Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi Sakkou - Kıbrıs Kararı 4429/23 B.

Bu karar, ceza yargılamalarında suç ortağının veya itirafçıların tanıklığına dayanılarak verilen mahkûmiyet kararlarının Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nin adil yargılanma hakkı çerçevesindeki yerini netleştirmesi bakımından hukuken büyük bir önem taşımaktadır. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi, bir ceza davasında yalnızca veya belirleyici ölçüde bir suç ortağının ifadesine dayanılmasının yargılamayı otomatik olarak adaletsiz kılmayacağını, ancak bu tür delillerin ulusal mahkemeler tarafından çok sıkı bir denetime tabi tutulması gerektiğini vurgulamaktadır. Özellikle suç ortağına tanıklık yapması karşılığında önceden verilmiş kesin bir cezasızlık veya af sözünün bulunmaması kararın temel odak noktalarından biridir.

Benzer davalardaki emsal etkisi değerlendirildiğinde, bu karar, itirafçı veya suç ortaklarının ifadelerinin kullanıldığı yargılamalar için önemli bir güvence standardı oluşturmaktadır. Uygulamada, suç ortaklarının kendi lehlerine avantaj sağlamak amacıyla verebilecekleri ifadelere karşı mahkemelerin olağanüstü dikkatli bir yaklaşım sergilemesi ve söz konusu ifadelerin bağımsız başka delillerle doğrulanması gerektiği prensibi pekiştirilmiştir. Mahkemenin, suç ortağının cezasının sonradan anayasal bir yetki kullanımıyla ertelenmesini, yargılama öncesinde yapılmış gizli bir hukuka aykırı anlaşma olarak kabul etmemesi, yürütme organının anayasal yetkileri ile yargılama süreçleri arasındaki sınırı çizmesi açısından da son derece dikkate değerdir.

UYUŞMAZLIĞIN KONUSU

Kıbrıs vatandaşı olan Charalambos Sakkou, uyuşturucu suçlarından dolayı yargılandığı davada hapis cezasına çarptırılmasının ardından Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi'ne başvurarak Kıbrıs Cumhuriyeti'ne karşı dava açmıştır. Başvurucu, mahkûmiyet kararının belirleyici bir şekilde kendi suç ortağı olan R. İsimli şahsın aleyhinde verdiği ifadelere dayandığını ileri sürmüştür. Olayın geçmişinde, suç ortağı R. Suçunu itiraf etmiş ve yetkililerden tanık koruma programına alınarak yurt dışına gitmesi için destek talep etmiştir. Başvurucu, R.'nin verdiği ifadeler neticesinde altı yıl hapis cezası almıştır. R.'ye ise beş yıl hapis cezası verilmiş, ancak cezasının bir kısmı Kıbrıs Cumhuriyeti Cumhurbaşkanı tarafından anayasal yetkiyle sonradan ertelenmiş ve R. Yurt dışına gönderilmiştir. Başvurucu, R. İle yetkililer arasında en başından beri gizli bir anlaşma yapıldığını ve bu durumun adil yargılanma hakkını ihlal ettiğini iddia ederek şikayetçi olmuştur.

HUKUKİ BİLGİ VE TEMEL KURALLAR

Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi, uyuşmazlığı çözerken öncelikle Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi m.6/1 kapsamında güvence altına alınan adil yargılanma hakkı ilkelerine dayanmıştır. Mahkemenin yerleşik içtihatlarına göre, Sözleşme m.6/1, delillerin kabul edilebilirliği veya nasıl değerlendirileceği konusunda kesin ve katı kurallar koymamaktadır. Bu hususlar temel olarak ulusal hukukun ve yerel mahkemelerin düzenleme ve takdir alanına girmektedir. AİHM'nin bu alandaki müdahalesi, yalnızca yerel mahkemelerin delil değerlendirmesinin açıkça keyfi veya bariz bir şekilde mantıksız olması durumunda söz konusu olabilmektedir.

Bununla birlikte, bir suç ortağının veya itirafçının tanıklığına dayanılarak verilen mahkûmiyet kararlarında, adil yargılanma hakkının zedelenmemesi için belirli güvencelerin sağlanması şarttır. Suç ortakları, kendi cezalarını hafifletmek veya menfaat sağlamak amacıyla diğer sanıkları suçlama eğiliminde olabileceklerinden, bu tür ifadelere her zaman ihtiyatla yaklaşılmalıdır. Mahkeme, yerleşik içtihat prensipleri doğrultusunda, bu tür ifadelerin güvenilirliğinin titizlikle incelenmesi ve bağımsız, destekleyici nitelikteki başka delillerle doğrulanması gerektiğini vurgulamaktadır.

Ayrıca, tanıklık yapması karşılığında bir suç ortağına yetkililer tarafından yargılama öncesinde veya sırasında yasa dışı veya haksız bir cezasızlık vaadinde bulunulması, yargılamanın adil olma vasfını temelden sarsabilir. Ancak, ulusal anayasalarda yer alan af veya ceza erteleme yetkilerinin, yargılama bittikten sonra bağımsız bir şekilde kullanılması, otomatik olarak adil yargılanma hakkının ihlali anlamına gelmemektedir. Mahkeme, bu kuralları uygularken yerel mahkemelerin savunma makamına tanığı sorgulama imkanı verip vermediğini bütüncül bir yaklaşımla denetlemektedir.

SOMUT OLAYA İLİŞKİN TESPİTLER

Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi, somut olayda yerel mahkemelerin suç ortağı R.'nin ifadelerini nasıl değerlendirdiğini detaylı bir şekilde incelemiştir. Mahkeme, ilk derece mahkemesi konumundaki Ağır Ceza Mahkemesi'nin suç ortağının menfaat sağlama veya yalan söyleme riskinin farkında olduğunu ve bu nedenle söz konusu ifadeyi son derece dikkatli ve ihtiyatlı bir biçimde ele aldığını tespit etmiştir. Yerel mahkeme, yalnızca R.'nin ifadesiyle yetinmemiş; olay yerinin fiziksel durumu, başvurucunun evinin iç planı ve detayları gibi destekleyici diğer bağımsız kanıtlarla R.'nin anlattıklarının doğrulandığını gerekçeli kararında açıkça ortaya koymuştur.

Başvurucunun, R. İle yetkililer arasında gizli bir pazarlık veya cezasızlık anlaşması yapıldığı yönündeki iddiası incelendiğinde; Mahkeme, R.'ye ifade vermesi karşılığında yargılama öncesinde verilmiş kesinleşmiş bir ceza indirimi veya af sözü bulunduğuna dair hiçbir somut kanıt bulunmadığını belirlemiştir. R., bizzat kendi işlediği suçlardan dolayı yargılanmış ve beş yıl hapis cezasına çarptırılmıştır. Kıbrıs Cumhuriyeti Cumhurbaşkanı'nın, R.'nin cezasının geri kalan kısmını daha sonradan ertelemesi kararı, anayasadan kaynaklanan bir takdir yetkisinin kullanımı olarak değerlendirilmiş ve bu durumun baştan yapılmış hukuka aykırı bir gizli anlaşmanın varlığını kanıtlamadığı ifade edilmiştir. Ayrıca R.'nin tanık koruma programına alınması da yasal çerçevenin sağladığı olağan bir güvenlik tedbiri olarak makul bulunmuştur.

Savunma makamına, yargılama sürecinde R.'yi doğrudan çapraz sorguya çekme ve ifadesinin güvenilirliğini hakim huzurunda tartışma imkanı tam olarak tanınmıştır. Başvurucunun kendi savunması ve sunduğu iddialar da yerel mahkemeler tarafından dikkate alınmış, ancak toplanan diğer deliller karşısında yeterince inandırıcı bulunmamıştır. Yüksek Mahkeme de bu süreci titizlikle denetlemiş ve ilk derece mahkemesinin değerlendirmesinde herhangi bir keyfilik veya mantıksızlık tespit etmemiştir. Tüm bu hususlar ışığında, yargılamanın bütününe bakıldığında başvurucunun adil yargılanma hakkının zedelendiğine dair hiçbir bulguya rastlanmamıştır.

Sonuç olarak Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi, adil yargılanma hakkının ihlal edilmediği yönünde karar vermiştir.