Karar Bülteni

KARARIN KÜNYESİ

• Sınır dışı kararında kamu güvenliği ağır basabilir.
• Aile hayatına saygı hakkı mutlak değildir.
• Ağır suç geçmişi sınır dışını haklı kılabilir.
• Özel durumlarda adil denge testi zorunludur.

Avrupa İnsan Hakları Mahkemesinin bu kararı, yabancıların sınır dışı edilmesi süreçlerinde bireylerin aile hayatına saygı hakkı ile devletlerin kamu güvenliğini sağlama yükümlülüğü arasındaki hassas dengeyi en net şekilde somutlaştırmaktadır. Karar, eşi ölümcül bir hastalığa yakalanmış olsa dahi, kamu düzeni ve güvenliği için ciddi ve gerçek bir tehdit oluşturan kişilerin sınır dışı edilmesinin hukuka uygun olabileceğini açıkça ortaya koymaktadır. Mahkeme, Sözleşme'nin 8. maddesinin yabancılara istedikleri herhangi bir ülkede aile birleşimi veya ikamet hakkı vermediğini, bağımsız devletlerin göç kontrolü konusunda her zaman geniş bir takdir yetkisine sahip olduğunu teyit etmiştir.

Uygulamada bu karar, ağır suç geçmişi olan ve kamu güvenliğini tehdit eden yabancıların, aile fertlerinin ağır sağlık sorunları gibi tamamen insani gerekçelere dayanarak sınır dışı edilmekten kaçınmalarının oldukça zor olduğunu göstermesi bakımından son derece güçlü bir emsal teşkil etmektedir. Karar, devletlerin göç politikalarını uygularken, kamu düzenini koruma ve suçu önleme amacının bireysel ailevi durumlara hangi koşullarda üstün gelebileceğinin hukuki sınırlarını netleştirmektedir. Özellikle geçmişte ağır suçlar işlemiş ve yasa dışı yollarla ülkede kalmaya devam eden yabancı kişilerin, sırf eşlerinin veya çocuklarının mevcut durumunu ileri sürerek otomatik bir ikamet izni alamayacaklarına dair kritik bir içtihat niteliği taşımaktadır.

UYUŞMAZLIĞIN KONUSU

Uyuşmazlık, Azerbaycan vatandaşı V. N. Ve ailesi ile İsveç Göçmenlik Bürosu arasında yaşanmıştır. İsveç'e yasa dışı yollarla giren ve sığınma talepleri reddedilen aileden eş ve çocuklara, annenin ağır kanser hastası olması nedeniyle sonradan geçici ikamet izni verilmiştir. Ancak İsveç makamları, baba V. N.'nin geçmişte kendi ülkesinde işkence, adam kaçırma ve gasp gibi ağır suçlara karıştığını belirterek, kamu güvenliği gerekçesiyle kendisine ikamet izni vermemiş ve sınır dışı kararı almıştır. Başvurucu V. N., eşinin ölümcül hastalığı nedeniyle ömrünün son günlerini yaşadığını ve bu süreçte ailesinden koparılarak sınır dışı edilmesinin özel hayata ve aile hayatına saygı hakkını ihlal ettiğini ileri sürerek İsveç devletine karşı Avrupa İnsan Hakları Mahkemesine başvurmuştur. Başvurucular, sınır dışı işleminin durdurulmasını ve hak ihlali kararı verilmesini talep etmişlerdir.

HUKUKİ BİLGİ VE TEMEL KURALLAR

Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi bu hassas uyuşmazlığı, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi m.8 (Özel hayata ve aile hayatına saygı hakkı) çerçevesinde değerlendirmiştir. Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi m.8/2 uyarınca, bu hakka ancak kamu güvenliği, düzenin korunması, suç işlenmesinin önlenmesi veya başkalarının hak ve özgürlüklerinin korunması gibi çok temel meşru amaçlarla ve demokratik bir toplumda gerekli olduğu ölçüde müdahale edilebilir.

Mahkemenin yerleşik içtihat prensipleri uyarınca, Sözleşme, taraf devletlere yabancıların ülkeye girişini, ülkede ikametini ve ülkeden sınır dışı edilmesini kontrol etme konusunda doğrudan genel bir yükümlülük yüklemez. Evli çiftlerin evlilik sonrasında yaşayacakları ikamet yerini seçme veya yabancıların kendi topraklarında aile birleşimi yapmalarına izin verme konusunda devletlerin mutlak ve şartsız bir yükümlülüğü bulunmamaktadır. Göç kontrolü ve sınır yönetimi, ekonomik refahı, toplum sağlığını ve kamu güvenliğini koruma amacı taşıyan meşru bir devlet yetkisidir ve bu alanda egemen devletlere geniş bir takdir marjı tanınmıştır.

Bununla birlikte, kamu güvenliği nedeniyle alınan sınır dışı kararlarında idarenin mutlak bir keyfiyeti olamaz. Yerleşik içtihatlara göre, sınır dışı işleminin orantılı olabilmesi için kişinin işlediği suçların niteliği ve ağırlığı, bireyin ev sahibi ülkede geçirdiği sürenin uzunluğu, kişinin ailevi durumu, eşinin ev sahibi ülkede veya gönderilecek ülkede karşılaşabileceği zorlukların boyutu ile aile bağlarının kuvveti gibi unsurlar mutlaka dikkate alınmalıdır. Sınır dışı edilen kişinin toplum için oluşturduğu somut tehlike ile bireyin aile hayatına saygı hakkı arasında makul ve adil bir denge kurulması şarttır. İşlenen suçların niteliği ve ağırlığı, yabancıların sınır dışı edilmesini haklı kılan çok önemli bir yasal ölçüttür. Özellikle ağır şiddet, işkence veya gasp içeren eylemler, kişinin kamu düzeni için tahammül edilemez ciddi bir tehdit oluşturduğunun kabulünde dayanak alınan en temel kurallardandır.

SOMUT OLAYA İLİŞKİN TESPİTLER

Mahkeme, somut olayda başvurucu V. N.'nin eşinin ağır bir kanser hastalığına yakalandığını ve tıbbi raporlara göre ömrünün son günlerini yaşadığını tespit etmiştir. Bu trajik durumun, Sözleşme kapsamında mutlaka dikkate alınması gereken yeni ve önemli bir insani unsur olduğu kabul edilmiştir. Ancak Mahkeme, başvurucunun İsveç'e yasa dışı yollarla girdiğini, sığınma talepleri reddedilmesine rağmen yıllarca geçerli bir izin olmaksızın bu ülkede yasa dışı biçimde kalmaya devam ettiğini ve hakkında alınan sınır dışı kararlarına uymadığını gözlemlemiştir.

Daha da önemlisi, İsveç makamlarının tespitlerine ve tutanaklara göre başvurucu, daha önce kendi ülkesi olan Azerbaycan'da uzun bir süre boyunca güvenlik görevlisi adı altında işkence, adam kaçırma, şantaj ve ağır bedensel zarar verme gibi son derece ciddi ve ağır suçlara doğrudan iştirak etmiştir. Mahkeme, bu suçların olağanüstü ağırlığı göz önüne alındığında, İsveç yerel makamlarının başvurucuyu kamu düzeni ve İsveç toplumunun güvenliği için gerçek bir tehdit olarak değerlendirmesini son derece haklı ve orantılı bulmuştur. Eşin ve çocukların İsveç'te bulunmasına rağmen, başvurucu ile aile üyelerinin İsveç toplumu ile olan entegrasyonlarının ve bağlarının oldukça sınırlı olduğu saptanmıştır. Aile, İsveç makamlarınca yasal olarak reddedilmelerine rağmen hukuka aykırı olarak ülkede barınmaya çalışmıştır.

Bunun yanı sıra, başvurucunun İsveç'ten sınır dışı edilmesinin çocukların temel bakımlarını ve yaşam haklarını tehlikeye atmayacağı; zira annenin ve reşit olan diğer ağabeyin İsveç'te ikamet izinlerinin bulunduğu tespit edilmiştir. Mahkeme, ulusal makamların göç politikalarını uygularken sahip oldukları takdir yetkilerini aşmadıklarını, eşin hastalığının vahametine ve insani boyutuna rağmen, kişinin geçmişte işlediği ağır suçlar ve barındırdığı kamu güvenliği tehlikesi karşısında aile hayatı ile kamu menfaati arasında adil bir denge kurulduğunu vurgulamıştır.

Sonuç olarak AİHM Birinci Bölüm, İsveç makamlarının sınır dışı kararının orantılı olduğu ve aile hayatına saygı hakkının ihlal edilmediği yönünde karar vermiştir.