiyetlerde mahkemenin araştırma yükümlülüğü artar.

Bu karar, ceza yargılamalarında sanıklar tarafından ileri sürülen ve davanın sonucunu doğrudan etkileyebilecek nitelikteki esaslı savunmaların, derece mahkemeleri tarafından dikkate alınarak makul ve yeterli bir biçimde gerekçelendirilmesinin zorunlu olduğunu net bir şekilde ortaya koymaktadır. Özellikle silahlı terör örgütü yargılamalarında sıklıkla karşılaşılan ankesörlü veya sabit hatlardan ardışık aranma iddialarında, mahkemelerin salt kolluk tarafından hazırlanan analiz tutanaklarına dayanarak hüküm kuramayacağı, sanığın itirazları doğrultusunda derinlemesine bir yargısal araştırma yapılması gerektiği Anayasa Mahkemesi tarafından bir kez daha teyit edilmiştir.

Kararın benzer davalar üzerindeki emsal etkisi ve uygulamadaki önemi oldukça büyüktür. Yargıtay içtihatlarıyla da sabit olduğu üzere, ardışık arama kayıtlarına dayalı mahkûmiyet kararı verilebilmesi için aranan diğer kişilerin beyanlarının alınması, iletişim tespit kayıtlarının uzman bilirkişilerce incelenmesi ve aramaların niteliğinin şüpheye mahal bırakmayacak şekilde aydınlatılması zorunludur. Bu kararla, adil yargılanma hakkının en önemli güvencelerinden olan gerekçeli karar hakkının şeklî bir evrak zorunluluğu olmanın ötesinde, maddi gerçeğe ulaşmada ve hukuki dinlenilme hakkının tesisinde ne denli kritik bir role sahip olduğu bir kez daha vurgulanmış; iddia ve savunmaların yüzeysel gerekçelerle geçiştirilmesinin hak ihlaline yol açacağı kesin bir dille ifade edilmiştir.

UYUŞMAZLIĞIN KONUSU

Uyuşmazlık, İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından yürütülen bir soruşturma kapsamında, aktif görevde bir üsteğmen olan başvurucunun FETÖ/PDY'nin askerî mahrem yapılanması içinde yer aldığı iddiasıyla yargılanması ve cezalandırılması etrafında şekillenmektedir. Soruşturma aşamasında, örgütün "sivil imam" konumundaki yöneticileri tarafından örgütsel iletişim amacıyla kullanıldığı iddia edilen sabit hatlardan (büfe veya ankesörlü telefonlardan) başvurucunun cep telefonunun arandığı tespit edilmiştir. İddianamede, başvurucunun diğer asker şahıslarla peş peşe arandığı öne sürülerek silahlı terör örgütüne üye olma suçundan cezalandırılması talep edilmiştir. Başvurucu ise söz konusu aramaların ardışık olmadığını, örgütsel iletişim yöntemlerine uymadığını, arama kayıtlarının bilirkişilerce incelenmediğini ve kendisiyle birlikte arandığı iddia edilen kişilerin mahkemede dinlenmediğini belirterek suçlamaları reddetmiş ve beraatini talep etmiştir.

HUKUKİ BİLGİ VE TEMEL KURALLAR

Anayasa Mahkemesi, uyuşmazlığı incelerken öncelikle Anayasa'nın 36. maddesinde güvence altına alınan adil yargılanma hakkı ve bu hakkın ayrılmaz bir parçası olan gerekçeli karar hakkı üzerinde durmuştur. Bu hak kapsamında, mahkeme kararlarının davanın temel maddi ve hukuki sorunları ile taraflarca ileri sürülen ve sonucu etkileyecek iddialar hakkında yeterli gerekçe içermesi zorunludur.

Yargılamaya konu olayda temel kural, 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m.210 ve 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m.217 hükümleri uyarınca delillerin duruşmada tartışılması, varsa tanıkların dinlenmesi ve maddi gerçeğin hukuka uygun yöntemlerle ortaya çıkarılmasıdır. Hukuk devletinde adalet ancak yargılama sürecinin her aşamasında şeffaf ve denetlenebilir bir gerekçe oluşturulmasıyla sağlanabilir.

Anayasa Mahkemesi, yerleşik içtihatlarında vurgulandığı üzere, muhakeme sırasında açık ve somut bir biçimde öne sürülen, davanın sonucunu değiştirebilecek iddia ve savunmalara mahkemelerce makul bir gerekçeyle yanıt verilmemesinin hak ihlaline neden olacağını belirtmektedir. Ayrıca Yargıtay 3. Ceza Dairesi içtihatlarına atıf yapılarak ankesörlü veya sabit hatlarla örgütsel iletişim kurulup kurulmadığının tespiti için gerekli araştırma adımları ayrıntılı olarak sıralanmıştır. Buna göre; sanıkla birlikte ardışık arandığı tespit edilen kişiler hakkında soruşturma veya kovuşturma olup olmadığının titizlikle araştırılması, bu kişilerin ifadelerinin getirtilmesi ve gerekirse duruşmada tanık sıfatıyla dinlenmesi şarttır. Bununla beraber, HTS iletişim kayıtlarının sanığın görev yerleriyle eşleştirilerek uzman bilirkişiler tarafından raporlandırılması esastır. Bu temel kurallara riayet edilmeden, deliller yeterince tartışılmadan ve savunmanın esasa etkili itirazları tatminkâr bir biçimde karşılanmadan hüküm kurulması, adil yargılanma hakkının güvencelerinden olan gerekçeli karar hakkının açık bir ihlali olarak değerlendirilmektedir.

SOMUT OLAYA İLİŞKİN TESPİTLER

Somut olayda İlk Derece Mahkemesi, başvurucunun terör örgütüne üye olma suçunu işlediği sonucuna vararak altı yıl sekiz ay hapis cezası ile mahkûmiyetine karar vermiştir. Kararın temel dayanağı olarak, kolluk birimlerince hazırlanan ve başvurucunun ankesörlü veya sabit hatlardan peş peşe arandığını belirten iletişim analiz tutanağı gösterilmiştir. Ancak başvurucu, yargılama boyunca söz konusu aramaların ardışık olmadığını, örgütsel iletişim yöntemlerine uymadığını, kayıtların hukuka aykırı olduğunu ve lehine olan delillerin toplanmadığını ısrarla dile getirmiştir.

Anayasa Mahkemesi, İlk Derece Mahkemesinin ve kanun yolu mercilerinin, başvurucunun bu iddialarını yeterince değerlendirmediğini tespit etmiştir. Kararda, yerleşik Yargıtay içtihatlarında zorunlu kılınan yargısal araştırmaların (ardışık aranan diğer kişilerin tanık olarak dinlenmesi, iletişime dair HTS kayıtlarının detaylı bilirkişi incelemesine tabi tutulması, UYAP üzerinden başvurucu aleyhine beyan bulunup bulunmadığının araştırılması) eksik bırakıldığı görülmüştür. Başvurucunun, HTS kayıtlarının kolluk analiz raporuyla örtüşmediğine dair itirazları karşısında, mahkemece tatmin edici bir bilirkişi incelemesi yaptırılmamış, sadece kayıtların birbiriyle uyumlu olduğuna dair tespit içeren raporlarla yetinilmiştir.

Ayrıca, başvurucuyla birlikte ardışık arandığı belirtilen asker şahısların duruşmada tanık sıfatıyla dinlenmemesi, savunmanın bu kişilere soru sorma imkânından yoksun bırakılması ciddi bir eksiklik olarak öne çıkmıştır. Başvurucunun, mahkûmiyet kararına götüren ve tek delil niteliğindeki arama kayıtlarına getirdiği ciddi ve sonuca etkili olabilecek nitelikteki itirazlarının, ne İlk Derece Mahkemesi ne de İstinaf ve Temyiz mercileri tarafından ilgili ve yeterli bir gerekçeyle karşılanmadığı anlaşılmıştır. Bu eksiklikler, adil yargılanma hakkının temel güvencelerinden olan gerekçeli karar hakkının içinin boşaltılmasına neden olmuştur.

Sonuç olarak Anayasa Mahkemesi Birinci Bölümü, davanın sonucunu değiştirebilecek nitelikteki esaslı iddiaların karşılanmaması nedeniyle adil yargılanma hakkı kapsamındaki gerekçeli karar hakkının ihlal edildiği yönünde karar vermiştir.