Anayasa Mahkemesi Hasan Hüseyin Özan Kararı 2022/103754 B.

Bu karar, ceza hukukunun en temel anayasal güvencelerinden biri olan suçta ve cezada kanunilik ilkesinin yargı organlarınca nasıl yorumlanması gerektiği konusunda son derece kritik bir öneme sahiptir. Anayasa Mahkemesi, bireylerin cezai yönden sorumluluk altına sokulabilmesi için eylemlerinin kanunlarda açıkça suç olarak tanımlanmış olması ve bu kuralların öngörülebilir sınırlar içinde yorumlanması gerektiğini kesin bir dille vurgulamaktadır. Kişilerin yasal zeminde faaliyet gösterdiği inancıyla katıldıkları toplantıların sonradan suç sayılabilmesi için, söz konusu eylemlerin örgütsel bir hiyerarşi taşıdığının somut delillerle ortaya konulması hukuki bir zorunluluktur. Karar, salt bir dijital materyalde yer alan harf ve rakam kodlamalarının ya da niteliği tam tespit edilemeyen sohbetlere katılımın, silahlı terör örgütü üyeliğinden mahkûmiyet için yeterli kabul edilemeyeceğini göstermektedir.

Benzer davalardaki emsal etkisi açısından bu içtihat, derece mahkemelerinin terör örgütü üyeliği suçlamalarında çok daha titiz ve kanun lafzına sadık bir inceleme yapmalarını zorunlu kılmaktadır. Mahkemeler artık, yasal veya rutin sayılabilecek eylemleri terör örgütü üyeliği kapsamında değerlendirirken suçun kast, süreklilik, çeşitlilik ve yoğunluk gibi unsurlarını şüpheye yer bırakmayacak şekilde temellendirmek durumundadır. Uygulamadaki önemi bakımından karar, bilhassa gizli tanıklardan elde edilen dijital verilerin tek başına belirleyici delil olamayacağı yönündeki Yargıtay içtihatlarını anayasal bir güvenceyle perçinlemektedir. Bu doğrultuda, yargı organlarının suçun yasal unsurlarını bireylerin aleyhine öngörülemez biçimde genişleterek ceza vermesinin önüne geçilmiş, hukuk devleti ve hukuki güvenlik ilkesi yeniden tahkim edilmiştir.

UYUŞMAZLIĞIN KONUSU

Emniyet müdürü olarak görev yapan başvurucu hakkında, başka bir soruşturmada itirafçı konumunda olan bir kişinin ifadeleri ve gizli bir tanıktan elde edilen dijital hafıza kartındaki bazı fişleme kodlamaları gerekçe gösterilerek silahlı terör örgütüne üye olma suçlamasıyla dava açılmıştır. İlk derece mahkemesi, başvurucu aleyhine sunulan tanık beyanının soyut olduğunu ve dijital veri raporunun başka delillerle desteklenmediğini belirterek beraat kararı vermiştir.

Ancak savcılığın itirazı üzerine dosyayı inceleyen bölge adliye mahkemesi, başvurucunun geçmişte katıldığı iddia edilen sohbet toplantılarını ve hafıza kartındaki "B4" şeklindeki kodlamayı örgüt üyeliği için yeterli kabul etmiş, beraat kararını kaldırarak başvurucuyu 6 yıl 10 ay 15 gün hapis cezasına mahkûm etmiştir. Başvurucu, fiillerinin suç oluşturmadığını ve kanunsuz suç ve ceza olmaz ilkesinin ihlal edildiğini belirterek Anayasa Mahkemesine bireysel başvuruda bulunmuştur.

HUKUKİ BİLGİ VE TEMEL KURALLAR

Anayasa Mahkemesi, uyuşmazlığı incelerken öncelikle Anayasa'nın 38. maddesinde yer alan suçta ve cezada kanunilik ilkesine dayanmıştır. Bu temel ilke, kimsenin işlendiği zaman yürürlükte bulunan kanunun suç saymadığı bir fiilden dolayı cezalandırılamayacağını güvence altına almaktadır. Hukuk sistemimizde ceza normlarının kıyas yoluyla veya aleyhe öngörülemez biçimde genişletilerek uygulanması kesinlikle yasaktır.

İlgili yasal düzenleme olan 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m.2 hükmü de yasaklanan eylemlerin ve bunlara verilecek cezaların hiçbir kuşkuya yer bırakmayacak biçimde kanunda açıkça gösterilmesini zorunlu kılmaktadır. Kuralların anlaşılır ve sınırlarının önceden belirli olması, hukuk devleti olmanın en doğal sonucudur. Yargı organları elbette önlerindeki somut uyuşmazlıklarda kanun kurallarını yorumlama yetkisine sahiptir; ancak bu yorumun kuralın özüyle çelişmemesi ve bireyler açısından sonuçlarının öngörülebilir olması şarttır.

Ceza hukukunda yerleşik içtihat prensipleri doğrultusunda, terör örgütüne üye olma suçunun oluşabilmesi için kişinin örgütün hiyerarşik yapısına bilerek ve isteyerek dâhil olması aranır. Kişinin eylemlerinde süreklilik, çeşitlilik ve yoğunluk bulunması, somut delillerle ispatlanmak zorundadır. Ayrıca doktrin tanımlarında ve Yargıtay kararlarında sıkça vurgulandığı üzere, gizli tanıklardan elde edilen dijital verilerdeki kodlamalar veya fişlemeler, ceza yargılamasında tek başına mahkûmiyet için yeterli bir delil vasfı taşımaz. Bu verilerin mutlaka somut eylemlerle desteklenmesi gerekmektedir.

SOMUT OLAYA İLİŞKİN TESPİTLER

Anayasa Mahkemesi, somut olayda başvurucunun mahkûmiyetine temel alınan delillerin niteliğini ve bölge adliye mahkemesinin değerlendirmelerini suçta ve cezada kanunilik ilkesi ekseninde derinlemesine irdelemiştir. Başvurucunun örgüt hiyerarşisi içinde yer aldığına dair en önemli iki delil olarak, başka bir dosyada yargılanan bir tanığın beyanları ile bir dijital hafıza kartında yer alan gizli veriler gösterilmiştir.

Tanığın ifadesinde, başvurucuyu 2012 ile 2013 yıllarında birkaç kez sohbet toplantılarında gördüğünü belirtmesine rağmen, derece mahkemesi bu toplantıların neden örgütsel nitelikte bir faaliyet kabul edildiğine dair hukuki ve tatmin edici bir açıklama getirmemiştir. Üstelik söz konusu toplantıların Yargıtay tarafından kritik olarak kabul edilen tarihlerden sonra devam edip etmediğine de kararda değinilmemiştir. Anayasa Mahkemesi, başvurucunun o dönemde katıldığı iddia edilen sohbet toplantılarının, kendisini doğrudan silahlı terör örgütü üyesi sıfatıyla cezai yönden sorumluluk altına sokacak nitelikte eylemler olduğunu makul düzeyde öngörebilmesinin mümkün olmadığını açıkça tespit etmiştir.

Diğer taraftan, istinaf mahkemesinin mahkûmiyet hükmüne esas aldığı ve gizli tanıktan elde edildiği anlaşılan hafıza kartındaki harf ve rakam kodlamalarıyla ilgili yeterli bir araştırma yapılmamıştır. Yerleşik Yargıtay uygulamaları açıkça bu tür fişleme kodlamalarının tek başına mahkûmiyete yetmeyeceğini, destekleyici başka kuvvetli kanıtlara ihtiyaç duyulduğunu belirtmesine rağmen, somut olayda bu ilke göz ardı edilmiştir. Mahkemenin, başvurucunun iddia edilen fiillerini terör örgütü üyeliği suçlaması bakımından sanığın aleyhine ve öngörülemez biçimde genişletici bir yoruma tabi tutarak cezalandırma yoluna gitmesi, yasal normların sınırlarının aşılması anlamına gelmektedir.

Sonuç olarak Anayasa Mahkemesi Birinci Bölümü, başvurucunun eylemlerinin suç olarak kabul edilmesinde öngörülebilirlik sınırının aşıldığını belirterek Anayasa'nın 38. maddesinde güvence altına alınan suçta ve cezada kanunilik ilkesinin ihlal edildiği yönünde karar vermiştir.