Karar Bülteni

KARARIN KÜNYESİ

• Tahkim kurulları tam bağımsız ve tarafsız olmalıdır.
• Kurul üyelerinin görev süresi fiilen korunmalıdır.
• Kurul üyeleri hukuki sorumluluk tehdidinden uzak tutulmalıdır.
• Tarafsızlık itirazı için açık usuller öngörülmelidir.

Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi tarafından verilen bu güncel karar, Türkiye Futbol Federasyonu (TFF) Tahkim Kurulunun yapısal bağımsızlığı ve tarafsızlığı konusundaki süregelen hukuki tartışmalara son derece kritik bir boyut kazandırmaktadır. Daha önce verilen Ali Rıza ve diğerleri/Türkiye kararı doğrultusunda yapılan yasal ve yapısal değişikliklerin kâğıt üzerinde olumlu adımlar içerse de uygulamada beklenen bağımsızlık standartlarını tam olarak karşılamadığı bu kararla net bir şekilde ortaya konulmuştur. Özellikle TFF yönetiminin değişmesiyle birlikte, yeni başkanın çağrısı üzerine kurulların topluca istifa etmesi geleneğinin ısrarla sürmesi, yasal güvencelerin fiiliyatta tamamen etkisiz kaldığını göstermektedir.

Bu kararın emsal etkisi, yalnızca spor hukuku alanındaki uyuşmazlıklarla sınırlı kalmayıp, zorunlu tahkim mekanizması öngören tüm idari ve yarı yargısal kurulların çalışma esaslarını derinden etkileyecek niteliktedir. Mahkeme, kurul üyelerinin verdikleri kararlardan dolayı hukuki sorumluluk tehdidi altında bırakılmasını ve reddi hâkim benzeri bir ret usulünün kanunda açıkça düzenlenmemesini adil yargılanma hakkının önünde ciddi bir yapısal engel olarak görmüştür.

Ayrıca karar, spor uyuşmazlıklarının çözümünde TFF'nin yapısında daha köklü ve fiili bağımsızlığı garanti altına alacak yepyeni reformların yapılmasını zorunlu kılmaktadır. Mahkemenin 46. madde kapsamında genel tedbirler alınmasına yönelik tavsiyesi, ulusal makamların zorunlu tahkim kurullarını oluştururken Sözleşme standartlarına daha titiz bir şekilde uymaları gerektiğine, kâğıt üzerindeki reformların yetmediğine, fiili ve pratik bir bağımsızlık kültürünün inşa edilmesi gerektiğine açıkça işaret etmektedir.

UYUŞMAZLIĞIN KONUSU

Başvuran profesyonel futbolcu, formasını giydiği Altay Spor Kulübünden olan alacaklarının ödenmemesi üzerine, avukatı aracılığıyla sözleşmesini tek taraflı olarak feshedeceğine dair bir ihtarname göndermiştir. Kulüp, ihtar süresi içinde ödemeyi yapmış olmasına rağmen, futbolcunun avukatı ile arasındaki iletişim kopukluğu ve bilgi eksikliği sebebiyle Türkiye Futbol Federasyonuna (TFF) sözleşmenin feshedildiğine dair resmî bildirimde bulunulmuştur. Hataya dayalı ve irade dışı olduğu belirtilen bu bildirimin geri alınması ve sözleşmenin geçerliliğini koruması için kulüp ve futbolcu ortaklaşa hareket ederek TFF'ye başvurmuştur. Ancak TFF Yönetim Kurulu, feshin tek taraflı bozucu yenilik doğuran bir işlem olduğu ve kayıt altına alındıktan sonra geri alınamayacağı gerekçesiyle talebi reddetmiştir. Başvuran, bu ret kararına karşı nihai karar mercii olan TFF Tahkim Kuruluna itiraz etmiş, ancak Tahkim Kurulu da Yönetim Kurulu kararını yerinde bularak başvuruyu reddetmiştir. Uyuşmazlık, futbolcuların haklarını etkileyen bu zorunlu tahkim yargılamasını yürüten TFF Tahkim Kurulunun yapısal olarak bağımsız ve tarafsız bir mahkeme niteliği taşımadığı iddiasıyla Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi önüne taşınmıştır.

HUKUKİ BİLGİ VE TEMEL KURALLAR

Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi, somut uyuşmazlığı temel olarak Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi m.6/1 (adil yargılanma hakkı) ve alt ilkeleri çerçevesinde derinlemesine incelemiştir. İlgili hüküm uyarınca, medeni hak ve yükümlülüklere ilişkin uyuşmazlıkların kanunla kurulmuş, bağımsız ve tarafsız bir mahkeme veya yargı yeri tarafından hakkaniyete uygun olarak karara bağlanması zorunludur.

Olay tarihinde yürürlükte olan 5894 sayılı Türkiye Futbol Federasyonu Kuruluş ve Görevleri Hakkında Kanun ve ilgili federasyon talimatları uyarınca TFF Tahkim Kurulu, futbol faaliyetlerinin yönetimi, tescil işlemleri ve disiplinine ilişkin kararlara karşı başvurulacak nihai ve zorunlu bir yargı merciidir. Mahkemenin yerleşik içtihatlarına göre, zorunlu tahkim yolunun öngörüldüğü durumlarda, bu kurulların taraf iradesiyle seçilen ihtiyari hakemlerden farklı olarak, Sözleşme'nin 6. maddesi ile güvence altına alınan kurumsal bağımsızlık ve tarafsızlık kriterlerini eksiksiz şekilde karşılaması gerekmektedir.

Bağımsızlık ve tarafsızlığın tesisinde yalnızca üyelerin yürütme organı tarafından atanma usulü değil; aynı zamanda görev sürelerinin kanunla fiilen güvence altına alınması, dış baskılardan korunmaları ve hukuki sorumluluklarına karşı sıradan hâkimlere tanınanlara eşdeğer yeterli yasal korumaya sahip olmaları bir bütün olarak değerlendirilmektedir.

Bunun yanı sıra Mahkeme, başvurucunun iddiaları üzerine Sözleşme'nin 8. maddesi (özel hayata ve aile hayatına saygı hakkı) bağlamında da kavramsal bir değerlendirme yapmıştır. Mesleki ve sözleşmesel bir uyuşmazlığın özel hayata müdahale sayılabilmesi için itiraz edilen tedbirin, kişinin "yakın çevresi", diğer insanlarla ilişkileri veya sosyal itibarı üzerinde yeterince ciddi olumsuz sonuçlar doğurması gerekmektedir. İlgili içtihatlar uyarınca, mesleki uyuşmazlıklarda "sonuç temelli yaklaşım" testini geçemeyen ve belirli bir ciddiyet eşiğine ulaşmayan dolaylı etkiler, Sözleşme'nin 8. maddesi kapsamı dışında değerlendirilmektedir.

SOMUT OLAYA İLİŞKİN TESPİTLER

Mahkeme, TFF Tahkim Kurulunun bağımsızlığına yönelik daha önceki Ali Rıza ve diğerleri/Türkiye kararının ardından davalı Devlet tarafından iç hukukta bazı mevzuat değişiklikleri yapıldığını dikkatle not etmiştir. Gerçekten de üyelik için mesleki tecrübe şartlarının on yıla çıkarılması, görev süresinin yönetim kurulundan bağımsız olarak dört yıl olarak belirlenmesi ve menfaat çatışmalarının önlenmesi amacıyla tarafsızlık yeminleri getirilmesi gibi hususlar Mahkemece kâğıt üzerinde olumlu adımlar olarak değerlendirilmiştir. Ancak Mahkeme, bu kurumsal iyileştirmelerin uygulamada yapısal eksiklikleri gidermekte yetersiz kaldığını çok net bir biçimde tespit etmiştir.

İlk olarak, Tahkim Kurulu üyelerinin verdikleri kararlar nedeniyle şahsi hukuki sorumluluk tehdidi altında bırakıldıkları saptanmıştır. Normal hâkimler için 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu kapsamında öngörülen ve doğrudan Devlete karşı dava açılmasını gerektiren açık yasal güvencelerin aksine, kurul üyelerini uzun süreli hukuki tehditlere karşı koruyan net bir düzenleme getirilmemiştir. İkinci olarak, bir kurul üyesinin tarafsızlığına itiraz edilmesi (reddi hâkim) durumunda izlenecek açık bir usulün bulunmaması ve bu talepleri karara bağlayacak bağımsız bir merciin kanunda tanımlanmamış olması, yapısal bir noksanlık olarak vurgulanmıştır.

En belirleyici tespit ise, kanunla dört yıllık bir görev süresi öngörülmüş olmasına rağmen fiili uygulamanın bunun tam tersi yönünde gelişmesidir. TFF başkanının ve yönetim kurulunun değiştiği her seçim döneminde, yeni başkanın kamuoyu önündeki beyanları ve çağrıları üzerine tüm Tahkim Kurulu üyelerinin istifa etmesi geleneğinin devam ettiği saptanmıştır. Üyelerin görev sürelerini tamamlamamaları ve yürütmenin değişmesiyle kurulların sil baştan yeniden atanması, yapısal bağımsızlık sağlama amacını fiilen ortadan kaldırmıştır. Bu husus, özellikle doğrudan TFF Yönetim Kurulunun kararının incelendiği somut uyuşmazlıkta, bağımsızlık ve tarafsızlık eksikliği endişesini haklı çıkarmıştır.

Öte yandan, Mahkeme başvuranın hatalı fesih bildirimi sonrasında başka bir kulüple sözleşme imzalayarak mesleğini icra etmeye devam etmesini dikkate almıştır. Meydana gelen durumun, taşınma ve aileden uzak kalma gibi zorluklar içerse de, başvuranın özel ve mesleki hayatı üzerinde belirli bir ciddiyet eşiğini aşan, yıkıcı bir etkisinin bulunmadığı tespit edilmiştir. Bu sebeple Sözleşme'nin 8. maddesi kapsamındaki şikâyet konu bakımından bağdaşmaz bulunarak reddedilmiştir.

Sonuç olarak Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi, TFF Tahkim Kurulunun bağımsız ve tarafsız mahkeme niteliğini taşımadığı ve bu nedenle adil yargılanma hakkının ihlal edildiği yönünde karar vermiştir.