Yargıtay 13. Hukuk Dairesi 2019/4526 E. 2019/8288 K.

Bu karar hukuken, Yargıtay daireleri arasındaki işbölümü kurallarının kesinliğini ve uyuşmazlığın hukuki nitelendirmesinin önemini ortaya koymaktadır. Bir kurumun, kendi çalışanı olan üçüncü kişiye ödediği mobbing tazminatını, bu duruma sebebiyet veren personellerinden geri istemesi (rücu), doğrudan haksız fiil prensiplerine dayanmaktadır. Rücu davaları, niteliği gereği asıl uyuşmazlığın temelindeki hukuki sebebe göre değerlendirilir. İş Mahkemesinden çıkıp kesinleşen bir tazminatın rücuen tahsili aşamasında artık işveren ve işçi arasındaki bir iş hukuku çekişmesi değil, haksız fiil failine karşı açılmış bir tazminat talebi söz konusudur. Bu sebeple Yargıtay 13. Hukuk Dairesi dosyayı esastan incelememiş, usuli bir kararla görevli daireye yollamıştır.

Benzer davalarda emsal etkisi ve uygulamadaki önemi açısından bu karar, avukatlara ve hukuk profesyonellerine kanun yollarına başvururken doğru hukuki nitelendirme yapmaları gerektiğini hatırlatmaktadır. Özellikle kamuda veya özel sektörde çalışan yöneticilerin altlarındaki personele uyguladıkları psikolojik şiddet (mobbing) nedeniyle kurumların ödediği tazminatların, kusurlu personele rücu edilmesi son yıllarda artan bir uygulamadır. Bu tip rücu davaları Asliye Hukuk Mahkemelerinde görülmekte olup, temyiz veya istinaf incelemeleri de haksız fiil tazminatlarına bakan ihtisas dairelerince yerine getirilmektedir. Yargıtay'ın bu tür görevsizlik kararları, hukuki istikrarın sağlanması ve ihtisaslaşmanın korunması adına kritik bir işlev görmektedir.

UYUŞMAZLIĞIN KONUSU

Davacı konumundaki bir üniversite, kendi bünyesinde işçi olarak çalışan bir üçüncü kişiye daha önce ödemek zorunda kaldığı tazminatı geri alabilmek (rücu etmek) amacıyla, üniversitede atama ile görev yapan yöneticilere veya personellere (davalılara) karşı bir alacak davası açmıştır. Olayın geçmişinde, davacı üniversitede çalışan işçi, davalılar tarafından kendisine işyerinde psikolojik taciz (mobbing) uygulandığı gerekçesiyle İş Mahkemesinde dava açmış ve bu davayı kazanmıştır. İş Mahkemesinin verdiği karar sonucunda üniversite, mağdur olan işçiye ciddi bir tazminat ödemek zorunda kalmıştır. Üniversite yönetimi ise bu zararın asıl sorumlusunun mobbing uygulayan davalı personeller olduğunu iddia ederek, ödediği bu tazminat bedelinin davalılardan tahsil edilmesini talep etmektedir. Uyuşmazlığın temelini, kurumun ödediği mobbing tazminatının, mobbingi bizzat gerçekleştiren kişilerden hukuken geri istenip istenemeyeceği ve davanın hangi yüksek mahkeme dairesince inceleneceği hususu oluşturmaktadır.

HUKUKİ BİLGİ VE TEMEL KURALLAR

Uyuşmazlığın temelini, haksız fiil sorumluluğu, rücu (geri dönme) hakkı, işverenin işçiyi koruma borcu ve Yargıtay daireleri arasındaki işbölümü kuralları oluşturmaktadır. Öncelikle, bir kurumun çalışanına karşı uygulanan psikolojik taciz (mobbing), 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m. 417 kapsamında işverenin işçinin kişiliğini koruma yükümlülüğünün açık bir ihlali anlamına gelmektedir. Kanun koyucu, işverene işyerinde psikolojik ve cinsel tacizleri önleme görevi yüklemiştir. Aynı zamanda bu mobbing eylemi, genel hükümlere göre ağır bir haksız fiil niteliği taşımaktadır. 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m. 49 uyarınca, kusurlu ve hukuka aykırı bir fiille başkasına zarar veren kişi, bu zararı bütünüyle gidermekle yükümlüdür.

İşverenin, istihdam ettiği kişilerin eylemlerinden dolayı 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m. 66 gereğince adam çalıştıranın kusursuz sorumluluğu kapsamında mağdur işçiye tazminat ödemesi durumunda, zarara bizzat sebebiyet veren kusurlu personeline karşı rücu hakkı doğmaktadır. Rücu davaları, asıl zararı doğuran fiilin hukuki niteliğine göre değerlendirilmektedir. Bu davalarda amaç, kurumun malvarlığında haksız yere meydana gelen eksilmenin, asıl kusur sahibi olan tacizci yöneticilere yansıtılmasıdır.

Yargıtay kanun yolları aşamasında ise uyuşmazlığın hangi daire tarafından inceleneceği 2797 sayılı Yargıtay Kanunu m. 14 ve ilgili işbölümü kararları ile titizlikle belirlenmektedir. Haksız fiilden kaynaklanan zarar ve ziyanın ödetilmesi ile rücu davalarının temyiz incelemesi, kural olarak Yargıtay 4. Hukuk Dairesinin görev alanına girmektedir. Mahkemeler ve Yargıtay daireleri, kendilerine gelen uyuşmazlıkları öncelikle görev ve işbölümü kuralları çerçevesinde incelerler. Görevli olmayan bir daireye yanlışlıkla gelen dosya, esasa kesinlikle girilmeden yetkili ve görevli daireye gönderilir.

SOMUT OLAYA İLİŞKİN TESPİTLER

Somut uyuşmazlıkta, davacı üniversite bünyesinde işçi olarak çalışan dava dışı bir kişi, işyerinde kendisine atama tasarrufu ile görev yapan davalı yöneticiler ve personeller tarafından psikolojik taciz (mobbing) uygulandığı iddiasıyla İş Mahkemesinde dava açmıştır. Bu dava sonucunda İş Mahkemesi mobbingin varlığını kabul etmiş ve davacı üniversite kurumsal olarak, mağdur olan çalışana yüklü bir tazminat ödemek durumunda kalmıştır. Ödenen bu tazminat neticesinde üniversitenin kurum malvarlığında haksız bir eksilme meydana gelmiştir. Üniversite yönetimi, ödemek zorunda kaldığı bu tazminatın asıl sorumlusunun, mobbing eylemlerini bizzat kasıtlı olarak gerçekleştiren davalılar olduğunu belirterek, ödenen bedelin rücuen tahsili amacıyla genel mahkeme olan Asliye Hukuk Mahkemesinde işbu rücu davasını ikame etmiştir.

Yerel mahkeme tarafından yapılan yargılama sonucunda davalılar aleyhine verilen karar, temyiz incelemesi amacıyla Yargıtay'a gönderilmiş ve dosya tevzi tablosuna göre Yargıtay 13. Hukuk Dairesinin önüne gelmiştir. Ancak Daire, davanın temel niteliğini incelediğinde, uyuşmazlığın aslında bir sözleşme ihlali değil, tamamen haksız fiilden (mobbing eyleminden) kaynaklanan bir rücuen tazminat talebi olduğunu tespit etmiştir. Yargıtay Başkanlar Kurulunun ve Büyük Genel Kurulun işbölümü kararları uyarınca, haksız fiile dayalı manevi tazminat ve rücu davalarının temyiz incelemesini yapma görevi Yargıtay 13. Hukuk Dairesine ait değildir. Bu tip dosyalar tamamen haksız fiil hukuku ihtisas dairesi olan Yargıtay 4. Hukuk Dairesinin uzmanlık ve görev alanındadır. Daire, dosyanın esasına girerek yerel mahkeme kararının haklı olup olmadığını değerlendirme yetkisine sahip olmadığını belirlemiş ve öncelikli olarak usuli bir inceleme gerçekleştirmiştir.

Sonuç olarak Yargıtay 13. Hukuk Dairesi, dosyanın görevli Yargıtay 4. Hukuk Dairesi Başkanlığına gönderilmesi yönünde karar vermiştir.