Karar Bülteni

KARARIN KÜNYESİ

• Staj başvurusunun kovuşturma bahanesiyle reddi ölçüsüzdür.
• Hakları daraltan genişletici yorumlar öngörülebilirlik ilkesine aykırıdır.
• Avukatlık stajının ertelenmesi kanuni dayanaktan yoksundur.
• Mesleki hayata yönelik kısıtlamalar özel hayatı etkiler.

Bu karar, avukatlık stajına kabul şartlarının değerlendirilmesinde idarenin ve derece mahkemelerinin kanuni sınırları aşarak kişi hak ve hürriyetlerini daraltıcı yorum yapamayacağını hukuken net bir biçimde ortaya koymaktadır. Anayasa Mahkemesi, avukatlık mesleğine kabulü erteleme yetkisi veren kanuni düzenlemelerin, henüz mesleğe kabul aşaması olmayan stajyerlik başvurularına kıyas yoluyla ve genişletici bir şekilde uygulanamayacağını hüküm altına almıştır. Hakkında devam eden bir ceza kovuşturması bulunmasının, kişinin avukatlık stajı yapmasına doğrudan ve kesin bir engel teşkil etmeyeceği, zira staj listesinden silinme şartlarının kanunda ayrıca ve açıkça düzenlendiği vurgulanmıştır.

Uygulamadaki önemi bakımından bu iptal kararı, özellikle olağanüstü hâl kanun hükmünde kararnameleri ile kamu görevinden çıkarılan ve hakkında ceza yargılaması devam eden bireylerin serbest meslek icra edebilmeleri önündeki idari engellerin aşılması açısından büyük bir emsal değere sahiptir. Baroların ve idari yargı mercilerinin, kanunda açıkça yer almayan kısıtlamaları kıyas veya yorum yoluyla türeterek stajyer avukat adaylarının mesleki eğitimlerini engellemelerinin önüne geçilmiştir. Benzer davalarda bu içtihat, idarenin tesis ettiği kısıtlayıcı işlemlerin zorlayıcı toplumsal bir ihtiyacı karşılayıp karşılamadığı yönündeki ölçülülük denetiminin çok daha sıkı yapılmasını zorunlu kılacaktır. Nitekim Anayasa Mahkemesi, özel hayata saygı hakkının sadece bireyin kişisel alanını değil, mesleki hayatını ve bu hayata hazırlık aşamalarını da güçlü bir anayasal koruma şemsiyesi altına alarak mahkemelere yol gösterici bir standart sunmuştur.

UYUŞMAZLIĞIN KONUSU

Emniyet müdürü olarak görev yaparken olağanüstü hâl kanun hükmünde kararnamesi ile kamu görevinden çıkarılan başvurucu, avukatlık stajı yapmak amacıyla Ankara Barosuna başvurmuştur. Ankara Barosu, başvurucunun kamu görevlisi olma niteliğini kaybettiğini ve hakkında devam eden bir ceza kovuşturması bulunduğunu belirterek staj listesine yazılma talebini reddetmiştir. Başvurucunun itirazı üzerine Türkiye Barolar Birliği bu kararı kaldırarak başvurucunun staj listesine yazılmasına karar vermiştir.

Ancak Adalet Bakanlığı, Türkiye Barolar Birliğinin bu kararını uygun bulmayarak işlemin iptali istemiyle idare mahkemesinde dava açmıştır. Başvurucunun da müdahil olarak yer aldığı davada mahkeme, silahlı terör örgütüne üye olma suçundan yargılaması süren adayın staj başvurusunun kovuşturma sonuna kadar bekletilmesi gerektiğine hükmederek işlemi iptal etmiştir. Başvurucu, avukatlık stajı listesine yazılma talebinin mahkeme kararıyla engellenmesinin çalışma hakkı, eğitim hakkı ve masumiyet karinesini zedelediğini belirterek Anayasa Mahkemesine bireysel başvuruda bulunmuştur.

HUKUKİ BİLGİ VE TEMEL KURALLAR

Anayasa Mahkemesi, somut uyuşmazlığı değerlendirirken öncelikle mesleki hayata yönelik idari tedbirlerin ve kısıtlayıcı müdahalelerin bireylerin özel hayatını doğrudan etkilediğini vurgulayarak incelemesini Anayasa m. 20 kapsamında güvence altına alınan özel hayata saygı hakkı bağlamında gerçekleştirmiştir. Bu çerçevede, bir kişinin serbest bir mesleği icra edebilmesi için gerekli olan staj eğitiminden mahrum bırakılmasının özel hayata saygı hakkına yönelik açık bir müdahale oluşturduğu kabul edilmiştir.

Temel hak ve özgürlüklere yönelik müdahalelerin anayasal denetiminde, öncelikle müdahalenin kanuni bir dayanağının bulunup bulunmadığı, meşru bir amaca hizmet edip etmediği ve demokratik toplum düzeninin gereklerine uygunluk taşıyıp taşımadığı Anayasa m. 13 ışığında test edilmektedir. Olayın çözümünde derece mahkemelerince temel alınan 1136 sayılı Avukatlık Kanunu m. 5 hükmü, yalnızca belirli suçlardan dolayı hakkında kovuşturma bulunan kişilerin "avukatlığa alınma" istekleri hakkındaki kararın kovuşturma sonuna kadar ertelenebileceğini düzenlemektedir.

Yerleşik içtihat prensipleri gereğince, temel hak ve hürriyetleri sınırlayan kanuni düzenlemelerin dar yorumlanması esastır. İlgili kanun maddesi sadece avukatlığa kabul aşaması için bir erteleme yetkisi öngörmüş olup, staja başlama aşamasına dair açık, net ve öngörülebilir bir kısıtlama kuralı içermemektedir. Doktrin ve anayasal yargı ilkeleri ışığında, kanunda açıkça yer almayan bir idari sınırlamanın yorum yoluyla genişletilerek bireylerin aleyhine uygulanması hukuki belirlilik ilkesiyle bağdaşmamaktadır.

SOMUT OLAYA İLİŞKİN TESPİTLER

Anayasa Mahkemesi, somut olayın koşullarını incelediğinde, başvurucunun avukatlık staj listesine yazılma talebinin reddedilmesinin özel hayata saygı hakkına yönelik ciddi bir müdahale teşkil ettiğini tespit etmiştir. Müdahalenin anayasal sınırlar içinde kalıp kalmadığı değerlendirilirken, idarenin ve mahkemenin dayandığı gerekçeler detaylıca irdelenmiştir.

Derece mahkemesinin iptal kararına dayanak yaptığı 1136 sayılı Kanun m. 5 hükmünün, yalnızca avukatlık mesleğine kesin kabul sürecini kapsadığı, stajyerlik aşamasına yönelik bir erteleme yetkisini idareye tanımadığı hususu açıkça vurgulanmıştır. Anayasa Mahkemesi, stajın avukatlığa kabul talebinde bulunmanın sadece bir ön şartı olduğunu hatırlatarak, avukatlığa kabule dair kanuni bir engelin işlerlik kazandırılarak staj aşamasına da teşmil edilmesinin temel hakları daraltan öngörülemez bir yorum olduğunu ortaya koymuştur.

Bununla birlikte, kanun koyucunun ilgili mevzuatta, kovuşturmanın mahkûmiyetle sonuçlanması hâlinde adayın staj listesinden ve avukatın baro levhasından kesin olarak silineceğine dair zaten güvence niteliğinde düzenlemeler yaptığına dikkat çekilmiştir. Bu yasal güvenceler ortadayken, henüz sonucu belli olmayan ve devam eden bir kovuşturma süreci gerekçe gösterilerek başvurucunun en temel mesleki hazırlık aşaması olan staj listesine dahi dâhil edilmemesinin demokratik bir toplumda hangi zorlayıcı toplumsal ihtiyacı karşıladığı idari ve yargısal merciler tarafından haklı, ilgili ve yeterli bir gerekçeyle ortaya konulamamıştır. Dolayısıyla uygulanan bu orantısız kısıtlama, özel hayata saygı hakkının ihlali boyutuna ulaşmıştır.

Sonuç olarak Anayasa Mahkemesi, özel hayata saygı hakkının ihlal edildiği yönünde karar vermiş ve yeniden yargılama yapılması amacıyla başvuruyu kabul etmiştir.