Anayasa Mahkemesi Vildan Eraslanoğlu Kararı 2022/29916 B.

Bu karar, kamu görevine alımlarda ve özellikle hâkim ve savcı adaylığı gibi kritik mesleklere giriş aşamasında yapılan sözlü sınavların yargısal denetiminin şeklî bir incelemeden ibaret olamayacağını hukuken tescil etmektedir. Anayasa Mahkemesi, adayların sınav komisyonu tarafından değerlendirilme biçiminin, sorulan soruların ve verilen notların ayrıntılı tutanaklara bağlanması gerektiğine dikkat çekmiştir. Adayın başarısız sayılmasına yol açan idari işlemlerin yargı makamları önüne getirildiğinde, mahkemelerin sadece idarenin takdir yetkisi diyerek davayı şablon ifadelerle reddetmesi hukuka aykırıdır. Mahkemeler, adayın ileri sürdüğü çelişkileri ve somut itirazları incelemek, idarenin sunduğu tutanakları irdelemek ve verdiği kararı doyurucu bir şekilde gerekçelendirmek zorundadır.

Benzer davalardaki emsal etkisi oldukça yüksektir. Mülakat ve sözlü sınav sisteminin uygulandığı tüm kamu personeli alımlarında, idare mahkemelerinin daha aktif ve somut bir denetim yapması gerektiği bu kararla vurgulanmaktadır. Uygulamadaki önemi, mahkemelerin artık matbu gerekçelerle ret kararı veremeyecek olmasıdır. Sözlü sınavlarda ses ve görüntü kaydı alınmasa bile, en azından komisyon üyelerinin her bir soruya ve cevaba ilişkin takdir ettikleri notların objektif gerekçeleriyle birlikte tutanağa bağlanması zorunluluğu yargısal denetimin merkezine oturmuştur. Bu durum, idarenin sözlü sınav işlemlerinde şeffaflığı artıracak ve keyfî uygulamaların önüne geçecektir.

UYUŞMAZLIĞIN KONUSU

Uyuşmazlık, adli yargı hâkim ve savcı adayı olan Vildan Eraslanoğlu'nun mülakat sonucunda elenmesi nedeniyle Adalet Bakanlığına karşı açtığı idari davadan kaynaklanmaktadır. Başvurucu, eğitim sonu yazılı sınavında tam puan olan 100 puan alarak üstün bir başarı göstermiş ancak ardından girdiği sözlü sınavda 15 puan verilerek başarısız sayılmıştır. Sözlü sınav sonucuna yaptığı itirazın Türkiye Adalet Akademisi tarafından reddedilmesi üzerine işlemin iptali talebiyle dava açmıştır. Başvurucu, mülakatta kendisine çok kısa süre ayrıldığını, yazılı sınavda tam puan almasına rağmen sözlü sınavda bu kadar düşük notla elenmesinin hayatın olağan akışına aykırı olduğunu iddia etmiştir. Ayrıca sınavda ses ve görüntü kaydı alınmadığını belirterek değerlendirme tutanaklarının aynı kişi tarafından doldurulduğunu öne sürmüştür.

HUKUKİ BİLGİ VE TEMEL KURALLAR

Anayasa Mahkemesi, uyuşmazlığı çözerken Anayasa'nın 36. maddesi kapsamında güvence altına alınan adil yargılanma hakkı ve bunun ayrılmaz bir parçası olan gerekçeli karar hakkı ilkelerine dayanmıştır. Anayasa'nın 141. maddesi gereğince bütün mahkemelerin her türlü kararları gerekçeli olarak yazılmak zorundadır. Gerekçeli karar hakkı, kişilerin hakkaniyete uygun bir şekilde yargılanmalarını sağlamayı ve bu amaca uygunluk yönünden yargılamanın denetlenmesini temin etmeyi amaçlar.

Mahkeme kararlarının, davanın temel maddi ve hukuki sorunları ile taraflarca ileri sürülen ve davanın sonucunu etkileyen iddia ve itirazlar hakkında delillerle bağ kurulmak suretiyle yeterli gerekçe içermesi zorunludur. Uyuşmazlığın hukuki ve maddi sorunlarıyla ilgisiz değerlendirmelere kararda yer verilmesi gerekçeli karar hakkıyla bağdaşmaz.

Sözlü sınavların yargısal denetimine ilişkin yerleşik Danıştay içtihatları da temel kural olarak kararda vurgulanmıştır. İlgili içtihatlara göre, sözlü sınavların nesnel bir şekilde yargısal denetime tabi tutulabilmesi için birtakım usul güvencelerinin bulunması şarttır. Sınav komisyonunca sınavda sorulacak soruların önceden hazırlanıp tutanağa bağlanması, her adaya sorulan soruların kayda geçirilmesi ve adayların verdiği cevaplara hangi komisyon üyesince hangi notun takdir edildiğinin tutanakta ayrı ayrı gösterilmesi gerekmektedir. Bu kurallar, mahkemelerin objektif denetim yapabilmesinin altyapısını oluşturur.

SOMUT OLAYA İLİŞKİN TESPİTLER

Anayasa Mahkemesi, başvurucunun iddiaları ve derece mahkemelerinin yargılama süreci üzerinde yaptığı incelemede önemli eksiklikler tespit etmiştir. İlk derece mahkemesi, başvurucunun sözlü sınavda başarısız sayılmasına yönelik işlemin hukuka uygun olduğuna karar verirken bu sonuca nasıl ulaştığına dair tatmin edici hiçbir açıklama yapmamıştır. Mahkemenin, sınav tutanakları dâhil tüm evrakı idareden istemesine rağmen bu tutanakları gereği gibi incelemediği, değerlendirmelerin mevzuata uygun yapılıp yapılmadığını tartışmadığı görülmüştür.

Özellikle başvurucunun ileri sürdüğü iddialar arasında yer alan; sınav komisyonunun soruları önceden hazırlayıp hazırlamadığı, her adaya eşit süre tanınıp tanınmadığı ve tutanakların tek bir kişi tarafından doldurulduğu yönündeki şüpheler mahkeme kararında tamamen cevapsız bırakılmıştır. Davalı idare tarafından dosyaya sadece başvurucuya ait tutanakların sunulduğu, dolayısıyla diğer adaylara sorulan sorularla bir karşılaştırma yapma veya komisyon üyelerinin ayrı ayrı hangi notları takdir ettiğini denetleme imkânının mahkemece aranmadığı anlaşılmıştır.

İstinaf ve temyiz mercileri olan Bölge İdare Mahkemesi ile Danıştay da ilk derece mahkemesinin gerekçesiz kararına sadece atıf yapmakla yetinmiş, başvurucunun kanun yollarında dile getirdiği esaslı itirazları karşılayacak ek bir değerlendirme sunmamıştır. Anayasa Mahkemesi, sözlü sınavda başarısız sayılmanın yargısal denetiminde nesnelliğin sağlanabilmesi için idarenin tuttuğu kayıtların mahkemelerce titizlikle incelenmesi ve adayın itirazlarının gerekçeli bir şekilde yanıtlanması gerektiğini açıkça vurgulamıştır.

Sonuç olarak Anayasa Mahkemesi, adil yargılanma hakkı kapsamındaki gerekçeli karar hakkının ihlal edildiği yönünde karar vermiştir.