Anayasa Mahkemesi Ramazan Yıldırım Kararı 2023/71476 B.

Anayasa Mahkemesinin bu kararı, ceza muhakemesinde tutuklama tedbirinin uygulanabilmesi için aranan "kuvvetli suç şüphesi" kriterinin ne denli sıkı ve somut olgulara dayanması gerektiğini bir kez daha net bir biçimde teyit etmektedir. Kişinin evinde bulunan alışveriş kartları, günlük yaşama dair olağan mesajlaşmalar, meşru kira sözleşmeleri veya üçüncü kişilerin kendi aralarında geçen ve doğrudan şüpheliyi işaret etmeyen soyut telefon görüşmeleri gibi sıradan eylemlerin, tek başlarına terör örgütü üyeliğine yönelik kuvvetli birer belirti olarak kabul edilemeyeceği kuvvetle vurgulanmıştır. Ayrıca, aynı fiilden dolayı iki kez yargılanmama (ne bis in idem) ilkesinin uygulanabilmesi için ilk yargılamaya konu hükmün hukuken tamamen kesinleşmiş olması gerektiği, henüz temyiz aşamasında olan bir dosya varken bu ilkenin işlemeyeceği net bir şekilde ortaya konulmuştur.

Karar, özellikle terör suçlarına ilişkin yürütülen soruşturmalarda, tutuklama kararı veren sulh ceza hâkimliklerinin şüpheli aleyhine olan delilleri çok daha titiz bir süzgeçten geçirmesi gerektiğini göstermesi bakımından son derece ciddi bir emsal teşkil etmektedir. Soruşturma makamlarının, yalnızca HTS kayıtları veya baz istasyonu birliktelikleri gibi teknik verileri doğrudan örgütsel bir irtibatın kesin kanıtı olarak sunamayacağı, bu verilerin örgütsel niteliğinin somut, ikna edici ve objektif bulgularla desteklenmesinin mutlak bir zorunluluk olduğu ortaya konulmuştur. Uygulamada sıkça rastlanan soyut ve varsayımsal delillere dayalı tutuklama kararlarının önüne geçilmesi ve kişi hürriyeti ve güvenliği hakkının korunması adına mahkemeler için oldukça bağlayıcı bir yol haritası çizilmiştir.

UYUŞMAZLIĞIN KONUSU

Başvurucu Ramazan Yıldırım, daha önce FETÖ/PDY üyeliği ve örgüte yardım etme suçlamalarıyla Ankara 2. Ağır Ceza Mahkemesinde yargılanmış ve örgüte yardım suçundan ceza almıştır. Bu dosya Yargıtay'da temyiz aşamasındayken, Ankara Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından başvurucu hakkında aynı terör örgütüne üye olma suçlamasıyla yeni bir soruşturma daha başlatılmıştır. Başvurucu, bu yeni soruşturma kapsamında evinde bulunan market alışveriş kartları, bazı telefon görüşmeleri ve mesajlaşmalar gerekçe gösterilerek 15 Temmuz 2023 tarihinde tutuklanmıştır. İlerleyen süreçte tahliye edilen başvurucu, aleyhinde somut ve kuvvetli bir delil bulunmamasına rağmen haksız yere tutuklandığını ve aynı eylemler nedeniyle ikinci kez yargılandığını belirterek Anayasa Mahkemesine bireysel başvuruda bulunmuştur. Başvurucu, haksız tutuklama nedeniyle kişi hürriyeti ve güvenliği hakkının, mükerrer yargılama nedeniyle de adil yargılanma hakkının ihlal edildiğini iddia ederek manevi tazminat talep etmiştir.

HUKUKİ BİLGİ VE TEMEL KURALLAR

Anayasa Mahkemesi, uyuşmazlığı değerlendirirken temel olarak Anayasa'nın kişi hürriyeti ve güvenliği hakkını düzenleyen 19. maddesi ile adil yargılanma hakkını güvence altına alan 36. maddesini merkeze alarak kapsamlı bir hukuki inceleme yapmıştır. Bir kişinin tutuklanabilmesi için Anayasa'nın 19. maddesinin üçüncü fıkrası gereğince her şeyden önce suç işlediğine dair objektif ve inandırıcı bir "kuvvetli belirti" bulunması zorunludur. 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m.100 uyarınca, kuvvetli suç şüphesinin varlığını gösteren somut delillerin bulunması ve bir tutuklama nedeninin (kaçma şüphesi, delilleri yok etme veya değiştirme ihtimali) mevcut olması tutuklama kararı verilebilmesi için vazgeçilmez şarttır. Sadece isnat edilen suçun 5271 sayılı Kanun m.100/3 kapsamındaki katalog suçlardan olması, tek başına tutuklama için yeterli bir mazeret değildir; somut olguların bağımsız ve objektif bir gözlemciyi ikna edecek düzeyde açıkça ortaya konulması gerekmektedir.

Aynı fiilden dolayı iki kez yargılanmama veya cezalandırılmama (ne bis in idem) ilkesi ise adil yargılanma hakkının ayrılmaz ve temel bir güvencesidir. Bu ilkeye göre, bir kişi hakkında yürütülen ceza yargılaması sonucunda verilmiş ve kesinleşmiş bir mahkûmiyet veya beraat kararı varken, aynı fiil nedeniyle o kişi hakkında mükerrer bir ceza soruşturması veya yargılaması yapılamaz. Ancak Anayasa Mahkemesi içtihatlarına göre, bu evrensel kuralın ihlal edildiğinden söz edilebilmesi için ilk yargılamadaki hükmün hukuken "kesinleşmiş" olması mutlak bir ön şarttır. Temyiz aşamasında derdest olan ve henüz kesinleşmeyen dosyalar bakımından bu ilkenin sağladığı anayasal korumadan yararlanılamaz. Özgürlüğü kısıtlayan en ağır tedbir olan tutuklamanın uygulanmasında ölçülülük ilkesi gereği, adli kontrol gibi daha hafif koruma tedbirlerinin neden yetersiz kalacağının mahkemelerce son derece açık ve tatmin edici bir şekilde gerekçelendirilmesi ceza muhakemesi hukukunun temel bir kuralı olarak kabul edilmektedir.

SOMUT OLAYA İLİŞKİN TESPİTLER

Anayasa Mahkemesi, başvurucunun iddialarını incelerken öncelikle aynı fiilden dolayı iki kez yargılanmama (ne bis in idem) ilkesine yönelik şikâyeti titizlikle değerlendirmiştir. Başvurucu hakkında daha önce açılan davanın sonucunda verilen mahkûmiyet kararının Yargıtay nezdinde temyiz incelemesinde olduğu ve henüz hukuken kesinleşmediği tespit edilmiştir. Kesinleşmiş bir mahkûmiyet veya beraat hükmü bulunmadığından, yeni bir soruşturma açılması bu evrensel ilkeye aykırılık teşkil etmemiş ve başvuruya konu bu iddia açıkça dayanaktan yoksun bulunarak reddedilmiştir.

Kişi hürriyeti ve güvenliği hakkı bağlamında yapılan incelemede ise tutuklama tedbirinin hukuki şartları, özellikle kuvvetli suç şüphesinin varlığı detaylı bir biçimde mercek altına alınmıştır. Soruşturma mercileri, başvurucunun evinde ele geçirilen bir adet market alışveriş kartını, başka bir şahısla yaptığı kira sözleşmesini, dijital materyallerindeki araç servisi ile ilgili olduğu ileri sürülen olağan mesajlaşmaları ve üçüncü şahıslar arasındaki bir telefon görüşmesinde soyut bir şekilde "Ramazan" isminin geçmesini kuvvetli suç şüphesi olarak kabul etmiştir. Ancak Anayasa Mahkemesi, alışveriş kartının kime verileceğinin somut olarak belli olmaması, kira sözleşmesi yapılan şahısla ilgili bağımsız ve açık bir suçlama bulunmaması ve telefon görüşmesinde geçen ismin kesin olarak başvurucu olduğunun netleştirilmemesi gibi eksiklikleri dikkate alarak, bu delillerin örgütsel bir bağlantıyı göstermekte hukuken yetersiz kaldığını vurgulamıştır.

Bunun yanı sıra, başvurucunun diğer şüphelilerle olan HTS kayıtları ve ortak baz bilgileri, aralarındaki olağan mesleki veya sosyal ilişkiden bağımsız olarak, somut bir örgütsel faaliyet çerçevesinde hiçbir şekilde açıklanamamıştır. Dolayısıyla, soruşturma makamları tutuklamanın en temel ön şartı olan kuvvetli suç şüphesinin varlığını objektif, somut ve ikna edici delillerle ortaya koyamamıştır. Tutuklama için gerekli olan kuvvetli belirti dahi tespit edilemediğinden, tedbirin meşru amacı ve ölçülülüğü yönünden ayrıca bir inceleme yapılmasına gerek duyulmamıştır.

Sonuç olarak Anayasa Mahkemesi, tutuklamayı zorunlu kılan nedenlerin ve kuvvetli suç şüphesinin yeterince ortaya konulamaması sebebiyle kişi hürriyeti ve güvenliği hakkının ihlal edildiği yönünde karar vermiş ve başvurucuyu haklı bularak manevi tazminat talebini kabul etmiştir.