Karar Bülteni

KARARIN KÜNYESİ

• Uyuşmazlığın sonucuna etkili iddialar kararda karşılanmalıdır.
• Esaslı itirazların cevapsız bırakılması ihlal nedenidir.
• Farklı yargı kolundaki rapor doğrudan esas alınamaz.
• Mahkemeler kararlarını yeterli bir gerekçeyle yazmalıdır.

Bu karar, idari yargı mercilerinde görülen tam yargı davalarında idarenin hizmet kusurunun tespiti bakımından mahkemelerin iddia ve savunmaları nasıl değerlendirmesi gerektiği hususunda hukuki olarak kritik bir öneme sahiptir. Karar, adli yargı düzeninde sadece özel hukuk kişileri arasındaki kusur oranlarını belirleyen bir bilirkişi raporunun, idarenin hizmet kusurunu (örneğin denetim, gözetim ve ruhsatlandırma eksikliği gibi durumları) bağımsız olarak değerlendirmeden doğrudan idari yargıdaki bir davaya yegâne dayanak yapılamayacağını açıkça ortaya koymaktadır. Anayasa Mahkemesi, adil yargılanma standartları gereğince davanın sonucunu değiştirebilecek nitelikteki esaslı iddiaların mahkemelerce kesinlikle görmezden gelinemeyeceğini teyit etmiştir.

Benzer davalardaki emsal etkisi yönünden bu önemli karar, özellikle yasal denetim ve gözetim yükümlülüğü bulunan idarelere karşı açılan manevi ve maddi tazminat davalarında idare mahkemelerinin çok daha titiz ve bağımsız bir inceleme yapmasını zorunlu kılmaktadır. Vatandaşların idarenin eylemsizliğine veya hizmet kusuruna dayalı tazminat taleplerinde, uyuşmazlığın esasına doğrudan etki edecek nitelikteki hukuki taleplerin (örneğin idari yargıda müstakil bir bilirkişi incelemesi yapılması talebi) gerekçesiz olarak reddedilmesi ve bu kritik itirazların istinaf aşamasında da karşılanmaması, adil yargılanma hakkının ayrılmaz bir unsuru olan gerekçeli karar hakkının ihlali olarak kabul edilmiştir. Uygulamada tüm derece mahkemelerinin, tarafların somut ve esasa etkili iddialarına kararlarında mutlaka makul, mantıklı ve tatmin edici yanıtlar vermesi gerektiği ilkesi bu ihlal kararıyla bir kez daha güçlü bir şekilde vurgulanmıştır.

UYUŞMAZLIĞIN KONUSU

Başvurucu, ruhsatsız işletildiği iddia edilen bir macera parkında paintball oynarken, oyun sonrası güvenlik alanında bulunduğu sırada başka bir oyuncunun silahının kazara ateş alması sonucu sol gözünden yaralanmış ve ne yazık ki kalıcı görme kaybı yaşamıştır. Başvurucu, olayın ardından hem tesisi işleten özel hukuk kişilerine karşı tüketici mahkemesinde maddi ve manevi tazminat davası açmış hem de idarenin (Gençlik ve Spor Bakanlığı) söz konusu tesisi denetlememesi, yasal düzenlemeleri yapmaması ve ruhsatlandırma eksikliği nedeniyle olayda ağır bir hizmet kusuru bulunduğunu ileri sürerek idare mahkemesinde tam yargı davası açmıştır. İdare mahkemesi, tüketici mahkemesindeki kusur oranlarını belirleyen bilirkişi raporuna dayanarak idareye atfedilecek bir hizmet kusuru bulunmadığı gerekçesiyle davayı reddetmiştir. Başvurucu, idarenin hizmet kusurunun idari yargı usulleriyle ayrıca incelenmesi ve davanın sonucunu doğrudan etkileyecek itirazlarının mahkemelerce tamamen cevapsız bırakılması üzerine Anayasa Mahkemesine başvurmuştur.

HUKUKİ BİLGİ VE TEMEL KURALLAR

Anayasa Mahkemesi, uyuşmazlığı temel olarak Türkiye Cumhuriyeti Anayasası m. 36 kapsamında güvence altına alınan adil yargılanma hakkı ve Anayasa m. 141 uyarınca düzenlenen gerekçeli karar hakkı çerçevesinde ele almıştır.

Yerleşik içtihat prensiplerine göre, adil yargılanma hakkı, mahkemelerin uyuşmazlıkları karara bağlarken tarafların iddia ve savunmalarını adil bir biçimde dinlemesini ve kararlarını yeterli bir gerekçeyle oluşturmasını zorunlu kılar. Gerekçeli karar hakkı, mahkemelerin yargılamada ileri sürülen her türlü iddiaya tek tek ve ayrıntılı bir şekilde yanıt vermesini gerektirmese de, davanın sonucunu değiştirebilecek nitelikteki somut ve esaslı iddiaların mahkemelerce mutlaka makul bir gerekçeyle karşılanmasını şart koşar.

İstinaf veya temyiz mercilerinin, ilk derece mahkemesinin kararını uygun bulmaları hâlinde aynı gerekçeyi kullanmaları veya karara atıf yapmaları kural olarak yargılama hukuku bakımından yeterli kabul edilmektedir. Ancak, kanun yolu incelemesi aşamasında açıkça ileri sürülen, davanın esasına son derece etkili olan ve mutlaka ayrı bir yanıt verilmesini gerektiren itirazların cevapsız bırakılması, gerekçeli karar hakkının açık bir ihlaline yol açmaktadır. Bu anayasal kural, yargı mercilerinin uyuşmazlığın esasını tüm boyutlarıyla incelediklerini göstermesi, yargılamada şeffaflığın tesis edilmesi ve hukuki güvenlik ilkesinin sağlanması açısından büyük önem taşımaktadır. Mahkemelerin davanın sonucuna doğrudan etki edecek, tarafların kaderini belirleyecek bir hususta sessiz kalması, yargılamanın hakkaniyetini zedeleyen temel bir eksiklik olarak hem doktrinde hem de yerleşik yargısal içtihatlarda kabul görmektedir.

SOMUT OLAYA İLİŞKİN TESPİTLER

Anayasa Mahkemesi, başvuruya konu olayda başvurucunun iddiaları ile derece mahkemelerinin kararlarını titizlikle incelemiştir. Başvurucu, idare mahkemesindeki davasında Gençlik ve Spor Bakanlığının paintball sahasında gerekli denetimleri yapmadığını, tesisin ruhsatsız faaliyet gösterdiğini ve bu eylemsizliğin idarenin açık bir hizmet kusurunu oluşturduğunu ısrarla vurgulamıştır. Ancak ilk derece mahkemesi, uyuşmazlığı çözerken başvurucunun bu somut iddialarını incelemek yerine, adli yargıda işletmecilere karşı açılan davada alınan ve yalnızca özel hukuk kişilerinin kusur oranlarını (işletmeci, alt yüklenici ve şahıslar) belirleyen bilirkişi raporunu doğrudan hükme esas almıştır.

Mahkeme, idarenin denetim ve gözetim yükümlülüğünü yerine getirip getirmediğine, ruhsatsız bir tesisin faaliyetine göz yumulmasının hizmet kusuru teşkil edip etmeyeceğine dair hiçbir hukuki değerlendirme yapmamış ve idari yargılamanın doğasına uygun müstakil bir inceleme (örneğin yeni bir bilirkişi raporu alınması) yoluna gitmemiştir. Başvurucunun, adli yargıdaki raporun idarenin hizmet kusurunu tespit etmeye elverişli olmadığı yönündeki temel itirazı, ilk derece mahkemesince yanıtsız bırakıldığı gibi, istinaf aşamasında da Bölge İdare Mahkemesi tarafından hiçbir ek gerekçe sunulmaksızın tamamen reddedilmiştir.

Anayasa Mahkemesi, davanın kaderini değiştirebilecek nitelikteki idarenin hizmet kusurunun ayrıca araştırılması gerektiği yönündeki esaslı iddianın yargı mercilerince tamamen cevapsız bırakılmasını, adil yargılanma hakkının temel bir ihlali olarak değerlendirmiştir. Yargılamayı yürüten mahkemelerin, uyuşmazlığın sonucuna doğrudan etki eden hususlarda makul ve tatmin edici bir gerekçe sunma yükümlülüğünü yerine getirmediği açıkça tespit edilmiştir.

Sonuç olarak Anayasa Mahkemesi, başvurucunun adil yargılanma hakkı kapsamındaki gerekçeli karar hakkının ihlal edildiğine, ihlalin sonuçlarının ortadan kaldırılması ve yeniden yargılama yapılması amacıyla dosyanın İstanbul 7. İdare Mahkemesine gönderilmesine karar vermiştir.