Karar Bülteni

KARARIN KÜNYESİ

• Sert eleştiriler ifade özgürlüğü kapsamında korunur.
• Siyasetçilerin ifade özgürlüğü daha geniş yorumlanmalıdır.
• Medya kuruluşları eleştirilere daha fazla hoşgörü göstermelidir.
• Tazminat cezaları demokratik tartışma ortamını daraltmamalıdır.

Bu karar, siyasetçilerin ve gazetecilerin kamuoyunu yakından ilgilendiren meseleler hakkındaki eleştirilerinin, rahatsız edici veya şok edici ifadeler barındırsa bile, ifade ve basın özgürlüğü kapsamında yüksek bir korumadan yararlandığını vurgulamaktadır. Mahkeme, kamu gücü veya büyük kitlelere ulaşma imkânı bulunan yayın kuruluşlarına yönelik sert ifadelerin doğrudan kişilik haklarına saldırı sayılamayacağını, eleştiri sınırları içinde değerlendirilmesi gerektiğini açıkça ortaya koymuştur. İfade özgürlüğü demokratik bir toplumun varlığı için en kritik unsurların başında gelmektedir.

Karar, özellikle gazetecilik faaliyetleri ve editoryal politikalar üzerine yapılan tartışmaların kamu yararı taşıdığına dikkat çekmektedir. Büyük medya kuruluşlarının, kendilerine yöneltilen sert eleştirilere karşı sıradan vatandaşlara kıyasla daha yüksek bir hoşgörü göstermesi gerektiği tescillenmiştir. Benzer davalarda derece mahkemelerinin, soyut değerlendirmeler yerine tarafların toplumsal konumlarını ve olayın bağlamını dikkate alarak adil bir denge kurması gerektiği yönünde güçlü bir emsal teşkil etmektedir. Aksi takdirde verilen yüksek tazminat kararlarının demokratik toplumda caydırıcı etki yaratacağı ve ifade özgürlüğünü baskılayacağı kabul edilmiştir.

UYUŞMAZLIĞIN KONUSU

Ulusal bir gazetenin yayın organı olan Turkuvaz Haberleşme ve Yayıncılık A.Ş., milletvekili ve gazeteci olan Ahmet Şık'a karşı manevi tazminat davası açmıştır. Davanın nedeni, Ahmet Şık'ın sosyal medya hesabından söz konusu yayın kuruluşunun bir haberini alıntılayarak "Bir hafta önce lağım medyasından operasyonun işaret fişeğini vermişler" şeklinde bir paylaşım yapmasıdır. Şirket, bu ifadenin kendi ticari itibarlarını zedelediğini ve kişilik haklarına ağır bir saldırı teşkil ettiğini iddia ederek 50.000 TL manevi tazminat ödenmesini talep etmiştir. İlk derece mahkemesi paylaşımın sert eleştiri olduğuna kanaat getirerek davayı reddetmiş ancak İstinaf Mahkemesi paylaşımın eleştiri sınırlarını aştığını belirterek Ahmet Şık'ı 20.000 TL tazminat ödemeye mahkûm etmiştir. Uyuşmazlık, bu manevi tazminat cezasının ifade ve basın özgürlüğünü ihlal edip etmediği noktasında toplanmaktadır.

HUKUKİ BİLGİ VE TEMEL KURALLAR

Anayasa Mahkemesi, uyuşmazlığı çözerken öncelikle ifade ve basın özgürlüğünün demokratik toplum düzeninin zorunlu temellerinden olduğunu vurgulamıştır. Kişilik haklarına saldırı iddialarında, 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m. 58 uyarınca yapılan müdahalelerin meşru bir amaca dayandığı kabul edilse de, bu müdahalelerin demokratik toplum düzeninin gereklerine uygun ve ölçülü olması kesinlikle zorunludur.

Yüksek Mahkeme, Anayasa m. 26 kapsamındaki ifade özgürlüğü ile Anayasa m. 28 kapsamındaki basın özgürlüğünün sınırlandırılmasında, yargı makamlarının adil bir hukuki denge kurması gerektiğini hatırlatmaktadır. Bu denge kurulurken ifadelerin kim tarafından dile getirildiği, hedef alınan kişinin veya kurumun kim olduğu, ünlülük düzeyi ve toplumsal etkisi gibi kriterler daima esas alınmalıdır. Kamuoyunu yakından ilgilendiren meselelerde siyasetçilerin ve muhalefet temsilcilerinin ifade özgürlüğünün çok daha geniş bir korumadan yararlandığı yerleşik bir içtihat prensibidir.

Ayrıca, ifade özgürlüğünün yalnızca lehte olan veya zararsız kabul edilen fikirleri değil, aynı zamanda devleti veya toplumun belirli bir kesimini rahatsız eden, şok eden ve sarsan düşünceleri de kapsadığı doktrinde ve yargısal içtihatlarda tartışmasız bir şekilde kabul edilmektedir. İfadeye hedef olan tarafın, kendisine yöneltilen eleştirilere cevap verme imkânı bulunan büyük bir medya kuruluşu olması durumunda, katlanılması gereken eleştiri sınırları sıradan bir vatandaşa göre çok daha geniştir. Mahkemelerin, haksız manevi tazminat cezaları vererek demokratik tartışma ortamı üzerinde olumsuz ve caydırıcı bir etki yaratmaktan titizlikle kaçınmaları, anayasal güvencelerin sağlanması adına temel bir kural olarak benimsenmiştir.

SOMUT OLAYA İLİŞKİN TESPİTLER

Somut olayda, ülke gündemini sarsan bir dizi gözaltı işleminin ardından, gazeteci ve milletvekili olan başvurucunun bu işlemleri önceden haber verdiğini düşündüğü bir medya organına yönelik sosyal medya paylaşımı mercek altına alınmıştır. Başvurucunun "lağım medyası" ifadesi, davacı yayın kuruluşunun editoryal politikasına ve haber yapma biçimine dönük, muhalif bir siyasetçinin değer yargısını içeren sert bir eleştiridir. Söz konusu ifadelerin sebepsiz ve keyfî bir saldırı olmadığı, aksine kamu yararını ilgilendiren güncel bir tartışmaya katkı sağladığı tespit edilmiştir.

Davacı tarafın, Türkiye'nin önde gelen yayın kuruluşlarından biri olarak bu tür siyasi ve toplumsal eleştirilere cevap verme olanaklarına fazlasıyla sahip olduğu açıktır. Dolayısıyla davacının, konumunun getirdiği güç sebebiyle, kendisine yöneltilen ifadelere karşı sade bir vatandaşa oranla çok daha fazla hoşgörü göstermesi beklenmektedir. İhtilafa konu paylaşımın, davacı şirketin ticari itibarı üzerinde kayda değer somut bir zarar yarattığına dair dosyada hiçbir kanıt da bulunmamaktadır.

İstinaf Mahkemesinin, başvurucunun sarf ettiği sözleri bağlamından kopararak salt hakaret ve kişilik haklarına saldırı olarak nitelemesi anayasal güvencelerle bağdaşmamaktadır. İstinaf Mahkemesi, tarafların toplumsal konumlarını, olayın kamuoyundaki tartışma değerini ve siyasi boyutunu göz ardı ederek, yalnızca soyut ve genel geçer gerekçelerle başvurucu aleyhine yüksek miktarda bir manevi tazminata hükmetmiştir. Bu yaklaşımın, gazeteciler ve siyasetçiler üzerinde caydırıcı bir etki doğurarak demokratik eleştiri ortamını tahrip etme riski taşıdığı değerlendirilmiştir.

Sonuç olarak Anayasa Mahkemesi Birinci Bölümü, başvurucunun ifade ve basın özgürlüğünün ihlal edildiği yönünde karar vermiştir ve yeniden yargılama yapılması için başvuruyu kabul etmiştir.