Karar Bülteni

KARARIN KÜNYESİ

• Savunma hakkı şeklen değil gerçekten sağlanmalıdır.
• Sanığa savunma hazırlığı için gerekli kolaylıklar sunulmalıdır.
• Dijital delillere erişim imkânı adil yargılanma gereğidir.
• Müdafi ile görüşme hakkı savunma kolaylıkları kapsamındadır.

Bu karar, ceza yargılamalarında tutuklu sanıklara savunmalarını hazırlayabilmeleri için sunulması gereken "gerekli zaman ve kolaylıklara sahip olma hakkı"nın sınırlarını ve kapsamını çizmesi açısından hukuken büyük bir önem taşımaktadır. Anayasa Mahkemesi, sanığın mahkûmiyetine esas alınan dijital delillere ceza infaz kurumu şartlarında erişimi hususunda, mahkemenin ve infaz kurumunun üzerine düşen pozitif usul yükümlülüklerini yerine getirip getirmediğini detaylı bir biçimde irdelemiştir. Uyuşmazlıkta, sanığın ve müdafiinin dosyaya erişiminin UYAP sistemi üzerinden tam anlamıyla mümkün olması, talep edilen dijital verilerin fiziksel kopyalarının cezaevi şartlarında sanığa ulaştırılması için yargı makamlarınca makul bir çaba sarf edilmesi ve müdafi ile yeterli görüşme imkânı sağlanması, ihlal iddialarının reddedilmesinde belirleyici temel unsurlar olmuştur.

Benzer davalarda emsal etkisi taşıyan bu karar, özellikle tutuklu sanıkların dijital delilleri inceleme taleplerinde idarenin ve mahkemenin iyi niyetli ve makul çabasının adil yargılanma hakkı kapsamında yeterli kabul edilebileceğini somut bir şekilde göstermektedir. Uygulamadaki önemi açısından, sanıkların dijital materyallere erişememe iddialarının yalnızca şeklî ve soyut bir itiraz olarak kalmaması, bu durumun gerçek anlamda somut bir hak yoksunluğuna ve savunma zafiyetine yol açtığının açıkça kanıtlanması gerektiği vurgulanmıştır. Karar, avukatın dava dosyasına erişiminin bulunması ve sanıkla dilediği zaman görüşebilmesi hâlinde, salt cezaevi koşullarından kaynaklanan birtakım teknik aksaklıkların veya gecikmelerin doğrudan doğruya adil yargılanma hakkının ihlali sonucunu doğurmayacağına hukuki bir netlik kazandırmıştır.

UYUŞMAZLIĞIN KONUSU

Başvurucu, silahlı terör örgütüne üye olma suçlamasıyla hakkında yürütülen ceza davası kapsamında tutuklanarak ceza infaz kurumuna yerleştirilmiştir. Yargılama sürecinde aleyhinde temel delil olarak kullanılan ByLock programına dair dijital verilerin, bilhassa HTS ve CGNAT kayıtları ile tespit tutanaklarının fiziksel bir kopya hâlinde kendisine verilmesini talep etmiştir.

Başvurucu, mahkeme tarafından cezaevine gönderilen CD ve DVD'lerin başlangıçta boş çıkması veya bozuk olması nedeniyle bu belgelere ulaşamadığını, dolayısıyla üzerine atılı suçlamalara karşı etkili ve gerçekçi bir savunma hazırlayamadığını belirtmiştir. İddiasına göre, hakkındaki hapis cezası mahkûmiyetine temel oluşturan bu kritik dijital delilleri bizzat incelemesi için kendisine yeterli zaman ve teknik imkân zamanında sağlanmamıştır. Bu durumun neticesinde savunma hakkının kısıtlandığını ve adil yargılanma hakkının açıkça ihlal edildiğini ileri sürerek Anayasa Mahkemesine bireysel başvuruda bulunmuştur.

HUKUKİ BİLGİ VE TEMEL KURALLAR

Anayasa Mahkemesi, uyuşmazlığı çözerken temel olarak Türkiye Cumhuriyeti Anayasası m.36 kapsamında güvence altına alınan adil yargılanma hakkı ile savunma hakkının temel ilkelerine dayanmıştır. Adil yargılanma hakkı, iddia ve savunma hakkını bir bütün olarak kapsamakta olup, taraflara mahkeme önünde görüşlerini, kanıtlarını ve itirazlarını dile getirme fırsatının etkin ve adil bir biçimde tanınmasını mutlak surette gerektirir.

Yerleşik içtihat prensipleri doğrultusunda, suç isnadı altındaki bir kişiye savunma hakkının yalnızca kâğıt üzerinde ve şeklen değil, fiili ve gerçek anlamda sağlanması vazgeçilmez anayasal bir zorunluluktur. Bu hukuki durum, kişinin savunma için gerekli zaman ve kolaylıklara sahip olmasını ifade eder. Gerekli zaman kavramı, yargılanan kişinin hakkındaki iddiaları tüm yönleriyle öğrendikten sonra savunma için zorunlu hazırlıkları yapabileceği yeterli süreyi tanımlarken; kolaylık kavramı ise sanığa savunmasında yardımcı olacak veya olabilecek delillere erişim, dosyayı inceleme ve müdafi ile hiçbir engele takılmadan görüşme gibi zorunlu usuli imkânları kapsar.

Ayrıca, bu incelemelerde doktrin tanımları ve uluslararası normlar da dikkate alınmış, bu bağlamda Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nin 6. maddesi kapsamında suç ile itham edilen herkesin savunmasını hazırlamak için gerekli kolaylıklara eksiksiz sahip olma hakkı bulunduğu önemle vurgulanmıştır. Kişinin beraat etmesini veya cezasının azaltılmasını sağlayabilecek nitelikteki delillere, bilhassa günümüzde sıkça rastlanan dijital verilerin çıktılarına veya kopyalarına ulaşımının sağlanması bu kolaylıkların en başında gelmektedir. Yargılama esnasında sanığın müdafii aracılığıyla dosyayı incelemesi ve aleyhindeki delillere karşı görüş sunabilmesi, silahların eşitliği ve çelişmeli yargılama ilkelerinin temel dayanağı olarak yargı pratiğinde yerleşmiştir.

SOMUT OLAYA İLİŞKİN TESPİTLER

Anayasa Mahkemesi, başvurucunun iddialarını incelerken tek bir usuli işleme odaklanmak yerine yargılamanın bir bütün olarak adil yürütülüp yürütülmediğini titizlikle değerlendirmiştir. Başvurucunun ceza infaz kurumunda tutuklu bulunduğu sırada mahkemeden defalarca HTS ve CGNAT kayıtlarını içeren dijital verileri talep ettiği ve ilk derece mahkemesinin de bu talepleri göz ardı etmeyerek ilgili evrakı fiziki olarak cezaevine gönderdiği saptanmıştır.

Yapılan incelemelere göre, ceza infaz kurumuna gönderilen ilk CD'nin boş olması veya teknik sorunlar içermesi üzerine mahkeme hızla yeni bir CD ve DVD göndermiş, başvurucuya bu dijital materyalleri incelemesi için cezaevi bünyesindeki bilgisayar odasından çok sayıda faydalanma imkânı tanınmıştır. Başvurucu, UYAP sistemindeki evraklardan bilgisayar odası vasıtasıyla çeşitli tarihlerde çıktılar da alarak savunma hazırlığı yapabilmiştir.

Ayrıca, başvurucunun yargılama sürecinin başından itibaren müdafii ile cezaevi şartlarında herhangi bir engellemeyle karşılaşmaksızın toplam on sekiz kez görüşme yaptığı, ilk celse ve karar duruşması öncesinde avukatıyla yüz yüze gelerek savunma stratejisini belirleme imkânı bulduğu tespit edilmiştir. Mahkemenin fiziken gönderdiği dijital verilerdeki olası eksikliklerin veya teknik aksaklıkların, müdafiin dava dosyasına Ulusal Yargı Ağı Bilişim Sistemi üzerinden erişmesine kesinlikle engel teşkil etmediği bilhassa vurgulanmıştır. Başvurucunun avukatı aracılığıyla bu dijital kayıtlara ulaşarak kâğıt ortamında fiziken teslim almasının önünde de herhangi bir hukuki veya fiili engel bulunmadığı açıkça anlaşılmıştır.

Savunma makamının, dosyada mevcut olduğu herkesçe bilinen ve elektronik ortamda erişime sonuna kadar açık olan delillere ulaşılamadığı yönündeki itirazlarının makul ve mantıklı bir gerekçeye dayanmadığı belirlenmiştir. Bu veriler ışığında, mahkemenin delillere erişim hususunda gerekli usuli özeni gösterdiği kanaatine varılmıştır.

Sonuç olarak Anayasa Mahkemesi İkinci Bölümü, başvurucunun adil yargılanma hakkı kapsamındaki savunma için gerekli zaman ve kolaylıklara sahip olma hakkının ihlal edilmediği yönünde karar vermiştir.